Śmiały (pociąg pancerny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polski typowy wagon artyleryjski z 1939. Wagony tego typu były używane w polskich pociągach: Śmiały i Piłsudczyk
Pociagi panc 1939.png
Bitwa mokra 1939.png
Pociąg pancerny Śmiały w grudniu 1918 r. (w podpisie błędnie podano rok – por. Małagowski zginął 25 lipca 1919 r.)

Pociąg Pancerny Nr 2, Pociąg Pancerny „Śmiały”, Pociąg pancerny Nr 53 – uzbrojony w armaty wz. 02/26 i haubice wz. 14/19A, a także wyposażony w czołgi R-17FT oraz tankietki TK-3. Brał znaczący udział w bitwie pod Mokrą; przedostał się do Brześcia (zob. Obrona twierdzy brzeskiej), a następnie przez Kowel w okolice Lwowa, gdzie wziął udział w obronie miasta. 22 września 1939 r, po kapitulacji Lwowa opuszczony przez załogę, został zajęty przez wojska radzieckie.

Był to pierwszy polski pociąg pancerny. Przed odzyskaniem niepodległości, w dniach 10 lutego–10 maja 1918, walczył improwizowany pociąg pancerny Związek Broni).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Służył kolejno w armiach:

  • Austrii
  • Polski – od 1 listopada 1918 do 22 września 1939 (kapitulacja Lwowa)
  • ZSRR (75 Pułk NKWD) – do 7 lipca 1941
  • Niemiec – do 10 czerwca 1944 – skreślenie ze stanu

Pierwszy skład powstał na bazie taboru zdobytego 1 listopada 1918 r. pod Krakowem.

Zdobyty tabor:

Pociąg brał udział w konflikcie polsko-ukraińskim w 1918 roku. Od 1928 był na składzie 2 Dywizjonu Pociągów Pancernych w Niepołomicach.

We wrześniu 1939 był uzbrojony w 2 haubice 100 mm, 2 armaty 75 mm i 19 ckm-ów[1].

Został zmobilizowany 27 sierpnia 1939 i przydzielony do Wołyńskiej Brygady Kawalerii przy Armii „Łódź". Przed wojną patrolował linię kolejową Brzeźnica nad WartąSiemkowiceDziałoszynKłobuck.

Nocą z 31 sierpnia na 1 września pociąg ruszył do Siemkowic, gdzie dojechał ok. 5 rano[2]. Stacjonował w Rudnikach[2]. O 9 odjechał do Miedźna, otrzymał rozkaz patrolowania linii Kłobuck–Miedźno[3]. Podczas bitwy pod Mokrą, ze skrzyżowania toru z drogą Mokra–Miedźno, wsparł 4 Szwadron 21 Pułku Ułanów, pomagając odeprzeć atak niemieckiej 4 Dywizji Pancernej[2]. Następnie pociąg wycofał się do Działoszyna i rozpoczął patrol toru Działoszyn–Miedźno; tam odparł drugi atak czołgów niemieckich, niszcząc kilka[4]. Na skrzyżowaniu toru z drogą RębieliceIzbiska pociąg natrafił na gotującą się do ataku niemiecką kolumnę 1 batalionu 12 pułku strzelców zmechanizowanych; zadał jej znaczące straty ale po kilku trafieniach (uszkodzona wieża 75 mm, pożar na platformie amunicyjnej) musiał się wycofać do Miedzna i następnie Działoszyna; odziały niemieckie także się wycofały[5]. 2 września pociąg osłaniał lewe skrzydło Brygady; ostrzelano elementy 1 Dywizji Pancernej koło Czarnego Lasu i Woli Kiedrzyńskiej, pociąg wycofał się (do Łasku) gdy na jego odcinek Niemcy ściągnęli cały dywizjon artylerii ciężkiej[6]. 3 września pociąg przejechał do Łodzi, następnie na stację w Koluszkach; tam, razem z pociągiem pancernym nr 55 „Bartosz Głowacki” do 5 września oczekiwał na rozkazy[7]. 5 września na tejże stacji niemieckie bombowce zniszczyły skład gospodarczy „Śmiałego”[7].

Wieczorem 5 września jednostki polskie rozpoczęły odwrót w tym rejonie frontu; rankiem 6 września 53 i 55 pociąg pancerny także przejechały z Koluszek do Skierniewic[8]. Zniszczenia torów zapobiegły planowanemu na 7 września rozpoznaniu na linii Skierniewice–Łowicz[9]. 8 września pociągi patrolowały odcinek Skierniewice–Żyrardów, a następnie przejechały przez Warszawę udając się do Mińska Mazowieckiego[9]. W Mińsku otrzymano rozkaz udania się do Siedlec, gdzie pociągi dotarły 10 września[9]. Wobec zagrożenia miasta w nocy z 10 na 11 września pociągi odjechały do Łukowa; 12 września Łuków był już zagrożony, pociągi wycofały się do Międzyrzeca Podlaskiego, po drodze otrzymano rozkaz udania się na Brześć nad Bugiem, gdzie dotarły 14 września[10]. Tego samego dnia pod miasto podszedł niemiecki XIX Korpus[10]. Pod Żabinkami „Śmiały” wsparł piechotę, odrzucając czołgi 10 Dywizji Pancernej[11]. Po południu Niemcy zajęli Dworzec Główny w Brześciu, i pociągi otrzymały rozkaz wycofania się na Kowel, gdzie dotarły 15 września[11]. 16 września pociągi zostały odesłane do Łucka.[12] 17 września otrzymano informację o wkroczeniu Armii Czerwonej, dowódcy pociągów podjęli decyzję o przebiciu się na Lwów, gdzie dotarły przez Łuck–SienkiewiczówkęStojanów 18 września[12]. „Smiały” operował w okolicy Dworca Łyczakowskiego, później wsparł uderzenie piechoty na Sichów i Pirogowkę[12][13]. 19 września ostrzeliwał Zboiska, dokonał wypadów na Kamionkę Strumiłową, wieczorem wrócił na stację Podzamcze, a w nocy z powrotem na Dworzec Łyczakowski[13].

Po kapitulacji przed najeźdźcą sowieckim 22 września pociąg, opuszczony przez załogę, został zajęty przez wojska radzieckie.

Żołnierze pociągu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy

Oficerowie

Obsada pociągu 1 września 1939[14]

  • Dowódca: kpt. Mieczysław Malinowski († 1944 rok w Normandii)
  • Zastępca: por. Wacław Elertowicz
  • Oficer łączności: ppor. rez. Marian Patyna
  • Dowódca 1 plutonu ogniowego: por. Karol Kulas
  • Dowódca 2 plutonu ogniowego: por. Stanisław Dawidowski
  • Dowódca plutonu drezyn: sierż. pchor. Szoryn
  • Dowódca plutonu technicznego: ppor. Wiktor Jan Piwowarczyk[15]
  • Lekarz: ppor. lek. med. Zbigniew Capiński[15]
Odznaka

Odznaka pamiątkowa[edytuj | edytuj kod]

Odznaka okrągła, ażurowa, o średnicy 46 mm, tłoczona w blasze o grubości 1 mm z żółtego metalu, posrebrzana i oksydowana, nieco wypukła. Na pierścieniu u góry napis: Pancerny śmiały, u dołu stylizowane gałązki laurowe związane wstęgą. W środku sylwetka wozu bojowego na szynach kolejowych. Odznaka przypinana na śrubie, na tle czerwonego sukna (jedwabiu)[16].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 35.
  2. 2,0 2,1 2,2 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 148.
  3. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 149.
  4. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 150.
  5. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 151–152.
  6. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 153.
  7. 7,0 7,1 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 155.
  8. Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 156.
  9. 9,0 9,1 9,2 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 157.
  10. 10,0 10,1 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 160–161.
  11. 11,0 11,1 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 163.
  12. 12,0 12,1 12,2 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 164.
  13. 13,0 13,1 Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 165.
  14. Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku. s. 284.
  15. 15,0 15,1 Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. s. 354.
  16. Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947. s. 107.W rozkazie G.M. 7428.21.I Ministra Spraw Wojskowych „Ordery i odznaczenia” (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 49 z 13 grudnia 1921 r., poz. 872) jest mowa o tym, że wolno było nosić jedynie te odznaki pamiątkowe, które zostały zatwierdzone przez Naczelnego Wodza lub Ministra Spraw Wojskowych i ogłoszone w rozkazie 872.20 B.P.1 oraz w załączniku nr 2. W załączniku nr 2 do rozkazu G.M. 7428.21.I „Wykaz odznak zarejestrowanych przez Referat Orderów i Odznaczeń Gabinetu Ministra Spr. Wojsk.” wymienione zostały między innymi odznaki pamiątkowe pociągów pancernych „Hallerczyk”, „Mściciel” i „Piłsudczyk”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Magnuski: Pociąg pancerny „Śmiały” w trzech wojnach. Wydawnictwo Pelta, 1996.
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989.
  • Tadeusz Krawczak, Jerzy Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939. Wyd. I. Warszawa: Książka i Wiedza, 1987, seria: Biblioteka Pamięci Pokoleń. ISBN 8305117235.
  • Bronisław Konieczny: Moje życie w mundurze: czasy narodzin i upadku II Rzeczypospolitej. Księgarnia Akademicka, 2005. ISBN 83-7188-693-4.
  • Bronisław Konieczny: Mój wrzesień 1939. Pamiętnik z kampanii wrześniowej spisany w obozie jenieckim. Kraków: Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 1999. ISBN 83-7188-328-5.
  • Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddz. Broni Pancernej, 1971.
  • Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku, Warszawa: Wyd. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1982, ISBN 83-11-06771-6.
  • Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07836-X.