Amon Göth

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amon Göth w 1946 roku
Göth w 1945

Amon Leopold Göth (ur. 11 grudnia 1908 w Wiedniu, zm. 13 września 1946 w Krakowie) – austriacki zbrodniarz wojenny, Hauptsturmführer SS nr – 43 673, nr NSDAP – 510 764, w czasie II wojny światowej m.in. komendant obozu koncentracyjnego Plaszow oraz likwidator gett żydowskich w Krakowie i Tarnowie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Do austriackiej NSDAP i SS wstąpił mając 22 lata. Do 1942 roku pełnił służbę w Austrii i niewiele wiadomo o jego dokonaniach w tym czasie.

W sierpniu 1942 roku opuścił Wiedeń, by dołączyć do sztabu szefa SS i policji na dystrykt krakowski Juliana Schernera. 11 lutego 1943 roku powierzono mu budowę i organizację obozu dla Żydów krakowskich i małopolskich w Płaszowie, którego następnie został komendantem. Ofiarą obozu padło ok. 8 tysięcy osób, w ogromnej większości Żydów, jak również nieliczna grupa Polaków. Göth nie tylko administrował obozem, sam również mordował więźniów w sposób okrutny, wykorzystując każdą sytuację do zabicia człowieka. Według zachowanych relacji, np. zastrzelił wygłodzoną więźniarkę, ponieważ zauważył jak wybiera ziemniaki z paszy dla świń. Znane są przypadki, gdy Göth kazał rozstrzeliwać całe grupy robocze tylko za to, że znajdowano przy nich pozaobozowe pożywienie. Swoim ofiarom zadawał wyszukane tortury. Göth często osobiście dokonywał egzekucji ludzi niezdolnych do pracy. Lubił także ćwiczyć swoje umiejętności strzeleckie, np. strzelając do więźniów z okien samochodu. Oblicza się, że w obozie Göth osobiście zabił ok. 500 osób. Obóz w Płaszowie stanowił punkt tranzytowy przede wszystkim dla Żydów krakowskich i małopolskich dla dalszej deportacji Żydów, której celem był zwykle obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau.

13 marca 1943 roku Göth przystąpił do ostatecznej likwidacji getta w Krakowie. Akcją tą kierował w imieniu Willego Haasego. Liczba ofiar śmiertelnych tej akcji obliczana jest na około 2 tysiące, natomiast 10 tysięcy ludzi zdolnych do pracy umieszczono w Płaszowie. Göth wykazywał się szczególnym okrucieństwem, mordując zwłaszcza matki z dziećmi i starców. We wrześniu tegoż roku Niemcy postanowili zamknąć także getto w Tarnowie. Również tą akcją w sposób bezwzględny kierował Göth. Większość ocalałych mieszkańców getta wysłano do Auschwitz, gdzie zamordowano ich w komorach gazowych. Göth zlikwidował również obóz w Szebniach.

W trakcie pełnienia służby zgromadził wielki majątek, zrabowany ofiarom. Skala jego rabunków była tak wielka, że pomimo nieformalnego przyzwolenia na bogacenie się kosztem ofiar obozów, Göth został za to aresztowany przez władze niemieckie w roku 1944. Udało mu się uniknąć procesu i ukrył się w sanatorium w Bad Tölz, gdzie schwytały go w maju 1945 roku wojska amerykańskie.

Amerykanie wydali Götha Polsce. Najwyższy Trybunał Narodowy po przeprowadzeniu przewodu sądowego w dniach 27 sierpnia – 5 września 1946 roku, który wykazał ogrom zbrodni popełnionych przez oskarżonego, skazał Götha na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano w więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie[1].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Amon Göth był dwukrotnie żonaty. Podczas pobytu w Krakowie, w 1942 r. lub na pocz. 1943 r., poznał sekretarkę Oskara Schindlera - Ruth Irene Kalder, kosmetyczkę i początkującą aktorkę z Wrocławia (inne źródła podają, że z Gliwic), z którą związał się nieformalnie do końca swojego pobytu w tym mieście. Ta po jego egzekucji w 1946 r. przyjęła nazwisko Göth. Z tego związku urodziła się w listopadzie 1945 r. w miejscowości Bad Tölz, córka Monika Göth, obecnie Hartwig. Z kolei Monika urodziła również z nieformalnego związku z nigeryjskim studentem córkę Jennifer Göth, obecnie Teege, którą oddała niedługo po urodzeniu do adopcji niemieckiej rodzinie w okolicach Monachium. Zarówno jej matka jak i biologiczna babka (ta do śmierci) utrzymują ze sobą stały kontakt.

Ruth Göth do końca swego życia zaprzeczała zbrodniom popełnionym przez swego konkubenta - Amona. Popełniła samobójstwo w 1983 r. mając jego zdjęcie nad łóżkiem. Natomiast ich córka i wnuczka ciągle zmagają się z problemem pochodzenia. Monika Hartwig pierwsza zawarła swoje przeżycia w książce Ich muss doch meinen Vater lieben, oder? ("Czy muszę jeszcze kochać swojego ojca, czy też...?") wydanej w 2002 roku. Natomiast przed Jennifer prawda o działalności dziadka była skrywana do czasu, kiedy w wieku lat 38 zobaczyła przypadkowo w bibliotece zdjęcie swojej matki na okładce wspomnianej wyżej książki. Wywołało to u niej szok i przemyślenia, którymi podzieliła się w książce wydanej w 2013 Amon. Mein Großvater hätte mich erschossen (wyd. polskie w 2014 "Amon. Mój dziadek by mnie zastrzelił")[2]. W jednym z wywiadów, z okazji ukazania się polskiego wydania jej wspomnień, powiedziała: Pogodziłam się z posiadaniem dziadka nazisty. Pogodziłam się nawet z tym, że moja babcia go kochała. Szczęśliwie zło nie jest genetyczne i tamta szaleńcza ideologia nie ma wpływu na moje dzieci[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Proces ludobójcy Amona Goetha przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, Warszawa-Łódź-Kraków, 1947; SS-Hauptsturmführer Göth, Muzeum Wojska Polskiego.
  2. Charter David, Schindler ratował ludzi przed moim dziadkiem potworem [Amonem Göth'em]; [w:] "Polska. Dziennik Łódzki", 4 X 2013, nr 232, s. 28
  3. Anna J. Dudek, Co czujesz, gdy mówią ci, że twój dziadek strzelał do ludzi; [w:] "Kocham czytać" (dod. do "Polska. Dziennik Łódzki"), 27 III 2014, ss. 1 i 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czerkawski Andrzej, Dunin-Wąsowicz Marek, Płaszów [folder z serii "Pomniki Walki i Męczeństwa], Warszawa, 1967
  • Kiełkowski Roman, ...Zlikwidować na miejscu, Kraków 1981, ss. 5–98 – getto w Krakowie i jego likwidacja.
  • Biberstein Aleksander, Zagłada Żydów w Krakowie. Kraków 1985
  • Hartwig Monika, Ich muss doch meinen Vater lieben, oder? (Czy muszę jeszcze kochać swojego ojca, czy też...?), 2002
  • Teege Jennifer, Amon. Mein Großvater hätte mich erschossen ("Amon: Mój dziadek by mnie zabił"), 2013
  • Teege Jennifer, Sellmair Nikola, Mój dziadek by mnie zastrzelił. Warszawa, 2014, wyd. "Prószyński i S-ka"

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]