Antagoniści receptora H1

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Antagoniści receptora H1 (antyhistaminiki, leki przeciwhistaminowe H1) – substancje odwracające działanie histaminy na jej receptor H1. Jest to podstawowa grupa leków stosowana w atopii. W rzeczywistości nie są one antagonistami, lecz odwrotnymi agonistami receptora H1[1].

Leki przeciwhistaminowe (I generacja) wprowadzono w 1937 roku, ale liczne działania niepożądane preparatów stanowiły poważne ograniczenia w ich stosowaniu[2]. Wraz z postępem badań dotyczących patomechanizmów chorób alergicznych, w latach 80. wprowadzoną nową generację leków przeciwhistaminowych – bardziej skuteczną i mniej szkodliwą dla organizmu. Obecnie na rynku farmaceutycznym dostępne są preparaty o zróżnicowanych możliwościach stosowania – do użytku ogólnego (preparaty doustne oraz roztwory do iniekcji), miejscowego (krople do oczu, krople do nosa, żele lub maści), a także preparaty złożone, w skład których często wchodzi dodatkowo pseudoefedryna[2].

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Działanie histaminy powstaje na skutek pobudzenia 4 receptorów histaminowych (H1, H2, H3, i H4). Są one ulokowane na różnych tkankach odpowiadających za efekt histaminowy. Pobudzenie receptora H1 prowadzi do skurczu mięśni gładkich, rozszerzenia naczyń krwionośnych i następowego spadku ciśnienia, zwiększenie wydzielanie śluzu na błonach śluzowych oraz zwiększenie napięcia układu przywspółczulnego[3]. Histamina jest mediatorem reakcji zapalenia alergicznego, odpowiada za powstanie kataru siennego alergicznego zapalenie spojówek oraz pokrzywki, zarówno o podłożu alergicznym, jak i niealergicznym, gdy czynnikiem sprawczym wystąpienia objawów skórnych są produkty posiadające histaminę lub mające zdolność uwalniania jej. Działanie antagonistów receptora H1 polega więc na odwracalnym i konkurencyjnym wiązaniu z receptorem H1, przez co znoszone i wręcz odwracane jest działanie histaminy. Leki te nie hamują jednak objawów reakcji alergicznej wywołanych przez inne mediatory.

Generacje leków przeciwhistaminowych[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na farmakokinetykę i wybiórczość działania leki przeciwhistaminowe dzieli się na leki I, II i III generacji.

Leki przeciwhistaminowe I generacji[edytuj | edytuj kod]

Do I generacji należą leki będące pochodnymi różnych związków chemicznych (etanoloaminy, etylenodiaminy, fenotiazyny, piperydyny). Blokują receptor H1, a także receptory cholinergiczne, serotoninergiczne, adrenergiczne i dopaminergiczne, przy czym ich nieselektywność powoduje szereg działań niepożądanych.

Działania niepożądane leków przeciwhistaminowych I generacji[edytuj | edytuj kod]

Leki przeciwhistaminowe I generacji wykazują działanie blokujące wobec receptorów H1, a także wobec receptorów muskarynowych, serotoninowych, dopaminergicznych i adrenergicznych. Z powodu dużej lipofilności leki przeciwhistaminowe I generacji łatwo przechodzą do ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Ich działania niepożądane to hamowanie OUN, senność, otępienie, zaburzenia koordynacji ruchowej, trudności w oddawaniu moczu, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Ze względu na efekt sedatywny uważa się, że leki te mogą przyczyniać się do zwiększenia wypadkowości w pracy, wypadków komunikacyjnych, czego dowodzą m.in. prace dotyczące wypadkowości w lotnictwie cywilnym[4].

Zastosowanie leków przeciwhistaminowych I generacji[edytuj | edytuj kod]

Reakcje alergiczne przebiegające gwałtownie – są podawane wówczas pozajelitowo. Choroby skóry – nasilane przez stres (działanie hamujące na OUN jest wtedy korzystne). Dotyczy to zwłaszcza chorób skóry, w których występuje duży świąd. Działanie hamujące ośrodkowy układ nerwowy jest wtedy pożądane. Niektóre leki przeciwhistaminowe o silnym działaniu ośrodkowym i cholinolitycznym stosowane są w hamowaniu objawów związanych z uszkodzeniem błędnika np. dimenhydrynat[5].

Przeciwwskazania do stosowania leków przeciwhistaminowych I generacji[edytuj | edytuj kod]

Jaskra, przerost gruczołu krokowego, nadwrażliwość na leki, uszkodzenie szpiku kostnego.

Leki I generacji[edytuj | edytuj kod]

Leki przeciwhistaminowe II generacji[edytuj | edytuj kod]

Do tej grupy należą leki, które działają selektywnie na receptor H1, mają długi biologiczny okres półtrwania i słabo, bądź wcale nie przenikają przez barierę krew-mózg[5][6]. Niektóre z leków tej grupy są czynnymi metabolitami I generacji leków przeciwhistaminowych (cetyryzyna to metabolit hydroksyzyny). Skuteczność leków przeciwhistaminowych II generacji w hamowaniu objawów alergicznych jest podobna, ale występują dość znaczne różnice osobnicze i dlatego dobiera się je indywidualnie. Leki te różnią się między sobą kinetyką, co ma znaczenie również w wyborze preparatu[5]

Ich biologiczny okres półtrwania jest dłuższy niż leków I generacji. Hamują wczesną i późną odpowiedź na alergen w sezonowym alergicznym nieżycie nosa. Na przeciwzapalny i przeciwalergiczny efekt działania leków przeciwhistaminowych II generacji zwracają uwagę prace odwołujące się do hamowanie przez te leki procesu uwalniania mediatorów z komórki tucznej i bazofilów (histamina, tryptaza, LTC4, PGD2, IL-6, IL-8, IL-3, GM-CSF, TNF-α), a także obniżenia stężenia ICAM-1, RANTES, IL-8 po stymulacji alergenem[7].

Dodatkowe działanie na elementy komórkowe fazy alergicznego zapalenia niektórych leków tej generacji jest intensywnie badane, ponieważ mogłoby to rozszerzyć wskazania dla leków przeciwhistaminowych do stosowania ich zapobiegawczo w chorobach alergicznych, a nawet w astmie[8]. Jednak jak dotąd nie ma dostatecznych dowodów, że stwierdzane w badaniach in vitro działania mają znaczenie kliniczne[9]. I generacja leków takiego działania nie ma.

W lekach II generacji osiągnięto zmniejszenie wywoływania senności i otępienia w porównaniu do leków I generacji. Do działań niepożądanych należy działanie kardiodepresyjne w przypadku leków takich jak terfenadyna, astemizol, ebastyna i loratadyna.

Przeciwwskazania do stosowania leków przeciwhistaminowych II generacji[edytuj | edytuj kod]

Nadwrażliwość na te leki. W przypadku leków podawanych miejscowo do worka spojówkowego nie powinno się nosić soczewek kontaktowych (ze względu na obecność konserwantu – chlorku benzalkoniowego).

Leki II generacji[edytuj | edytuj kod]

Leki długo działające, stosowane doustnie:

Leki podawane miejscowo na błony śluzowe nosa lub spojówek:

Preparaty doustne złożone, zawierające dodatkowo lek sympatykomimetyczny:

  • cetyryzyna + pseudoefedryna (nazwa handlowa Cirrus)
  • loratadyna + pseudoefedryna (nazwa handlowa Claritine Active)

Najnowsze leki przeciwhistaminowe II generacji:

Najnowsze leki II generacji są aktywnymi enancjomerami (w przypadku lewocetyryzyny) lub metabolitami leków II generacji, zaprojektowanymi dla osiągnięcia większej skuteczności przy jednoczesnym obniżeniu stopnia działań niepożądanych. Jednak żaden z tych leków nie spełnia kryteriów "leku przeciwhistaminowego III generacji", stąd istnieją wątpliwości czy w ogóle powinno się używać tego terminu[10]. Przy takim podejściu wszystkie preparaty z tej grupy należą do leków przeciwhistaminowych drugiej generacji. Jednak wciąż są to preparaty najnowsze i najnowocześniejsze. Na przykładzie bilastyny można stwierdzić, że substancje tego typu wysoce swoiście wiążą się z receptorem H1. Ponadto bilastyna nie wykazuje powinowactwa do 30 innych receptorów związanych z białkiem G, w tym dla serotoniny, bradykininy, leukotrienu D4, muskarynowych M3, α1-adrenoreceptorów i β2-adrenoreceptorów, które mogą być odpowiedzialne za działania niepożądane niektórych leków przeciwhistaminowych[11]. Cecha ta ma istotny i korzystny wpływ m.in. na profil bezpieczeństwa i tolerancji bilastyny w terapii. Obok tego wykazano, że bilastyna ma pięciokrotnie większe powinowactwo (siła wiązania) do receptora H1 niż feksofenadyna i trzykrotnie większe niż cetyryzyna[11], co może mieć znaczenie dla siły i utrzymywania się efektu klinicznego w czasie (do 24, a nawet 26 h)[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. R. Leurs, MK. Church, M. Taglialatela. H1-antihistamines: inverse agonism, anti-inflammatory actions and cardiac effects. „Clin Exp Allergy”. 32 (4), s. 489-498, 2002. doi:10.1046/j.0954-7894.2002.01314.x. PMID 11972592. 
  2. 2,0 2,1 Małgorzata Farnik. Zastosowanie leków przeciwhistaminowych. „Alergologia Info”. 3, s. 116–122, 2010. 
  3. E. Zawisza, J. Bardadin. Receptory H1, H2, H3, H4 i leki antyhistaminowe. „Postępy Nauk Medycznych”. 2007 (11), s. 453-455, 2007. 
  4. JP. Desager, Y. Horsmans. Pharmacokinetic-pharmacodynamic relationships of H1-antihistamines. „Clin Pharmacokinet”. 28 (5), s. 419-432, 1995. PMID 7614779. 
  5. 5,0 5,1 5,2 B. Tarchalska-Kryńska. Leki przeciwhistaminowe H1 stosowane w terapii chorób alergicznych. „Nowa Medycyna”. 1999 (1), s. 14-18, 1999. 
  6. MA. González, KS. Estes. Pharmacokinetic overview of oral second-generation H1 antihistamines. „Int J Clin Pharmacol Ther”. 36 (5), s. 292-300, 1998. PMID 9629995. 
  7. G. Ciprandi, I. Cirillo, A. Vizzaccaro, E. Civardi i inni. Desloratadine and levocetirizine improve nasal symptoms, airflow, and allergic inflammation in patients with perennial allergic rhinitis: a pilot study. „Int Immunopharmacol”. 5 (13-14), s. 1800-1808, 2005. doi:10.1016/j.intimp.2005.05.008. PMID 16275616. 
  8. AL. de Weck, T. Derer, SC. Bischoff, S. Takafuji. The effect of terfenadine on the immediate and late-phase reactions mediated by immunoglobulin E. „Int Arch Allergy Immunol”. 101 (3), s. 326-332, 1993. PMID 7686799. 
  9. C. Leprevost, M. Capron, C. De Vos, M. Tomassini i inni. Inhibition of eosinophil chemotaxis by a new antiallergic compound (cetirizine). „Int Arch Allergy Appl Immunol”. 87 (1), s. 9-13, 1988. PMID 2971624. 
  10. IC. Camelo-Nunes. New antihistamines: a critical view. „J Pediatr (Rio J)”. 82 (5 Suppl), s. S173-S180, 2006. doi:10.2223/JPED.1552. PMID 17136293. 
  11. 11,0 11,1 R. Corcóstegui, L. Labeaga, A. Innerárity, A. Berisa i inni. Preclinical pharmacology of bilastine, a new selective histamine H1 receptor antagonist: receptor selectivity and in vitro antihistaminic activity. „Drugs R D”. 6 (6), s. 371-384, 2005. PMID 16274260. 
  12. Marek Jutel, Katarzyna Solarewicz-Madejek. Bilastyna – nowy lek przeciwhistaminowy. „Alergia”, s. 37–39, 3/2011. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • U. Cegieła, J. Folwarczna, R. Janiec, Kompendium farmakologii., Warszawa 2010, Wydawnictwo Lekarskie PZWL. ISBN 9788320045215.
  • A. Emeryk, Leki przeciwhistaminowe w chorobach alergicznych – co jest ważne dla lekarza i pacjenta?. Alergia 2009, nr 1.
  • I. Grzelewska-Rzymowska, M. Górska, Leki przeciwhistaminowe drugiej generacji – farmakokinetyka i farmakodynamika. Przewodnik Lekarza 2001, nr 4(3), s. 132-139.
  • I. Grzelewska-Rzymowska, P. Górski, Leki przeciwhistaminowe. Zastosowanie w praktyce medycznej., Warszawa 2005, Wyd. Seria. ISBN 978838975360X.
  • P. Górski, Leki przeciwhistaminowe w praktyce alergologa i lekarza rodzinnego., Akademia Medyczna 2001.
  • M. Woźniak-Wakuluk, R. Nowicki, Leki przeciwhistaminowe w alergicznych chorobach skóry. Forum Medycyny Rodzinnej 2008, t. 2, nr 4, s. 298-301.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.