Mitologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Asklepios z wężem

Mitologia (gr. μυθολογια, gdzie μυθοι to baśń, mit, a λέγειν opowiadać) – zbiór mitów i podań o bogach i bohaterach, funkcjonujący w danej religii lub społeczności. Terminem tym określa się również naukę zajmującą się badaniem mitów.

Mitologia a religie[edytuj | edytuj kod]

Mitologii nie należy utożsamiać z religią. Religia opiera się na kulcie i obrzędach, które, w przeciwieństwie do płynnych i łatwo ulegających przemianom mitów, są trwałe, odporne na postęp cywilizacyjny i przechowują bardzo dawne formy wierzeń[1]. Przez mitologię należy rozumieć system personifikacji, alegorii i symboliki, które wyrażały stosunek człowieka do świata. Tę złożoną − także dla współczesnego człowieka − relację objaśniały dawnym ludom podania, baśnie i legendy[2].

Mitologie mają znaczący wpływ na rozwój kulturowy prawie wszystkich społeczeństw i narodów (wyjątkiem są najprymitywniejsze ludy, jak brazylijscy Pirahã). Na kulturę europejską wpłynęła zwłaszcza mitologia grecka, której źródeł szukać należy w pierwotnym fetyszyzmie: starożytny grecki wieśniak oddawał cześć starym drzewom i kamieniom. Meteorytom, jako że przybyły z nieba, przypisywano boską moc[3]. Podobną czcią otaczano zwierzęta: w Tebach łasicę, w Tesalii mrówki, w Delfach wilka. Dionizos w odległej przeszłości był bykiem, Demeter klaczą, a wszystkie bóstwa ziemi wężami. Dopiero w czasach historycznych bogowie greccy przyjęli postać ludzką, z niewielkimi atrybutami odzwierzęcymi (sowa Ateny, wąż Asklepiosa)[4].

Mitologia grecka, bogata i barwna, przekazana została nowożytnej Europie przez ludzi doby renesansu, którzy sięgnęli do literatury antycznej od Homera po Wergiliusza. Nie miały takiego szczęścia mitologie ludów europejskich niemal zniszczone i wykorzenione w procesie chrystianizacji. W szczątkowych formach przetrwały obrządki związane z cyklem solarnym i wiedza o strukturze wierzeń wywodzących się z bytów plemiennych. Mity dawnych Germanów czy Słowian przetrwały jedynie w bajkach, przysłowiach, nazwach osobowych i miejscowych oraz w skromnej epice ludowej. Znacznie więcej zachowało się z mitologii Celtów z Wysp Brytyjskich i Skandynawów, schrystianizowanych najpóźniej[5].

Inne rodzaje mitów[edytuj | edytuj kod]

Do naszych czasów przetrwały również legendy związane z prehistorycznym obrazem powstawania plemion i narodów. W mitologii słowiańskiej do takich legend zaliczyć można opowieść o Lechu, Czechu i Rusie, o Popielu, Piaście, Kraku i Wandzie, co nie chciała Niemca, bądź też o pochodzeniu polskiego godła. U Słowian Wschodnich podobna legenda legła u podstawy wywiedzenia panującej dynastii Rurykowiczów[6].

Rolę współczesnych mitów odgrywają legendy miejskie oraz zwykłe plotki, które − w sprzyjających okolicznościach − przerastają oficjalne doniesienia mediów. Do takich mitów zaliczyć można Człowieka Śniegu, Trójkąt Bermudzki, UFO i wiele innych.

Istnieją również fikcyjne mitologie stworzone na potrzeby utworów literackich (szczególnie w literaturze fantasy), np. mitologia Śródziemia stworzona przez J.R.R. Tolkiena.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło mitologia w Wikisłowniku

Przypisy

  1. J.Parandowski, Mitologia, s.7.
  2. A.Gieysztor, Mitologia Słowian, s.5.
  3. J.Parandowski, Mitologia, s.8.
  4. J.Parandowski, Mitologia, s.9.
  5. A.Gieysztor, Mitologia Słowian, s.8.
  6. F.Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Gieysztor: Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i filmowe, 1982. ISBN 83-221-0152-X.
  • Jan Parandowski: Mitologia: Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Warszawa: Czytelnik, 1967.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]