Mitologia

Asklepios z wężem

Mitologia (gr. μυθολογια, gdzie μυθοι to baśń, mit, a λέγειν opowiadać) – zbiór legend i podań o bogach i bohaterach, funkcjonujący w danej religii lub społeczności. Terminem tym określa się również naukę zajmującą się badaniem mitów.

Mitologia a religie

Mitologii nie należy utożsamiać z religią. Religia opiera się na kulcie i obrzędach, które, w przeciwieństwie do płynnych i łatwo ulegających przemianom mitów, są trwałe, odporne na postęp cywilizacyjny i przechowują bardzo dawne formy wierzeń. Przez mitologię należy rozumieć system personifikacji, alegorii i symboliki, które wyrażały stosunek człowieka do świata. Tę złożoną − także dla współczesnego człowieka − relację objaśniały dawnym ludom podania, baśnie i legendy.

Mitologie mają znaczący wpływ na rozwój kulturowy prawie wszystkich społeczeństw i narodów (wyjątkiem są najprymitywniejsze ludy, jak brazylijscy Pirahã). Na kulturę europejską wpłynęła zwłaszcza mitologia grecka, której źródeł szukać należy w pierwotnym fetyszyzmie: starożytny grecki wieśniak oddawał cześć starym drzewom i kamieniom. Meteorytom, jako że przybyły z nieba, przypisywano boską moc. Podobną czcią otaczno zwierzęta: w Tebach łasicę, w Tesalii mrówki, w Delfach wilka. Dionizos w odległej przeszłości był bykiem, Demeter klaczą, a wszystkie bóstwa ziemi wężami. Dopiero w czasach historycznych bogowie greccy przyjęli postać ludzką, z niewielkimi atrybutami odzwierzęcymi (sowa Ateny, wąż Asklepiosa).

Mitologia grecka, bogata i barwna, przekazana została nowożytnej Europie przez ludzi doby renesansu, którzy sięgnęli do literatury antycznej od Homera po Wergiliusza. Nie miały takiego szczęścia mitologie ludów europejskich niemal zniszczone i wykorzenione w procesie chrystianizacji. W szczątkowych formach przetrwały obrządki związane z cyklem solarnym i wiedza o strukturze wierzeń wywodzących się z bytów plemiennych. Mity dawnych Germanów czy Słowian przetrwały jedynie w bajkach, przysłowiach, nazwach osobowych i miejscowych oraz w skromnej epice ludowej. Znacznie więcej zachowało się z mitologii Celtów z Wysp Brytyjskich i Skandynawów, schrystianizowanych najpóźniej.

Inne rodzaje mitów

Do naszych czasów przetrwały również legendy związane z prehistorycznym obrazem powstawania plemion i narodów. W mitologii słowiańskiej do takich legend zaliczyć można opowieść o Lechu Czechu i Rusie, o Popielu i Piaście, Kraku i Wandzie co nie chciała Niemca, bądź też o pochodzeniu polskiego godła. U Słowian Wschodnich podobna legenda legła u podstawy wywiedzenia panującej dynastii Rurykowiczów.

Rolę współczesnych mitów odgrywają legendy miejskie oraz zwykłe plotki, które − w sprzyjających okolicznościach − przerastają oficjalne doniesienia mediów. Do takich mitów zaliczyć można Człowieka Śniegu, Trójkąt Bermudzki, UFO i wiele innych.

Istnieją również fikcyjne mitologie stworzone na potrzeby utworów literackich (szczególnie w literaturze fantasy), np. mitologia Śródziemia stworzona przez J.R.R. Tolkiena.

Zobacz też

• mitologizacja

Bibliografia

• Aleksander Gieysztor: Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i filmowe, 1982. ISBN 83-221-0152-X.
• Jan Parandowski: Mitologia: Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Warszawa: Czytelnik, 1967.

Linki zewnętrzne

• Mitologie i mity z całego świata. Przedstawienia graficzne bogów oraz magia, e-booki itp.
• Encyclopedia Mythica (ang.)