Boeing 767

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Boeing 767
Boeing 767-300
Boeing 767-300
Dane podstawowe
Państwo Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone
Producent Boeing
Typ pasażerski
Załoga 2-3
Historia
Data oblotu 26 września 1981
Lata produkcji 1982 - trwa
Egzemplarze 1060 z czego 875 aktywnych (82%)[1]
Liczba wypadków
 • w tym katastrof
41
12
Dane techniczne
Napęd Pratt & Whitney JT9D, Pratt & Whitney PW4000, General Electric CF6, Rolls-Royce RB211
Wymiary
Rozpiętość 47,6-51,9 m (zależy od wersji)
Długość 48,5-61,4 m (zależy od wersji)
Szerokość kadłuba 5,03 m
Wysokość 15,85 m (wersja -300ER)
Powierzchnia nośna 285,35 m² (wersja -300ER)
Masa
Własna 80 130-103 870 kg (zależy od wersji)
Startowa 142 880-204 120 kg (zależy od wersji)
Osiągi
Prędkość maks. 0,86 Ma (913 km/h)
Prędkość przelotowa 0,80 Ma (851 km/h)
Pułap praktyczny 12 500 m (wersja -300 ER)
Zasięg 6 025-12 200 km (zależy od wersji)
Rozbieg 1 710-2 896 m (zależy od wersji)
Dane operacyjne
Liczba miejsc
181-375 (zależy od wersji)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Boeing 767szerokokadłubowy samolot pasażerski dalekiego zasięgu zaprojektowany i produkowany przez amerykańską korporację Boeing, występujący w 7 wersjach: 767-200, 767-200ER, 767-2C, 767-300, 767-300ER, 767-300ERF, 767-400ER[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Lata 70. ubiegłego wieku to okres kryzysu paliwowego. Jego efektem był między innymi spadek przewozów towarowych i pasażerskich wśród linii lotniczych. Próbą wyjścia z kryzysu i zahamowaniu dalszych niekorzystnych tendencji było znalezienie maszyny zdecydowanie tańszej w eksploatacji niż używane w owym okresie na dalekich trasach trzysilnikowe McDonnell Douglas DC-10 i Lockheed L-1011 lub czterosilnikowy Boeing 747. Pierwszym samolotem będącym odpowiedzią producentów na potrzeby linii lotniczych był europejski Airbus A300. Pierwszy dwusilnikowy samolot szerokokadłubowy. Również Boeing postanowił sprostać wyzwaniu i rozpoczął prace nad maszynami, których podstawową zaletą w porównaniu z innymi samolotami obsługującymi loty długodystansowe miał być niski koszt eksploatacji. Pod koniec lat 70. wytwórnia ogłosiła rozpoczęcie prac nad trzema nowymi modelami oznaczonymi jako Boeing 757, 767 i 777. Prace nad pierwszymi dwoma samolotami miały rozpocząć się od razu, a nad samolotem 777 dopiero na początku lat 90. XX wieku. Wersja 757 miała być maszyną wąskokadłubową przeznaczoną na trasy lokalne, 767 miał być szerokokadłubowym samolotem, przeznaczonym do obsługi średnich i dalekodystansowych połączeń.

Projekt[edytuj | edytuj kod]

Kokpit Boeinga 767-341ER Polskich linii lotniczych LOT

Prace nad obydwoma samolotami ruszyły w 1978 roku. W celu obniżenia kosztów prac projektowych, w konstrukcji obydwu maszyn wykorzystano te same systemy i układy. Korzystano również w zakresie wcześniej przez Boeinga nie stosowanym, z cyfrowych programów wspomagających prace konstrukcyjne. Prace nad najmniejszym szerokokadłubowym odrzutowcem B767 rozpoczęły się w 1978 roku równolegle z pracami nad wąskokadłubowym Boeing 757. Początkowo planowano, że 767 wyposażony będzie w trzy silniki podobnie jak to miało miejsce w samolotch DC-10 i L-1011 jednak dzięki użyciu nowych silników turbowentylatorowych samolot mógł mieć jedynie dwie jednostki napędowe. Duży stopień skomputeryzowania kabiny załogi umożliwił rezygnacje z trzeciego członka załogi, mechanika pokładowego. Jego funkcje przejęły komputery pokładowe. Boeing nie zdecydował się jednak na zastosowanie systemu fly-by-wire, który w 1983 roku znalazł się na prototypowym A300B4-600. Pierwotnie zamierzano wybudować dwie wersje samolotu 767, model 767-100, przeznaczony dla 180 pasażerów oraz 767-200 z dłuższym kadłubem dla 250 pasażerów. Ostatecznie pozostawiono jedynie wersję 767-200, którą zmodyfikowano do kilku modeli. Budowę pierwszego prototypu (N767BA) ukończono 4 sierpnia 1981 roku a do swojego dziewiczego lotu samolot wzniósł się 26 września tego samego roku. Ten i kolejne trzy maszyny wzięły udział w rozbudowanych badaniach i próbach jakim poddano samolot. Przeprowadzone testy odpowiadały czterdziestu latom eksploatacji maszyny. W jednej z prób, podczas której skrzydła poddano obciążeniu 550 ton, końcówki płatów wychyliły się o 4,5 metra ponad górną krawędź kadłuba. 30 lipca 1982 roku samolot z silnikami Pratt & Whitney JT9D-7R4D otrzymał amerykański certyfikat typu a 30 września tego samego roku certyfikat typu przyznano maszynie z silnikami General Electric CF6-80A.

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze zamówienia na 767 pojawiły się już w 1978 roku. 14 lipca 1978 roku United Airlines złożyły zamówienie na 30 samolotów. W tym samym roku kolejne 13 egzemplarzy zamówiły American Airlines i 15 sztuk Delta Airlines. Pierwszy gotowy samolot z silnikiem Pratt & Whitney trafił do United Airlines 19 sierpnia 1982 roku a 25 października tego samego roku do Delty trafiła pierwsza maszyna z silnikiem General Electric. We wrześniu tego samego roku samoloty rozpoczęły wykonywanie regularnych połączeń. 6 marca 1984 odbył się pierwszy lot Boeinga B767-200 w długodystansowej wersji ER (Extended Range). Pierwszym przewoźnikiem, który złożył zamówienie na wersję ER były etopiskie Ethiopian Airlines a pierwszą linią, która odebrała taka wersje były izraleskie El Al. Dzięki zamontowaniu w centropłacie dodatkowego zbiornika paliwa pojemność zbiorników wersji ER wzrosła o około 40% a zasięg zwiększył się z 7300 km do 12 200 km. Ogółem wybudowano 229 samolotów w obydwu wersjach 200 i 200 ER. Przykładem możliwości samolotu 767-200 ER był lot jaki wykonała maszyna Air Mauritius 17 kwietnia 1988 roku wykonując przelot na dystansie 14 044 km w czasie 16 godzin i 27 minut.

Najpopularniejszą wersją modelu B767 jest wersja 300 różniąca się od poprzedniej większą długością, a co za tym idzie pojemnością. Pracę nad samolotem wersji 300 rozpoczęto w 1983 roku. Kadłub wersji 200 wydłużono wstawiając dwie sekcje o długości 3,1 m przed skrzydłami i 3,35 m za nimi. Wzmocniono podwozie i konstrukcję samego podwozia. Pierwszą linią, która zamówiła tą wersje samolotu był japoński przewoźnik Japan Airlines. 14 stycznia 1986 roku ukończono budowę prototypu a pierwszy lot odbył się 30 stycznia 1986, zaś do służby Boeing B767-300 wszedł we wrześniu tego samego roku. W październiku 1986 roku pierwszy użytkownik, Japan Airlines rozpoczął regularne rejsy z wykorzystaniem wersji 300. Podobnie jak w przypadku wersji 200 opracowano również odmianę długodystansową ER. Budowę prototypu o przedłużonym zasięgu ukończono 3 listopada 1986 roku a 9 grudnia tego samego roku maszyna wzniosła się po raz pierwszy w powietrze. Pierwszym użytkownikiem zostały linie American Airlines. Wybudowano 496 egzemplarzy w wersji 300/300ER

W styczniu 1993 roku, United Parcel Service złożył zamówienie na wersję towarową maszyny 767-300ER. Dwa lata później, 8 maja 1995 roku ukończono budowę prototypu a 20 czerwca tego samego roku wzbił się on do swojego dziewiczego lotu. Kadłub samolotu pozbawiono okien pasażerskich, wzmocniono podłogę, na której zainstalowano rolki do przemieszczania kontenerów i palet. W kadłubie zainstalowano duże drzwi towarowe odchylane do góry. Na górnym i dolnym pokładzie o łącznej objętości 454 m³ można przewozić maksymalnie 54 t ładunku. 16 października 1996 roku pierwsza maszyna w wersji towarowej trafiła do UPS.

Boeing 767-300 należący do PLL LOT

Ostatnim rozwinięciem modelu B767 jest wersja 400ER nad którą prace rozpoczęto w 1996 roku. Maszyna ta jest właściwie przedłużeniem wersji 300ER wykorzystującym elementy nowoczesnego modelu Boeing 777, z którego przeniesiono podwozie, układ hamulcowy i przede wszystkim nowoczesny panel sterowniczy wyposażony w wyświetlacze LCD. Kadłub 300ER wydłużono wstawiając dwa dodatkowe segmenty, jeden o długości 3,36 m przed skrzydłami i drugi o długości 3,07 m za nimi. Zmodyfikowano skrzydła, zwiększając ich rozpiętość a na końcach montując ukośne końcówki o rozpiętości 2,4 m i dużym skosie (nie są tą winglety, których montaż był rozważany przez inżynierów Boeinga ale ostatecznie do tego nie doszło). Budowę prototypu ukończono 26 sierpnia 1999 roku. Do swojego pierwszego lotu maszyna wzbiła się 9 października tego samego roku. Certyfikat typu samolot otrzymał 20 lipca 2000 roku a miesiąc później znalazł się we flocie pierwszego zamawiającego, linii Delta i Continental.

Na bazie maszyny 400ER Boeing planował budowę wersji 400ERX i 400ERX Shink. Pierwsza z nich miała mieć zwiększoną masę startową do 210,9 ton, być zdolna do pokonania dystansu rzędu 11 400 km i zabierać na pokład 245 pasażerów. Wersja Shink miała mieć krótszy kadłub, a tym samym mniejszą pojemność. Niestety zamachy bombowe z 11 września 2001 roku i załamanie się rynku przewozów lotniczych spowodowało anulowanie całego programu budowy obydwu wersji.

Boeing 767 w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od 1991 model B767-300ER był wykorzystywany przez LOT na długodystansowych trasach z:

LOT posiadał także 2 maszyny B767 w wersji 200ER, które w 2008 roku zostały sprzedane linii lotniczej Mexicana.

W PLL LOT B767-300ER zostały sukcesywnie zastąpione nowymi B787-8 Dreamliner, docelowo we flocie przewoźnika ma się znaleźć 8 takich maszyn.

1 listopada 2011 roku Boeing 767 lecący z Newark (USA) do Warszawy (lot LO16 rejestracja maszyny SP-LPC) wylądował pomyślnie na lotnisku Okęcie mimo niewysunięcia się podwozia z powodu awarii.

Specyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Boeing 767 linii Lotniczych British Airways
Jeden z Boeingów 767 komercyjnej floty linii Rossiya Airlines
767-200 767-200ER 767-300 767-300ER 767-300F 767-400ER
Pasażerowie 181 (układ 3 klasowy)
224 (2 klasy)
255 ew. 290 (1 klasa)
218 (3 klasy)
269 (2 klasy)
351 (1 klasa)
- 245 (3 klasy)
304 (2 klasy)
375 (1 klasa)
Cargo 81,4 m³
22 LD2
106,8 m³
30 LD2
454 m³
30 LD2 + 24 palety
129.6 m³
38 LD2
Długość 48,5 m 54,9 m 61,4 m
Szerokość 47,6 m 51,9 m
Wysokość kadłuba 5,41 m
Szerokość kadłuba 5,03 m
Masa własna 80 130 kg 82 380 kg 86 070 kg 90 010 kg 86 180 kg 103 870 kg
MTOW 142 880 kg 179 170 kg 158 760 kg 186 880 kg 186 880 kg 204 120 kg
Zasięg 3 950 Mm
(7 300 km)
transatlantyk
6 590 Mm
(12 200 km)
transpacyfik
3 950 Mm
(7 300 km)
transatlantyk
5 975 Mm
(11 065 km)
transpacyfik
3 255 Mm
(6 025 km)
transkontynentalny
5 625 Mm
(10 415 km)
transpacyfik
Prędkość przelotowa 0,80 Ma(470 kn, 530 mph, 851 km/h na wysokości 10 700 m n.p.m.)
Prędkość maksymalna 0,86 Ma(493 kn, 568 mph, 913 km/h na wysokości 10 700 m n.p.m.)
Maksymalny rozbieg
przy MTOW
1 710 m 2 410 m 2 896 m
Silniki (x2) P&W JT9D-7R4
P&W PW4000-94
GE CF6-80A
GE CF6-80C2
P&W PW4000-94
GE CF6-80C2
P&W JT9D-7R4
P&W PW4000-94
GE CF6-80A
GE CF6-80C2
P&W PW4000-94
GE CF6-80C2
RR RB211-524H
P&W PW4000-94
GE CF6-80C2
Siła ciągu (x2) GE: 222 kN PW: 282 kN
GE: 276 kN
PW: 220 kN PW: 282 kN
GE: 276 kN
RR: 265 kN
PW: 282 kN
GE: 282 kN

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Dostawy i zamówienia na 30 listopada 2013[3].
Dostawy
Wersja 767-200 767-200ER 767-2C 767-300 767-300ER 767-300F 767-400ER Suma
Zamówiono 128 121 4 104 583 130 38 1108
Dostarczono 128 121 0 104 582 87 38 1060

Przypisy

  1. Airfleets aviation: Production summary : Boeing 767 (ang.). W: Airfleets.net [on-line]. [dostęp 2013-04-30].
  2. http://www.boeing.com/boeing/commercial/767family/specs.page?
  3. Boeing 767 Production summary (ang.). www.boeing.com. [dostęp 30 listopad 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Liwiński, 30 lat samolotu Boeing 767, "Lotnictwo", nr 10 (2011), s. 26-32, ISSN 1732-5323.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]