Boeing 747

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Boeing 747
Boeing 747-100B irańskich narodowych linii lotniczych Iran Air podczas lądowania na lotnisku Heathrow
Boeing 747-100B irańskich narodowych linii lotniczych Iran Air podczas lądowania na lotnisku Heathrow
Dane podstawowe
Państwo Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone
Producent Boeing
Typ pasażerski
Załoga 2-3 (zależy od wersji)
Historia
Data oblotu 9 lutego 1969
Lata produkcji 747-100: 1970-1986
747-200: 1971-1990
747SP: 1976-1989
747-300: 1983-1990
747-400: 1989-2009
747-8: 2010- trwa
Egzemplarze 1482 wszystkich wersji,
686 aktywnych (stan na grudzień 2013) [46%][1]
Liczba wypadków
 • w tym katastrof
69
48
Dane techniczne
Napęd Pratt & Whitney JT9D,
Rolls-Royce RB211,
General Electric CF6,
Pratt & Whitney PW4000,
General Electric GEnx (zależy od wersji)
Wymiary
Rozpiętość 59,6 – 68,5 m (zależy od wersji)
Długość 70,6 – 76,4 m (zależy od wersji)
Wysokość 19,4 m
Powierzchnia nośna 520,25 m² (wersja -400)
Masa
Własna 162 400 kg (wersja -100),

174 000 kg (wersja -200B),
178 100 kg (wersja -300),
178 756 kg (wersja -400),
184 600 kg (wersja -400ER),
185 972 kg (wersja -8)

Startowa 333 390 – 439 985 kg (zależy od wersji)
Zapas paliwa 183 380 – 243 120 l
Osiągi
Prędkość maks. 0,89 Ma (945 km/h) – 0,92 Ma (977 km/h)
Prędkość przelotowa 0,84 Ma (895 km/h) – 0,855 Ma (918 km/h)
Pułap praktyczny 13 000 m (wersja -400)
Zasięg 9800 – 14 815 km (zależy od wersji)
Rozbieg 3090 -3 320 m (zależy od wersji)
Dane operacyjne
Liczba miejsc
366 – 524 (zależy od wersji)
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Porównanie czterech największych samolotów na świecie, w tym Boeinga 747-8.
Air Europe Boeing 747-100
Corsair 747-300
El Al Boeing 747-400 na lotnisku w Krakowie

Boeing 747samolot pasażerski szerokokadłubowy dalekiego zasięgu, produkowany przez Boeing Company, potocznie nazywany Jumbo Jet[2] – ustępując Airbusowi A380 i An-225 jest jednym z największych samolotów odrzutowych na świecie, mogącym zabrać na pokład, w zależności od wersji i konfiguracji, od 366 do 568 pasażerów. Istnieją także wersje towarowe (ang.: cargo), nie zabierające pasażerów, oraz wersje pół-pasażerskie zabierające duży ładunek i 220 pasażerów. Jest to samolot czterosilnikowy (certyfikowany do lotu - w razie awarii - na tylko trzech silnikach), a jego cechą charakterystyczną jest "garb", w którym mieści się górny pokład samolotu.

Pierwszy lot Boeinga 747 odbył się 9 lutego 1969 roku, a wprowadzony został do służby w 1970 na amerykańskich liniach Pan Am. Do marca 2012 wyprodukowano 1433 sztuk tego samolotu we wszystkich wersjach.

Wersje samolotu[edytuj | edytuj kod]

Seryjnie produkowane[edytuj | edytuj kod]

747-100[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wersja samolotu, w służbie od 1971 roku, ostatni dostarczony egzemplarz w 1986[3]. Wczesne Boeingi 747 z serii 100 były budowane z sześcioma okienkami na górnym pokładzie. W opcji oferowano dziesięć okien. Niektóre 747-100 zostały przerobione do nowej konfiguracji. Ogółem wybudowano 167 Boeingów 747 serii 100. Boeing nigdy nie wybudował żadnego 747-100 w wersji transportowej, chociaż przerabiano samoloty z konfiguracji pasażerskiej na transportową. Linie lotnicze Pan American World Airways były głównym odbiorcą Boeinga 747 serii 100. Firma Boeing oferowała również opcjonalnie zamontowanie silników Rolls-Royce RB 211 lub General Electric CF6, lecz tylko Saudia (obecnie Saudi Arabian Airlines) wybrała silniki Rolls-Royce'a.

  • Boeing 747-122

747-200[edytuj | edytuj kod]

Wersja w służbie od 1971, ostatni dostarczony egzemplarz (200F) w 1990. Względem wersji -100 posiada większy zasięg i w konsekwencji mocniejsze silniki, większą pojemność zbiorników paliwa oraz wzmocnioną konstrukcję pozwalającą na podwyższenie masy startowej. 747-200 miała szereg podwersji, w tym:

  • Boeing 747-200A
  • Boeing 747-200B
    • Boeing 747-2G4B – wersja używana przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki.
  • Boeing 747-200C – wersję pasażersko-towarową.
  • Boeing 747-200D
  • Boeing 747-200F – wersję towarową.
  • Boeing 747-200M – wersję pasażersko-towarową.

747SP[edytuj | edytuj kod]

747SP (ang.: Special Performance, Przystosowanie Specjalne) to krótsza o blisko 15 metrów wersja o wydłużonym zasięgu. Zabierała mniej pasażerów niż wersje 100 i 200 (maksymalnie 440 pasażerów, normalnie około 290), ale zasięgiem dorównywała obecnym samolotom 747-400 (12 325 kilometrów). W służbie od 1976, ostatni egzemplarz dostarczony w 1989. Ogółem wybudowano 45 Boeingów 747SP. Pierwszy egzemplarz rozpoczął służbę w liniach PanAm 4 lutego 1976 roku. To właśnie linie Pan American World Airways były jego głównym odbiorcą.

747SR[edytuj | edytuj kod]

747SR – (ang.: Shortened Range, Skrócony Zasięg) wersja krótkiego zasięgu.

747-300[edytuj | edytuj kod]

Najkrócej produkowana wersja samolotów 747, w służbie od 1983; ostatni egzemplarz dostarczony w 1990. W porównaniu do wersji -200 posiada powiększony górny pokład (wykorzystany później w 747-400). Wydłużenie "garba" poprawiło zużycie paliwa na pasażera (zgodnie z regułą pól).

747-400[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Boeing 747-400.

Najpopularniejsza seria tych samolotów. W służbie od 1989. Wyróżnia je dłuższy górny pokład (garb), oraz winglety na końcach skrzydeł. Podobnie, jak wersja 200, ma wiele pod-wersji, w tym:

  • Boeing 747-400F – (ang.: Freight, Fracht) wersję towarową, z krótkim górnym pokładem.
  • Boeing 747-400D – (ang.: Domestic, Krajowy) wersję o krótkim zasięgu, przygotowaną na rynek japoński, bez wingletów.
  • Boeing 747-400M (czasem nazywaną Combi) – wersję pół pasażerską – pół towarową (tylną połowę głównego pokładu zajmuje przestrzeń towarowa), wyposażoną w duże boczne drzwi towarowe zaraz za lewym skrzydłem.
  • Boeing 747-400ER – (ang.: Extended Range, Przedłużony Zasięg) wersję o przedłużonym zasięgu.
  • Boeing 747-400BCF – (ang.: Boeing Converted Freighter) wersję towarową przerobioną z wersji pasażerskiej (B747-400) w autoryzowanych zakładach Boeinga, z długim pokładem górnym.

Produkcja serii 747-400 została zakończona w roku 2009. Ostatnim egzemplarzem był 747-4HQERF (rejestracja 9K-DAB), przeznaczony dla linii LoadAir Cargo.

747-8[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Boeing 747-8.

Boeing oficjalnie ogłosił wersję pod tą nazwą w 2005.

  • Boeing 747-8F – wersja transportowa
  • Boeing 747-8I – wersja pasażerska

Inne wersje[edytuj | edytuj kod]

Wersje specjalne[edytuj | edytuj kod]

Należący do NASA Boeing 747 SCA transportujący na grzbiecie prom kosmiczny Atlantis.
  • Boeing 747 SCA – (Shuttle Carrier Aircraft, Statek Powietrzny do Transportu Wahadłowca) – Wersja wykorzystywana przez NASA do przenoszenia promów kosmicznych z miejsca lądowania (np. z bazy lotniczej Edwards w Kalifornii) z powrotem do Centrum Lotów Kosmiczych im. Kennedy'ego na Florydzie. Są to dwie zmodyfikowane maszyny – 747-100 oraz 747-100SR. Od zwykłych 747-100 różni je to, że zawierają mocowania dla orbitera (jedno z przodu, dwa z tyłu), wzmocnienia w miejscach mocowań, wyposażenie do kontroli elektroniki orbitera oraz oczywiście to, że nie mają miejsc pasażerskich. Dla zwiększenia stabilności posiadają dodatkowe, mniejsze stateczniki pionowe na końcówkach stateczników poziomych.
  • C-25 – wersja transportowa dla VIP-ów powstała w 1990. Modyfikacja 747-200B o zmienionym wnętrzu.
  • VC-25A – popularnie nazywany Air Force One (chociaż faktycznie nazwą Air Force One oznaczany jest jakikolwiek statek latający US Air Force, na pokładzie którego aktualnie przebywa prezydent USA). Są to zmodyfikowane C-25. Mają rozbudowane i unowocześnione wyposażenie nawigacyjne i komunikacyjne. Posiadają także urządzenia do tankowania w locie.
  • E-4 – zmilitaryzowana wersja 747-200. Samoloty te mogą służyć jako mobilne centra dowodzenia w sytuacjach kryzysowych. Również posiadają wyposażenie do tankowania w czasie lotu. Samoloty te są wyposażone w osłony przeciw efektom wybuchów jądrowych, między innymi przeciwko impulsom elektromagnetycznym (EMP). Występuje w dwóch podwersjach:
    • E-4A
    • E-4B
  • Boeing 747 LCF Dreamlifter – wersja wyolbrzymiona, przystosowana do przewożenia części kadłuba nowego Boeinga 787. Podobnie do Belugi, środkowa część jego kadłuba ma znacznie większą średnicę, pozwalająca na przewóz dużo większych ładunków.
  • SOFIAStratosferyczne Obserwatorium Astronomii Podczerwonej zbudowane na bazie Boeing 747SP.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Typ 747-100 747-200B 747-300 747-400
747-400ER
747-8I
Załoga Trzy osoby Dwie osoby
Standardowa ilość siedzeń 452 (2-klasy)
366 (3-klasy)
496 (2-klasy)
412 (3-klasy)
524 (2-klasy)
416 (3-klasy)
467 (3-klasy)
Długość 70,6 m 76,3 m
Rozpiętość skrzydeł 59,6 m 64,4 m 68,5 m
Wysokość 19,3 m 19,4 m 19,4 m
Masa własna 358 000 lb
(162 400 kg)
383 000 lb
(174 000 kg)
392 800 lb
(178 100 kg)
393 263 lb
(178 756 kg)
ER: 406 900 lb
(184 600 kg)
472 900 lb
(214 503 kg)
Maksymalna masa startowa 735 000 lb
(333 390 kg)
833 000 lb
(377 842 kg)
875 000 lb
(396 890 kg)
ER: 910 000 lb
(412 775 kg)
975 000 lb
(442 253 kg)
Prędkość przelotowa
(na wysokości 35 000 ft)
Mach 0,84
(555 mph, 893 km/h, 481 kt )
Mach 0,85
(567 mph, 913 km/h, 493 kt)
ER: Mach 0,855
(570 mph, 918 km/h, 495 kt)
Mach 0,855
(570 mph, 918 km/h, 495 kt)
Prędkość maksymalna Mach 0,89
(594 mph, 955 km/h, 516 kt)
Mach 0,92
(614 mph, 988 km/h, 533 kt)
Maksymalny zasięg 5 300 Mm
(9 800 km)
6 850 Mm
(12 700 km)
6 700 Mm
(12 400 km)
7 260 Mm
(13 450 km)
ER: 7 670 Mm
(14 205 km)
8 000 Mm
(14 815 km)
Pojemność zbiorników 183 380 L 199 158 L 216 840 L
ER: 241 140 L
243 120 L
Dostępne silniki PW JT9D-7A
RR RB211-524B2
PW JT9D-7R4G2
GE CF6-50E2
RR RB211-524D4
PW JT9D-7R4G2
GE CF6-80C2B1
RR RB211-524D4
PW 4062
GE CF6-80C2B5F
RR RB211-524G/H
ER: GE CF6-80C2B5F
GEnx-2B67
Ciąg (pojedynczej jednostki) PW 46 500 lbf
(207 kN)
RR 50 100 lbf
(223 kN)
PW 54 750 lbf (244 kN)
GE 52 500 lbf (234 kN)
RR 53 000 lbf
(236 kN)
PW 54 750 lbf
(244 kN)
GE 55 640 lbf
(247 kN)
RR 53 000 lbf (236 kN)
PW 63 300 lbf (282 kN)
GE 62 100 lbf (276 kN)
RR 59 500/60,600 lbf (265/270 kN)
ER: GE 62 100 lbf
(276 kN)
66 500 lbf
(296 kN)

Statystyki produkcji[edytuj | edytuj kod]

Rok Suma 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991
Zamówienia 1538 1 12 7 7 1 5 2 25 54 48 10 4 17 16 26 35 15 36 56 32 16 2 23 31
Dostawy 1487 5 24 31 9 0 8 14 16 14 13 15 19 27 31 25 47 53 39 26 25 40 56 61 64
Rok 1990 1989 1988 1987 1986 1985 1984 1983 1982 1981 1980 1979 1978 1977 1976 1975 1974 1973 1972 1971 1970 1969 1968 1967 1966
Zamówienia 122 56 49 66 84 42 23 24 14 23 49 72 76 42 14 20 29 29 18 7 20 30 22 43 83
Dostawy 70 45 24 23 35 24 16 22 26 53 73 67 32 20 27 21 22 30 30 69 92 4
  • Dane do 30 kwietnia 2014[4]

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Boeing 747-400 angielskich Linii Lotniczych British Airways

Największymi użytkownikami modelu 747 są:

Linie lotnicze 747-100 747-200 747-300 747-400 747SP RAZEM
Atlas Air 6 16 22
British Airways 49 49
Cathay Pacific 20 20
China Airlines 2 33 35
Kalitta Air 1 16 6 23
KLM 26 26
Korean Air 43 43
Lufthansa 32 32
Qantas 25 25
Saudi Arabian Airlines 1 10 13 1 25
United Airlines 24 51

Największym użytkownikiem B747 w historii, były linie Pan American World Airways (w skrócie Pan Am), mające w swojej flocie 72 sztuki tych samolotów w wersjach -100/-200/SP[5].

Kokpit[edytuj | edytuj kod]

Samoloty wersji 100, 200 oraz 300 wyposażone były w kokpit dla trzech członków załogi: kapitana, pierwszego oficera oraz inżyniera pokładowego. Od lat dziewięćdziesiątych w wielu maszynach zamontowano nowoczesne urządzenia nawigacyjne, niekiedy zastępując sztuczny horyzont wyświetlaczem. W wersji 400 wprowadzono szklany kokpit początkowo wyposażony w ekrany CRT, później LCD. Dzięki automatyzacji załoga zredukowana została do dwóch osób. Samoloty 747-8 posiadają niemal identyczny kokpit jak 747-400.

Przypisy

  1. Boeing 747 Production summary | Airfleets aviation
  2. Po angielsku: Wielgachny Odrzutowiec. Jumbo, co oznacza słoń w jednym z afrykańskich języków, było imieniem słynnego wielkiego słonia pokazywanego w amerykańskim cyrku P. T. Barnuma (ang.). Dzięki Jumbo i ówczesnej natarczywej promocji Barnuma, słowo to dawno temu przyjęło się jako oznaczające bardzo duży egzemplarz danego rodzaju. (Tragiczna) historia słonia Jumbo jest opisana tu: [1]. (ang.)
  3. About the 747 family (ang.). www.boeing.com. [dostęp 7 lipca 2011].
  4. "Orders and Deliveries search page", The Boeing Company – opublikowane 17 stycznia 2008.
  5. http://www.planespotters.net/Production_List/Boeing/747/

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]