Borzywoj I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Borzywoj I
Václav Ignác Leopold Markovský, Chrzest księcia Borzywoja
Książę Czech
Okres panowania od 870
do 889
Poprzednik Gościwit
Następca Spitygniew I
Dane biograficzne
Dynastia Przemyślidzi
Urodziny 852 lub 853
Śmierć 888/889
Ojciec Gościwit
Żona Ludmiła z Psowa
Dzieci Spitygniew I
Wratysław I
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Borzywoj I (czes. Bořivoj I.; ur. 852 lub 853, zm. ok. 888/889) – książę Czech 870–889.

Pierwszy historyczny władca czeski z dynastii Przemyślidów. Według legendy potomek Przemysła Oracza i Libuszy.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Borzywoj I pochodził z dynastii Przemyślidów. Był synem Gościwita. Nie zachowały się informacje na temat rodzeństwa Borzywoja. Przypuszcza się, że jego siostrą mogła być czeska księżniczka, której weselny orszak został obrabowany w 871 roku, a identyfikowana ze Świętożyzną, żoną Świętopełka I, księcia morawskiego[1]. Pojawiła się hipoteza, autorstwa Dušana Třeštíka, że Borzywoj I miał brata, którego synem był komes Vok[2].

Hipoteza, jakoby Borzywoj nie pochodził z dynastii Przemyślidów, ale został osadzony na tronie czeskim przez Świętopełka I Wielkiego, została obalona już w 1946 roku[3].

Udział w bitwie nad Wełtawą w 872 roku[edytuj | edytuj kod]

Za pierwszą wzmiankę o Borzywoju uchodzi zapiska z Annales Fuldenses, które pod 872 roku zanotowały, że wojska niemieckie pobiły pięciu czeskich książąt: Świętosława (Zuentislan), Witysława (Witislan), Hermana (Heriman), Spytymira (Spoitimar) i Mojsława (Moyslan). Na marginesie jednego z kodeksów pojawia się imię jeszcze szóstego czeskiego księcia - "Goriwei", które zwykle odczytuje się jako "Boriwei". Jednak wątpi się, że Borzywoj brał udział w tym starciu, gdyż roczniki mówią o pięciu książętach czeskich; uważa się, że wzmianka o Borzywoju jest późniejszą uwagą marginalną[4].

Przyjęcie chrztu i jego konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

Borzywoj I został określony mianem pierwszego chrześcijańskiego księcia Czechów przez Krystiana w Żywocie świętego Wacława, w najstarszym Żywocie świętej Ludmiły (Fuit in provincia Boemorum) oraz w Kronice Kosmasa z Pragi.

Borzywoj I został ochrzczony przez arcybiskupa Metodego na terenie Moraw.

Data chrztu Borzywoja I nie jest pewna. Kosmas z Pragi podał rok 894, jednak jest to niemożliwe, gdyż Metody, który ochrzcił Borzywoja I, zmarł już w 885 roku. Proponuje się rok 884[5].

Kościół św. Klemensa na Lewym Hradcu (od strony południowo-wschodniej)

Borzywoj powrócił do kraju w towarzystwie kapłana Kaika. Ufundował kościół św. Klemensa, zbudowany w Lewym Hradcu. Wezwanie tego kościoła (Cyryl i Metody odnaleźli na Krymie relikwie tego świętego), a także elementy architektoniczne (patrocinium) wskazują na wpływy morawskie. W tym kościele został osadzony Kaik.

W Czechach doszło do buntu przeciwko Borzywojowi I; buntownicy ogłosili księciem Strojmira. Ich kandydat przebywał na wygnaniu "u Niemców" tak długo, że nawet zapomniał ojczystego języka. Bunt ten był skierowany nie tylko przeciwko nowej wierze, ale i zależności od Świętopełka, księcia morawskiego, w którą popadł Borzywoj. Przypuszcza się, że bunt Strojmira mógł być inspirowany przez bawarskie kręgi kościelno-polityczne, które uważało Czechy za swoją strefę wpływów[6]. Wniosek tej zdaje potwierdzać się fakt, że dopiero w 895 roku Czechy, w wyniku oddania się Spitygniewa I pod opiekę wschodniofrankijskiego króla Arnulfa z Karyntii, znalazły się w obrębie diecezji ratyzbońskiej. Tzw. tradycja "bawarska", która znalazła odbicie w Żywocie świętego Wacława zwanym Crescente fide oraz w Żywocie świętego Wacława autorstwa Gumpolda z Mantui twierdzi, że pierwszym chrześcijańskim księciem Czechów był Spitygniew I, syn Borzywoja I.

Borzywojowi udało się stłumić bunt, przypuszczalnie stało się to z pomocą Świętopełka I, księcia morawskiego. Po powrocie do Czech Przemyślida pełnił funkcję "namiestnika" z ramienia potężnego sąsiada[7].

Po zwycięstwie w wojnie domowej Borzywoj I zbudował drugą świątynię na ziemiach czeskich - był nią kościół Najświętszej Marii Panny w Pradze. Badania archeologiczne wskazują na to, że kościół został wzniesiony wcześniej niż praski gród[8]. Jednak, jak sądzą czescy badacze, był to tradycyjny teren kultowy, a na terenie przyszłego grodu istniało pogańskie miejsce zwane przez Kosmasa Żiżi[9].

Siedziba Bolesława I znajdowała się w Lewym Hradcu; dawniej sądzono, że po wybudowaniu kościoła Najświętszej Marii Panny Borzywoj przeniósł swoją siedzibę do Pragi. Obecnie uważa się, że nastąpiło to za panowania jego syna Spitygniewa I[10].

Data zgonu[edytuj | edytuj kod]

Borzywoj I zmarł w wieku 36 lat. Sama data zgonu pozostaje dyskusyjna. Jeden z roczników podaje rok 801; metodą kombinacji paleograficznych próbuje się go odczytywać jako 891.

W literaturze pojawiają się też inne daty zgonu Borzywoja I: 888-893[11] i ok. 894[12].

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Najpóźniej w 875 roku Borzywoj poślubił Ludmiłę, córkę Sławibora, księcia pszowskiego lub milczańskiego. Z tego małżeństwa pochodziło dwóch synów: Spitygniew I i Wratysław I.

Przypisy

  1. Zob. H. Łowmiański, Początki Polski, t. 4, s. 404.
  2. Zob. J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida (+999), s. 35-36.
  3. Zob. G. Labuda, Borzywoj, s. 152.
  4. Labuda, Borzywoj, s. 152.
  5. G. Labuda, Organizacje państwowe Słowian zachodnich w okresie kształtowania się państwa polskiego, s. 58; G. Labuda, Borzywoj, s. 152; H. Łowmiański, Początki Polski, t. 4, s. 415
  6. Zob. J. A. Sobiesiak, Bolesław II Pobożny (+999), s. 140.
  7. Dušan Třeštík, Počatky Přemyslovců, Praha 1997, s. 337; I. Panic, Ostatnie lata Wielkich Moraw, Katowice 2000, s. 79-80.
  8. Zob. J. A. Sobiesiak, Bolesław II Pobożny (+999), s. 135-136.
  9. Zob. J. A. Sobiesiak, Bolesław II Pobożny (+999), s. 136-137.
  10. Zob. J. A. Sobiesiak, Bolesław II Pobożny (+999), s. 136.
  11. H. Łowmiański, Początki Polski, t. 4, s. 416.
  12. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 81.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959, tablica 81.
  • Labuda G., Borzywoj, Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 1, 1961, s. 152.
  • Labuda G., Organizacje państwowe Słowian zachodnich w okresie kształtowania się państwa polskiego, [w:] Początki Państwa Polskiego. Księga Tysiąclecia, t. 1, Poznań 1962.
  • Łowmiański H., Początki Polski, t. 4, Warszawa 1970.
  • Panic I., Ostatnie lata Wielkich Moraw, Katowice 2000, s. 79-80.
  • Sobiesiak J. A., Bolesław II Przemyślida (+999). Dynasta i jego państwo, Kraków 2006.


Poprzednik
Gościwit
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Książę Czech
ok. 870(?)–888-893
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Spitygniew I