Józef I Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Józef I Habsburg
z Bożej łaski cesarz rzymski, król Niemiec, Węgier, Czech, Chorwacji, arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Śląska etc.
Joseph I Holy Roman Emperor 002.jpg
Król Niemiec
Okres panowania od 23 stycznia 1690
do 17 kwietnia 1711
Poprzednik Leopold I Habsburg
Następca Karol VI Habsburg
Święty Cesarz Rzymski
Okres panowania od 5 maja 1705
do 17 kwietnia 1711
Poprzednik Leopold I Habsburg
Następca Karol VI Habsburg
Król Czech
Okres panowania od 5 maja 1705
do 17 kwietnia 1711
Poprzednik Leopold I Habsburg
Następca Karol VI Habsburg
Król Węgier
Okres panowania od 1687
do 17 kwietnia 1711
Poprzednik Leopold I Habsburg
Następca Karol VI Habsburg
Arcyksiążę Austrii
Okres panowania od 5 maja 1705
do 17 kwietnia 1711
Poprzednik Leopold I Habsburg
Następca Karol VI Habsburg
Książę cieszyński
Okres panowania od 1705
do 1711
Poprzednik Leopold I Habsburg
Następca Karol VI Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Habsburgowie
Urodziny 26 lipca 1678
Śmierć 17 kwietnia 1711
Ojciec Leopold I Habsburg
Matka Eleonora Magdalena Wittelsbach
Żona Wilhelmina Amalia Welf
Rodzeństwo Karol VI Habsburg
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Józef I Habsburg (ur. 26 lipca 1678 w Wiedniu, zm. 17 kwietnia 1711 w Wiedniu) – król Niemiec, Święty Cesarz Rzymski, król Czech i Węgier (koronowany w 1687), arcyksiążę Austrii 17051711 z dynastii Habsburgów.

Syn Leopolda I Habsburga i Eleonory Magdaleny z Wittelsbachów, córki palatyna reńskiego. Zasłynął w bitwach pod Landau, po których zyskał przydomek „Zwycięski”.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

W toku wojny między Habsburgami, Rzeczpospolitą i Wenecją a Turkami, w 1687 r. Sejm węgierski w Preszburgu przyznał Habsburgom dziedziczne prawo do korony. Cesarz Leopold I wyznaczył wtedy do roli monarchy węgierskiego syna, Józefa, który został koronowany w Budapeszcie. To dodatkowo gwarantowało sukcesję habsburską w tym państwie.

23 stycznia 1690 roku w Augsburgu za życia ojca, Józef został wybrany na króla rzymskiego (niemieckiego), a tytuł cesarski przyjął po śmierci Leopolda w 1705 r. W 1708 r. potwierdził przyznanie książętom Hanoweru z rodu Welfów godności elektorów Rzeszy. W tym samym roku formalnie przywrócono prawo głosu w kolegium elektorskim królom czeskim (czyli samym Habsburgom) – zostało zawieszone w czasie powstania w Czechach (1618-1621) w trakcie wojny trzydziestoletniej. W 1705 roku zaczęły się kłopoty na Węgrzech, gdzie miejscowy magnat Franciszek II Rakoczy ogłosił się księciem najpierw Siedmiogrodu, a potem całych Węgier. W 1707 r. Józef został zdetronizowany przez Sejm węgierski obradujący w Ónod, jednak w 1708 r. armia cesarska pokonała siły Rakoczego pod Trenczynem, co doprowadziło do rychłego końca rebelii i umocnienia pozycji Habsburgów w tym kraju. Węgry zostały opanowane do 1711 roku, kiedy powstańcy zawarli z cesarzem pokój w Szatmár. Tymczasem Józef I kontynuował hiszpańską wojnę sukcesyjną trwającą od 1701 do 1714. Brat cesarza, Karol wkroczył do Hiszpanii w asyście armii angielskiej i portugalskiej, jednak większe poparcie miał kandydat francuski Filip V Burbon, co sprzyjało przeciąganiu się wojny. W jej toku wojska cesarskie opanowały Półwysep Apeniński i cesarz liczył na ich zjednoczenie Włoch pod swoją władzą, czym zraził do siebie sojuszników i osłabił ich wolę walki po austriackiej stronie. Uwikłany w działania na zachodzie i na Węgrzech, Józef I pozostał zasadniczo obojętny wobec wielkiej wojny północnej, ale w 1707 roku zawarł umowę z królem szwedzkim Karolem XII w Altranstädt, zezwalając w niej Szwedom na przeprowadzenie zaciągu do wojska na Śląsku, a przy okazji obiecując przywrócenie tamtejszym protestantom miejsc kultu, które zostały im odebrane po pokoju westfalskim w 1648 r. Było to podyktowane sytuacją, w której mający wówczas przewagę Karol XII opanował Saksonię i bezpośrednio zagrażał Austrii, tymczasem siły cesarskie były uwiązane w walkach o Hiszpanię.

W 1706 r. cesarz powołał do życia Wiener Stadtbank, czyli bank państwowy dla austriackich posiadłości dziedzicznych Habsburgów. Józef prowadził politykę w duchu merkantylizmu, zgodnie z kierunkiem wyznaczonym przez Leopolda I. Zakładał nowe manufaktury, aktywizował działalność gospodarczą, ograniczał feudalne monopole przysługujące cechom rzemieślniczym.

W 1709 r. obiecał Sejmowi czeskiemu przeprowadzenie zmian w niekorzystnym dla Czechów statucie krajowym królestwa. Miano zmienić upokarzające przepisy wprowadzone przez cesarza Ferdynanda II po bitwie na Białej Górze w 1620 r.

Zmarł najprawdopodobniej na ospę, chociaż możliwe jest, że cesarz został otruty. Wszystko wydarzyło się po przybyciu tureckiego agi ze świtą. Józef został poddany wtedy leczeniu przez tureckiego derwisza będącego członkiem świty. Po śmierci Józefa tron objął jego brat Karol, który nie przepadał za swym zmarłym bratem. Uniemożliwił objęcie tronu przez córki Józefa, co byłoby zgodne z sankcją pragmatyczną cesarza Leopolda I.

Pełna tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Józef, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, etc., etc., arcyksiążę Austrii, książę Burgundii, Brabancji, Styrii, Karyntii, Karnioli, margrabia Moraw, książę Luksemburga, Górnego i Dolnego Śląska, Wirtembergii, Teck etc., książę Szwabii, hrabia Habsburga, Tyrolu, Ferreti, Kyburga, Gorycji etc., landgraf Alzacji, margrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc etc., pan Marchii Wendyjskiej, Salin, Port Naon, etc., etc., etc.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

król Hiszpanii
Filip II Habsburg
(1527-1598)
∞1570
Anna Habsburg (1549-1580)

Karol Styryjski
(1540-1590)
∞1571
Maria Anna Wittelsbach
(1551-1608)

Wilhelm V Wittelsbach
(1548-1626)
∞1568
Renata Lotaryńska
(1544-1602)

Filip Ludwik Wittelsbach
(1547-1614)
∞1574
Anna Jülich-Klewe-Berg
(1552-1632)

landgraf Hesji-Darmstadt
Ludwik V
(1577-1626)
∞1598
Magdalena Hohenzollern
(1582–1616)

elektor Saksonii
Jan Jerzy I Wettyn
(1585-1656)
∞1607
Magdalena Sybilla Hohenzollern
(1586–1659)

Pradziadkowie

król Hiszpanii
Filip III Habsburg
(1578-1621)
∞1599
Małgorzata Habsburg
(1584-1611)

cesarz rzymski
Ferdynand II Habsburg
(1578-1637)
∞1600
Maria Anna Wittelsbach
(1574-1616)

Magdalena Wittelsbach
(1587-1628)
∞1613
Wolfgang Wilhelm Wittelsbach
(1578-1653)

landgraf Hesji-Darmstadt
Jerzy II
(1605-1661)
∞1627
Zofia Eleonora Wettyn
(1609-1671)

Dziadkowie

Maria Anna Habsburg
(1606-1646)
∞1631
cesarz rzymski
Ferdynand III Habsburg
(1608-1657)

elektor Palatynatu
Filip Wilhelm Wittelsbach
(1615-1690)
∞1653
Elżbieta Amalia Hessen-Darmstadt
(1635-1709)

Rodzice

cesarz rzymski
Leopold I Habsburg
(1640-1705)
∞1676
Eleonora Magdalena Wittelsbach
(1665-1720)

Józef I Habsburg (1678-1711), cesarz rzymski

Żona

∞1699
Wilhelmina Amalia Welf
(1673-1742)

Dzieci

Maria Józefa Habsburg
(1699-1757)
∞1719
król Polski, elektor Saksonii
August III Sas
(1696-1763)

Leopold Józef Habsburg
(1700-1701)

Maria Amalia Habsburg
(1701-1756)
∞1722
cesarz rzymski, elektor Bawarii
Karol VII Wittelsbach
(1697-1745)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Felczak, Historia Węgier, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1983.
  • J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6.
  • E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, PWN, Warszawa 1999. ISBN 83-01-01037-1.
  • M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-118-5.
  • H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.


Poprzednik
Leopold I Habsburg
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Król Niemiec
16901711
Holy Roman Empire Arms-single head.svg Następca
Karol VI Habsburg
Poprzednik
Leopold I Habsburg
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Święty Cesarz Rzymski
17051711
Holy Roman Empire Arms-double head.svg Następca
Karol VI Habsburg
Poprzednik
Leopold I Habsburg
Coat of arms of Hungary.svg Król Węgier
1687-1711
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Karol VI Habsburg
Poprzednik
Leopold I Habsburg
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Król Czech
1705-1711
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Następca
Karol VI Habsburg
Poprzednik
Leopold I Habsburg
Austria coat of arms official.svg Arcyksiążę Austrii
1705-1711
Austria coat of arms official.svg Następca
Karol VI Habsburg
Poprzednik
Leopold I Habsburg
Cieszyn Piast dynasty COA.png Książę cieszyński
1705-1711
Cieszyn Piast dynasty COA.png Następca
Karol VI Habsburg