Chorlogijn Czojbalsan
Z Wikipedii
Chorlogijn Czojbalsan (w polskich pracach sprzed ok. 1990 stosowano pisownię nazwiska Czojbałsan, obecnie zarzuconą [1]) (mong.(Хорлоогийн Чойбалсан), ur. 8 lutego 1895, zm. 26 stycznia 1952 w Moskwie) - jeden z twórców Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej (MPL-R) i komunistyczny przywódca Mongolii od lat 30. XX wieku aż do swojej śmierci.
Urodzony w rodzinie aratów. Był nieślubnym synem ubogiej kobiety ze wschodniej części kraju. W wieku 8 lat oddany do lamajskiego klasztoru, przez pięć lat mieszkał tam jako uczeń klasztorny, opanowując język tybetański. Następnie w 1908 uciekł z klasztoru. W 1911 przybył do stolicy kraju Urgi, gdzie pracował jako robotnik fizyczny. W związku z ogłoszeniem niepodległości Mongolii rząd potrzebował kadr urzędniczych i założył szkołę tłumaczy, gdzie w 1912 przyjęto Czołbajsana. Dwa lata później skierowano go na naukę do szkoły podstawowej (lub liceum - w pracy Kojły podane są sprzeczne informacje) w Irkucku, gdzie uczęszczał w latach 1914-1917. Poznał wówczas rosyjski. Tam zapoznał się z komunistyczną ideologią oraz ruchami rewolucyjnymi. Po powrocie do Urgi, w 1919 założył niezależne od Suche Batora kółko rewolucyjne w Urdze, które w 1920 połączyło się z kółkiem Suche Batora, tworząc Mongolską Partię Ludowo-Rewolucyjną (oficjalnie jednak jako datę powstania tej partii przyjmuje się moment pierwszego zjazdu, w marcu 1921). W połowie 1920 udał się do Ułan Ude, a potem do Irkucka z delegacją komunistów mongolskich prosić o pomoc rząd sowiecki. Wraz z Suche Batorem przeszli szkolenie polityczno wojskowe w Irkucku. Od listopada 1920 i w roku 1921 r. uczestniczył w walkach z wojskami barona Ungerna i resztkami wojsk chińskich. Uznawany za drugiego (po Suche Batorze) przywódcę inspirowanej przez bolszewików rewolucji komunistycznej. W 1921 został członkiem Komitetu Centralnego tej partii oraz zastępcą głównodowodzącego armią. Dowództwo nad armią objął w 1924 i piastował je przez cztery lata. Od 1928 do 1930 przewodniczący Małego Churału (funkcję parlamentu w tym czasie sprawował Wielki Churał, który jednak zbierał się raz na 3 lata, w czasie zjazdu wybierał on ze swoich delegatów tzw. Mały Churał, będący jego reprezentantem; Mały Churał zbierał się raz na rok i wybierał swe przedstawicielstwo na czele z przewodniczącym, które to przedstawicielstwo jako jedyne z parlamentu sprawowało ciągłą władzę), w 1931 został ministrem gospodarki hodowlanej i rolnictwa, który to urząd piastował do 1935. Potem minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, a w okresie 1939-1952 premier Mongolii i sekretarz KC MPL-R (w tym okresie nie było funkcji pierwszego sekretarza, KC wybierało kilku równorzędnych sekretarzy, jednak i tak znacznie większą władzę miał premier). W 1936 uzyskał tytuł marszałka. Za jego rządów wymordowano dziesiątki tysięcy ludzi (przede wszystkim mnichów buddyjskich i intelektualistów). Miała też miejsce eksterminacja arystokracji oraz represje wobec przeciwników wewnątrz partii. Czystki doprowadziły aż do zachwiania demograficznego z powodu zgładzenia 1/4[potrzebne źródło] męskiej populacji.
Czojbalsan zmarł w 1952 w szpitalu dla VIP-ów w Moskwie. Po śmierci jego zwłoki przewieziono do Ułan Bator i pochowano w mauzoleum na centralnym placu im. Suche Batora w Ułan Bator. Następcą Czojbalsana został Jumdżagijn Cedenbal, który rządził Mongolią do 1984.
W 1962 KC MPL-R potępiło pośmiertnie Czojbalsana, za wprowadzenie kultu jednostki oraz nadużycia władzy. Wkrótce potem usunięto ciało marszałka z mauzoleum, pozostawiając tam jedynie Suche Batora.
Nazwiskiem Czojbalsana nazwane jest największe miasto wschodniej Mongolii Czojbalsan. Również pierwsza mongolska świecka wyższa uczelnia - uniwersytet w Ułan Bator otwarty w 1942 roku - początkowo nosiła imię Czojbalsana.
[edytuj] Publikacje
- Ch. Czojbałsan, 1954: Krótki zarys historii mongolskiej rewolucji ludowej. Książka i Wiedza.
Przypisy
[edytuj] Źródła
- Encyklopedia PWN, 1963.
- Hirba Ł., 1953: Nowa Mongolia. Wiedza Powszechna. (struktura parlamentu)
- Kojło, S., 1983: Suche Bator, Książka i Wiedza.
- Murzajew E., 1957: Mongolia. Opis fizyczno - geograficzny. PWN.
