Chorlogijn Czojbalsan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chorlogijn Czojbalsan
Хорлоогийн Чойбалсан
Chorlogijn Czojbalsan
marszałek
Data i miejsce urodzenia 8 lutego 1895
Tsjanghan Ghalbai
Data i miejsce śmierci 26 stycznia 1952
Moskwa
Przebieg służby
Lata służby 19201952
Stanowiska głównodowodzący armią mongolską, minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, premier MRL i sekretarz KC MPL-R
Odznaczenia
Bohater Mongolii Bohater Mongolii Zasłużony Pracownik Bezpieczeństwa Publicznego (ZSRR)
Order Suche Batora Order Suche Batora Order Suche Batora Order Suche Batora Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Gwiazdy Polarnej Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy (ZSRR) Medal "20 lat Radzieckich Sił Zbrojnych" (ZSRR)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Damdin Suche Bator i Chorlogijn Czojbalsan
Pomnik Chorlogijna Czojbalsana przed Państwowym Uniwersytetem Mongolskim w Ułan Bator

Chorlogijn Czojbalsan (w polskich pracach sprzed ok. 1990 r. stosowano pisownię nazwiska Czojbałsan, obecnie przeważa zapis Czojbalsan [1][2][3], [4], czasami też imię w polskich książkach zapisuje się jako Chorloogijn np. w pracy Baabara [5] mong. Хорлоогийн Чойбалсан i) (ur. 8 lutego 1895 w Tsjanghan Ghalbai, zm. 26 stycznia 1952 w Moskwie) – mongolski dowódca wojskowy, głównodowodzący Armią MRL (1924–1928), marszałek, minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, premier MRL (1939–1952), jeden z twórców Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej, sekretarz Komitetu Centralnego MPL-R i komunistyczny przywódca Mongolii od lat 30. XX wieku aż do swojej śmierci, dwukrotny Bohater Mongolii (1941, 1945).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie aratów. Był nieślubnym synem ubogiej kobiety ze wschodniej części kraju. W wieku 8 lat oddany do buddyjskiego klasztoru, przez pięć lat mieszkał tam jako uczeń klasztorny, opanowując język tybetański. Następnie w 1908 uciekł z klasztoru. W 1911 przybył do stolicy kraju Urgi, gdzie pracował jako robotnik fizyczny.

W związku z ogłoszeniem niepodległości Mongolii rząd potrzebował kadr urzędniczych i założył szkołę tłumaczy, gdzie w 1912 przyjęto Czojbałsana. Dwa lata później skierowano go na naukę do szkoły podstawowej (lub liceum – w pracy Kojły podane są sprzeczne informacje) w Irkucku, gdzie uczęszczał w latach 1914–1917. Poznał wówczas rosyjski. Tam zapoznał się z komunistyczną ideologią oraz ruchami rewolucyjnymi.

Po powrocie do Urgi, w 1919 założył niezależne od Suche Batora kółko rewolucyjne w Urdze, które w 1920 połączyło się z kółkiem Suche Batora, tworząc Mongolską Partię Ludowo-Rewolucyjną (oficjalnie jednak jako datę powstania partii przyjmuje się moment pierwszego zjazdu, w marcu 1921). W połowie 1920 udał się do Ułan Ude, a następnie do Irkucka z delegacją komunistów mongolskich, aby prosić o pomoc rząd radziecki. Wraz z Suche Batorem przeszli szkolenie polityczno wojskowe w Irkucku.

Od listopada 1920 i w 1921 uczestniczył w walkach z wojskami barona Ungerna i resztkami wojsk chińskich. Uznawany za drugiego (po Suche Batorze) przywódcę inspirowanej przez bolszewików rewolucji komunistycznej. W 1921 został członkiem Komitetu Centralnego MPL-R oraz zastępcą głównodowodzącego armią. Dowództwo nad armią objął w 1924 i piastował je przez cztery lata – do 1928.

Od 1928 do 1929 przewodniczący Małego Churału (funkcję parlamentu w tym czasie sprawował Wielki Churał, który zbierał się raz na 3 lata, w czasie zjazdu wybierał on ze swoich delegatów tzw. Mały Churał, będący jego reprezentantem; Mały Churał zbierał się raz na rok i wybierał swe przedstawicielstwo na czele z przewodniczącym, które to przedstawicielstwo jako jedyne z parlamentu sprawowało ciągłą władzę). W 1931 został ministrem rolnictwa i gospodarki hodowlanej, który to urząd piastował do 1935. Następnie minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, a w latach 1939–1952 premier Mongolii i sekretarz Komitetu Centralnego MPL-R (w tym okresie nie było funkcji pierwszego sekretarza, KC wybierał kilku równorzędnych sekretarzy, jednak, faktycznie znacznie większą władzę miał premier).

W 1936 uzyskał stopień marszałka. Za jego rządów wymordowano dziesiątki tysięcy ludzi (przede wszystkim mnichów buddyjskich i intelektualistów). Miała też miejsce eksterminacja arystokracji oraz represje wobec przeciwników wewnątrz partii.

Zmarł 26 stycznia 1952 w szpitalu dla VIP-ów w Moskwie. Po śmierci jego zwłoki przewieziono do Ułan Bator i pochowano w mauzoleum na centralnym placu im. Suche Batora. Następcą Czojbalsana został Jumdżagijn Cedenbal, który rządził Mongolią do 1984.

W 1962 KC MPL-R potępiło pośmiertnie Czojbalsana za wprowadzenie kultu jednostki oraz nadużycia władzy.

Imieniem Czojbalsana nazwane jest największe miasto wschodniej Mongolii – Czojbalsan. Również pierwsza mongolska świecka wyższa uczelnia – uniwersytet w Ułan Bator otwarty w 1942 – początkowo nosiła imię Czojbalsana.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Ch. Czojbałsan, Krótki zarys historii mongolskiej rewolucji ludowej, Książka i Wiedza, Warszawa 1954

Przypisy

  1. Nowa encyklopedia powszechna PWN, tom 1, 1998
  2. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 9. Azja Wschodnia (s. 94 – współczesna polska transkrypcja mongolskiego, s. 99 – zalecany zapis nazwy miasta Czojbalsan)
  3. Czojbalsan Chorlogijn w encyklopedii PWN
  4. Dzieje Mongolii, 2005. Wyd. Dialog, 1-543 str. ISBN 83-89899-26-4.
  5. Dzieje Mongolii, 2005. Wyd. Dialog, 1-543 str. ISBN 83-89899-26-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]