Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę

Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb
Sala narad w filmowym Pentagonie
Gatunek	czarna komedia
Data premiery	29 stycznia 1964
Kraj produkcji	Wielka Brytania
Język	angielski rosyjski
Czas trwania	94 minuty
Reżyseria	Stanley Kubrick
Scenariusz	Stanley Kubrick Terry Southern Peter George
Główne role	Peter Sellers George C. Scott Sterling Hayden Keenan Wynn Slim Pickens James Earl Jones Tracy Reed
Muzyka	Laurie Johnson
Zdjęcia	Gilbert Taylor
Scenografia	Peter Murton
Kostiumy	Bridget Sellers
Montaż	Stanley Kubrick Anthony Harvey
Produkcja	Stanley Kubrick
Wytwórnia	Columbia Pictures Hawk Films
Dystrybucja	Columbia Pictures
Budżet	1 800 000 $

Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę (tytuł oryg. Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb) – nakręcony w 1964 głośny film Stanleya Kubricka, luźno oparty na powieści Red Alert Petera George’a. Film ten stanowił dotkliwą satyrę na konflikty zimnej wojny, a w szczególności irracjonalność wojskowej doktryny wzajemnej anihilacji, na której opierał się ówczesny nuklearny wyścig zbrojeń. Doktor Strangelove rozpoczyna się od wydarzeń w fikcyjnej bazie Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, gdzie obłąkany generał Jack D. Ripper wydaje swoim pilotom rozkaz niesprowokowanego ataku jądrowego na ZSRR, wykorzystując do tego ściśle tajny plan ataku R, przewidziany na wypadek udanego zamachu Rosjan na najwyższe struktury władzy w USA.

W filmie trzy spośród głównych ról, w tym rolę tytułowego szalonego naukowca doktora Strangelove, zagrał Peter Sellers; film ten w opinii wielu jest jego najwybitniejszym osiągnięciem aktorskim^{[potrzebne źródło]}.

Fabuła filmu

Znaczna część filmu rozgrywa się na przemian w bazie Burpelson AFB, gdzie grany przez Sellersa brytyjski kapitan Lionel Mandrake nieskutecznie próbuje powstrzymać generała Rippera, oraz w sali narad wojennych w Pentagonie, gdzie (również grany przez Sellersa) prezydent Stanów Zjednoczonych Merkin Muffley próbuje na drodze dyplomatycznej zapobiec wybuchowi III wojny światowej. Do niespodziewanego zwrotu akcji dochodzi gdy okazuje się, że ZSRR wybudowało maszynę zagłady, która – zgodnie z doktryną MAD – miała stanowić ostateczny mechanizm odstraszający przed wrogą inwazją: w odpowiedzi na automatycznie wykryty atak, doszłoby do detonacji arsenału termonuklearnego wystarczającego do zniszczenia wszelkiego życia na ziemi. Istnienie urządzenia, które zostało zbudowane tylko z obawy, że Amerykanie stworzą taką machinę wcześniej, miało być ogłoszone na nadchodzącym zjeździe Partii.

Po długich zmaganiach udaje się ostatecznie wezwać bombowce do powrotu, z wyjątkiem jednego. Maszyna, którą dowodzi major „King” Kong (w tej roli Slim Pickens) została uszkodzona przez rakietę przeciwlotniczą i nie odebrała kodowanego sygnału powrotu. Amerykanie informują stronę radziecką o jej celu i wokół niego zostaje zgromadzona potężna obrona przeciwlotnicza – jednak samolot ma wyciek paliwa i nie może do niego dotrzeć, dowódca postanawia więc zbombardować pierwszy lepszy obiekt. W bodaj najsłynniejszej scenie filmu major Kong siedzi okrakiem na bombie, zmagając się z zaciętym mechanizmem zwalniającym. W pewnym momencie bomba zostaje uwolniona, i major, wymachując swym kowbojskim kapeluszem i pokrzykując jak w trakcie rodeo, spada wraz z nią ku zagładzie.

W ostatnich scenach filmu kluczową rolę odgrywa szalony były nazistowski naukowiec, tytułowy doktor Strangelove (ponownie grany przez Sellersa). Strangelove po zakończeniu II wojny światowej pozostaje na usługach rządu Stanów Zjednoczonych (nawiązanie do postaci Wernhera von Brauna i innych uczonych objętych operacją „Spinacz”). Przekonuje on zgromadzonych do utopijnej, hołdującej teoriom eugeniki, skrajnie szowinistycznej, ale równocześnie niezwykle kuszącej wizji budowy nowego, lepszego świata głęboko pod ziemią, w szybach najgłębszych kopalń. Nawet w tej sytuacji walka mocarstw jednak nie ustaje, głównym zmartwieniem amerykańskich wojskowych jest to, czy Sowieci nie będą mieli „lepszej” kopalni do ukrycia się, zaś ambasador ZSRR fotografuje szpiegowskim aparatem amerykańskie centrum dowodzenia.

Kontrowersje w czasach zimnej wojny

Mimo wcześniejszej współpracy m.in. przy filmie Strategic Air Command, Pentagon odmówił Kubrickowi jakiejkolwiek pomocy przy realizacji Doktora Strangelove i zażądał umieszczenia na początku filmu planszy informacyjnej stwierdzającej, że wydarzenia tam przedstawione nie mogłyby się wydarzyć w rzeczywistości.

Mimo niechęci wojska, ekipie filmowej udało się bardzo wiernie odtworzyć między innymi wnętrze samolotu B-52 (którego budowa była wówczas objęta tajemnicą), jak również przedstawić wnętrze sali narad, w której toczy się część akcji filmu. To doprowadziło do oskarżania ekipy o pozyskanie informacji w nielegalny sposób, ale pogłoski te zostały szybko zdementowane.

Odbiór krytyków

Doktor Strangelove pozostaje znaczącym fenomenem kulturowym, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, oraz jest regularnie wymieniany na listach najlepszych filmów wszech czasów, między innymi na pozycji 26. w opracowaniu American Film Institute; uchodzi też w opinii wielu uznanych krytyków amerykańskich za jedną z celniejszych satyr politycznych XX wieku.

Nagrody

Film był nominowany do Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w czterech kategoriach:

• najlepszy aktor pierwszoplanowy – Peter Sellers;
• najlepszy scenariusz adaptowany – Stanley Kubrick, Peter George, Terry Southern;
• najlepszy reżyser – Stanley Kubrick;
• najlepszy film.

Film uzyskał też siedem nominacji do nagród BAFTA i wygrał cztery z nich

• nagrody uzyskane:
  • najlepszy film;
  • najlepszy film brytyjski;
  • najlepsze kierownictwo artystyczne – Ken Adam;
  • nagroda filmowa ONZ;
• nominacje:
  • najlepszy scenariusz brytyjski – Stanley Kubrick, Peter George, Terry Southern;
  • najlepszy aktor brytyjski – Peter Sellers;
  • najlepszy aktor zagraniczny – Sterling Hayden.

Film został też nagrodzony jako najlepsza komedia przez amerykańskie stowarzyszenie scenarzystów i otrzymał nagrodę Hugo za najlepszą prezentację dramatyczną

Linki zewnętrzne

• Plakat filmu
• Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę w bazie stopklatka.pl
• Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę w bazie filmweb.pl
• A Commentary on Dr. Strangelove (ang.)
• Herman Kahn’s Doomsday Machine (ang.)