Edmund Niziurski
Z Wikipedii
Edmund Niziurski (ur. 10 lipca 1925 w Kielcach), polski prozaik, publicysta, scenarzysta i dramaturg, a także socjolog i prawnik.
Twórca popularnych książek dla dorosłych i młodzieży, cechujących się charakterystycznym, nieco absurdalnym humorem słownym. Najbardziej znane to: "Księga urwisów" (1954 - szkolna lektura w 1978 wpisana na Listę Honorową IBBY), "Sposób na Alcybiadesa" (1964 - szkolna lektura w 1978 wpisana na Listę Honorową IBBY), "Niewiarygodne przygody Marka Piegusa" (nagroda "Orle Pióro" przyznana przez czytelników "Płomyka" w 1970 r.), "Klub włóczykijów", "Naprzód, Wspaniali", "Adelo, zrozum mnie", "Żaba, pozbieraj się", "Awantura w Niekłaju", "Siódme wtajemniczenie".
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Urodził się w rodzinie urzędniczej; syn Stanisława Niziurskiego, urzędnika państwowego i Leokadii z Grethów. Uczył się w Gimnazjum im. J. Śniadeckiego w Kielcach, jednak naukę przerwała wojna. Wraz z rodziną został ewakuowany na Węgry, gdzie kontynuował naukę w gimnazjum polskim dla uchodźców. Do Polski wrócił w 1940 r. Pracował jako robotnik w Hucie "Ludwików" i praktykant rolny w majątku Jeleniec pod Ostrowcem Świętokrzyskim. Uczył się na tajnych kompletach w Ostrowcu i w 1943 r. zdał egzamin maturalny; w tym samym roku rozpoczął eksternistyczne studia prawnicze na tajnych kompletach w Jeleńcu. Po zakończeniu wojny kontynuował studia prawnicze na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Studiował równocześnie dziennikarstwo na Wyższej Szkole Nauk Społecznych w Krakowie (1946-1947) i socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim (1947). W 1947 r. ukończył studia prawnicze i uzyskał tytuł magistra. Ożenił się w 1947 r. z Zofią Barbarą Kowalską. Mieszkał i pracował w Katowicach i Kielcach, a od 1952 r. w Warszawie. Pracował w redakcji tygodnika "Wieś", rozwijając równocześnie własną twórczość literacką. W 1951 r. został członkiem Związku Literatów Polskich, a w 1952 r. członkiem ZAiKS. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
[edytuj] Twórczość
Debiutował w 1944 r. w wydawanym przez Armię Krajową "Biuletynie Informacyjnym", w którym opublikował wiersz. Po wojnie współpracował z czasopismami "Płomyk", "Świat Młodych", "Wieś" oraz z Polskim Radiem jako autor słuchowisk. Popularność i uznanie przyniosły mu utwory dla dzieci i młodzieży, pisane żywo i barwnie, lecz i skłaniające do refleksji. Nawet we wczesnych utworach, pisanych w czasie ograniczeń wynikających z wprowadzania realizmu socjalistycznego, Niziurski potrafił przeciwstawić się schematom. Powieści mają dynamiczną, często sensacyjną akcję i wyróżniają się indywidualnym stylem narracji oraz humorem słownym i sytuacyjnym. Dla czytelnika dorosłego Niziurski napisał takie powieści, jak Przystań Eskulapa (1958, powieść sensacyjna), Pięć manekinów (1959, powieść kryminalna), Salon wytrzeźwień (1964), Wyraj (1964), Eminencje i bałłabancje (1975). Jego utwory były przekładane na wiele języków, w tym chiński. W 1974 r. otrzymał Nagrodę Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową dla dzieci i młodzieży, w 1975 r. otrzymał Order Uśmiechu.
[edytuj] Znane dzieła
- Gorące dni (1951), powieść dla dorosłych
- W zapadłej wsi (1953), zbiór reportaży
- Księga urwisów (1954), powieść dla młodzieży; ekranizacja p.t. Tajemnica dzikiego szybu
- Dzwonnik od świętego Floriana (1955), zbiór opowiadań dla młodzieży: Skarb Tuhaj Beja; Zeszyt Weroniki; Sekwestratorzy; Sierpniowa przygoda; Strajk; Adach i ja; Złodziej; Dzwonnik od świętego Floriana
- Lizus (1956), zbiór opowiadań dla młodzieży: Lizus (1953); Grubas (1954); Szkielet (1955); Sprawa Klarneta (1953); Boisko (1955)
- Śmierć Lawrence'a (1956), zbiór opowiadań: Śmierć Lawrence'a; Mój sylwester wopowski; Papieros; Ksiuta w kuchni; Ksiuta w akcji; Ksiuta w porcie; Robocza hipoteza; Smak nienawiści; Tajemnica majora Czepigi
- Przystań Eskulapa (1958), powieść kryminalna dla dorosłych
- Lalu Koncewicz, broda i miłość (1959), opowiadanie w Na przełaj
- Niewiarygodne przygody Marka Piegusa (1959), powieść dla młodzieży; ekranizacja serialowa w 1966
- Pięć manekinów (1959), powieść kryminalna
- Wielka heca (1962), opowieść dla młodzieży; pierwodr. pt.: Wielka heca na koloniach w Lulkach
- Awantura w Niekłaju (1962), powieść dla młodzieży; na jej podstawie powstał film Tajemnica starego ogrodu
- Fałszywy trop (1962), opowiadanie dla młodzieży
- Sposób na Alcybiadesa (1964), powieść dla młodzieży; lektura do szóstej klasy; ekranizacja filmowa i serialowa jako Spona
- Salon wytrzeźwień (1964), powieść dla dorosłych
- Nikodem, czyli tajemnica gabinetu (1964), zbiór opowiadań dla młodzieży: Biała noga i chłopak z Targówka; Trzynasty występek; Spisek słabych; Alarm na poddaszu; Siódme żebro; Nikodem, czyli tajemnica gabinetu; Diabli zjazd; Równy chłopak i Rezus
- Wyraj (1964), powieść dla dorosłych; ekranizacja w 1968 pod tytułem Weekend z dziewczyną przez Janusza Nastetera
- Wakacje z intruzami (1965), sztuka dla młodzieży
- Jutro klasówka (1966), zbiór opowiadań dla młodzieży: Jutro klasówka; Afera w "Złotym plastrze"; Wyspa Strachowica
- Siódme wtajemniczenie (1969), powieść dla młodzieży; pierwotny tytuł: Twierdza Persil
- Równy chłopak i Rezus (1969), opowiadanie
- Klub włóczykijów, czyli Trzynaście przygód stryja Dionizego i jego ekipy (1970), powieść dla młodzieży
- Jutro klasówka Wyd. 2 rozszerz. (1970), zbiór opowiadań dla młodzieży: Jutro klasówka; Afera w "Złotym plastrze"; Wyspa Strachowica; Wielka heca; Fałszywy trop
- Trzech pancernych i pół (1970), opowiadanie dla młodzieży
- Naprzód, Wspaniali! (1971), powieść dla młodzieży; dalszy ciąg to Awantury kosmiczne
- Wielka heca (1972), opowiadanie dla młodzieży
- Opowiadania (1973), zbiór opowiadań dla młodzieży: Od autora; Sprawa Klarneta; Grubas; Szkielet; Lalu Koncewicz, broda i miłość; Równy chłopak i Rezus; Biała noga i chłopak z Targówka; Trzynasty występek; Alarm na poddaszu; Diabli Zjazd; Nikodem, czyli tajemnica gabinetu; Spisek słabych; Siódme żebro. W 1976 wznowione jako Trzynasty występek.
- Awantury kosmiczne (1978), powieść dla młodzieży; wyd. zmien. pt.: Klejnoty śmierci, czyli tajemnica Awaramisów; kontynuacja Naprzód, Wspaniali!, dalszy ciąg w Adelo, zrozum mnie!
- Eminencje i bałłabancje (1975), powieść dla dorosłych
- Osobliwe przypadki Cymeona Maksymalnego (1975), powieść dla młodzieży; wyd. 4 pt.: Niesamowite przypadki Cymeona Maksmalnego
- A potem niech biją dzwony (1976), powieść
- Adelo, zrozum mnie! (1977), powieść dla młodzieży; dalszy ciąg Awantur kosmicznych
- Awantura w VII A (ok.1981), powieść dla młodzieży, ukazała się w odcinkach w czasopiśmie Płomyk
- Szkolny lud, Okulla i ja (1982), powieść dla młodzieży; pierwotny tytuł: Księga druhów; dalszy ciąg to Żaba, pozbieraj się!
- Ta zdradziecka Julita Wynos (1978), opowiadanie dla młodzieży
- Nieziemskie przypadki Bubla i Spółki (1987), powieść dla młodzieży
- Trzy godziny prawdy (1986), opowiadanie
- Gwiazda Barnarda (1987), opowiadanie dla młodzieży; pierwotny tytuł: Strzała Barnarda; tyt. wyd. 2 zmien.: Tajemnica Dzikiego Uroczyska
- Żaba, pozbieraj się! czyli siedem obłędnych dni Tomka Ż (1992), powieść dla młodzieży; dalszy ciąg powieści Szkolny lud, Okulla i ja
- Przygody Bąbla i Syfona (1993), powieść dla młodzieży
- Bąbel i Syfon na tropie (1994), powieść dla młodzieży
- Pięć melonów na rękę (1996), powieść początkowo publikowana w Płomyku 6-12/1991, publikacja przerwana w związku z likwidacją czasopisma
- Nowe Przygody Marka Piegusa (również niewiarygodne) (1997), powieść dla młodzieży
- Sekret panny Kimberley (1998), powieść dla młodzieży
- Największa przygoda Bąbla i Syfona (1999), powieść dla młodzieży
- To My Polacy (2007), zbiór opowiadań dla młodzieży
- Tajemniczy nieznajomy z zoo, powieść dla młodzieży
[edytuj] Bibliografia
- Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, pod red. Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan, tom 6: N-P, Warszawa 1999
- Słownik literatury dziecięcej i młodzieżowej, pod red. Barbary Tylickiej i Grzegorza Leszczyńskiego, Wrocław 2003
- Słownik współczesnych pisarzy polskich, Seria 2, tom 2, pod red. Jadwigi Czachowskiej, Warszawa 1978
