Europejski Złoty But

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekierowanie Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Złoty But”. Zobacz też: węgierska nagroda Złoty But.

Europejski Złoty But (ang.: European Golden Shoe, wcześniej znany jako European Golden Boot) – coroczna piłkarska nagroda przyznawana dla najlepszego strzelca spośród wszystkich najwyższych europejskich lig zrzeszonych w UEFA. Nagroda ta przyznawana jest od sezonu 1967/68 (pierwotnie przez magazyn L'Équipe) i początkowo nazywała się Soulier d'Or, co po francusku oznacza Złoty but).

W 1991 roku, w wyniku protestu Cypryjskiego Związku Piłki Nożnej, który twierdził, iż w tamtejszej lidze jeden z graczy rzekomo zdobył 40 goli, L'Équipe zdecydowała się zawiesić plebiscyt i do 1996 roku nagroda przyznawana była nieoficjalnie. Jednakże w 1996 roku jeden ze sponsorów nagrody, firma Adidas, wraz z European Sports Media, zdecydowała się kontynuować plebiscyt[1]. Najlepszy strzelec sezonu 1990/91, Darko Panczew, nie otrzymał swojej nagrody do 2006 roku[2]. Wtedy to L'Équipe podało w wątpliwość doniesienia Cypryjczyków. Jakiś czas potem Michel Platini skomentował tę sytuację słowami: Choć z opóźnieniem, nagroda trafia we właściwe ręce[3]. Plebiscyt został wznowiony w 1996 roku ze zmienionymi zasadami. Od tego czasu Złoty But przyznaje się w oparciu o system punktowy, który ułatwia piłkarzom z silniejszych lig wygrywanie z piłkarzami z lig słabszych. Oznacza to również, że gole z mocniejszych lig są "więcej warte" od tych zdobytych w mniej prestiżowych rozgrywkach.

Od 1968 do 1991[edytuj | edytuj kod]

Gerd Müller, zwycięzca z 1970 i 1972 roku
Héctor Yazalde był pierwszym laureatem nagrody pochodzącym spoza Europy
Ian Rush był pierwszym brytyjskim zdobywcą Złotego Buta
Marco van Basten, zwycięzca z 1986 roku
Hugo Sánchez był pierwszym laureatem z Ameryki Środkowej
Ronaldo był pierwszym zdobywcą Złotego Buta wybranym według nowych zasad
Mário Jardel, laureat z 1999 i 2001 roku
Thierry Henry, zwycięzca z 2004 i 2005 roku
Diego Forlán, zwycięzca z 2005 i 2009 roku
Cristiano Ronaldo, laureat nagrody Złotego Buta z 2008, 2011, 2014 i 2015 roku

W latach 1968-1991 Europejski Złoty But przyznawany był dla najlepszego strzelca spośród wszystkich europejskich lig. W tym okresie dwukrotnie tytuł ten przyznawany był Eusébio, Gerdowi Müllerowi, Dudu Georgescu i Fernando Gomesowi[4].

     Sezony, gdy dwóch zawodników zajęło ex aequo pierwsze miejsce

Sezon Kraj Zawodnik Klub Liga Gole
1967/68  Portugalia Eusébio Benfica Primeira Liga 42
1968/69  Bułgaria Żekow, PetyrPetyr Żekow CSKA Sofia A PFG 36
1969/70  RFN Müller, GerdGerd Müller Bayern Monachium Bundesliga niemiecka 38
1970/71  Jugosławia Skoblar, JosipJosip Skoblar Olympique Marsylia Ligue 1 44
1971/72  RFN Müller, GerdGerd Müller Bayern Monachium Bundesliga niemiecka 40
1972/73  Portugalia Eusébio Benfica Primeira Liga 40
1973/74  Argentyna Yazalde, HéctorHéctor Yazalde Sporting CP Primeira Liga 46
1974/75  Rumunia Georgescu, DuduDudu Georgescu Dinamo Bukareszt Liga I 33
1975/76  Cypr Kaiafas, SotirisSotiris Kaiafas Omonia Nikozja Protathlima A' Kategorias 39
1976/77  Rumunia Georgescu, DuduDudu Georgescu Dinamo Bukareszt Liga I 47
1977/78  Austria Krankl, HansHans Krankl Rapid Wiedeń Bundesliga austriacka 41
1978/79  Holandia Kist, KeesKees Kist AZ Alkmaar Eredivisie 34
1979/80  Belgia Vandenbergh, ErwinErwin Vandenbergh Lierse Eerste klasse 39
1980/81  Bułgaria Sławkow, GeorgiGeorgi Sławkow Botew Płowdiw A PFG 31
1981/82  Holandia Kieft, WimWim Kieft Ajax Eredivisie 32
1982/83  Portugalia Gomes, FernandoFernando Gomes Porto Primeira Liga 36
1983/84  Walia Rush, IanIan Rush Liverpool First Division 32
1984/85  Portugalia Gomes, FernandoFernando Gomes Porto Primeira Liga 39
1985/86  Holandia van Basten, MarcoMarco van Basten Ajax Eredivisie 37
1986/87[5]  Rumunia Rodion Cămătaru Dinamo Bukareszt Liga I 44
 Austria Polster, AntonAnton Polster Austria Wiedeń Bundesliga austriacka 39
1987/88  Turcja Çolak, TanjuTanju Çolak Galatasaray Süper Lig 39
1988/89  Rumunia Mateuţ, DorinDorin Mateuţ Dinamo Bukareszt Liga I 43
1989/90[6]  Meksyk Sánchez, HugoHugo Sánchez Real Madryt Primera División 38
 Bułgaria Stoiczkow, ChristoChristo Stoiczkow CSKA Sofia A PFG 38
1990/91  Jugosławia Panczew, DarkoDarko Panczew Crvena Zvezda Belgrad Prva liga Jugoslavije 34

Od 1992 do 1996[edytuj | edytuj kod]

Oficjalnie plebiscyt nie był prowadzony od 1991 roku z powodu procesu cypryjskiego ZPN, którego zdaniem nagrodę powinien otrzymać zawodnik z tamtejszej ligi, który rzekomo zdobył 40 goli (choć król strzelców ligi cypryjskiej tamtego sezonu skończył z wynikiem 19 zdobytych goli)[2]. W wyniku tego L'Équipe zdecydowało się zaprzestać przyznawania tej nagrody i Złoty But powrócił oficjalnie dopiero w 1996 roku. Od sezonu 1996/97 European Sports Magazines (ESM), którego członkiem jest także L'Équipe, zdecydowało się wprowadzić system punktowy. Od tej pory liczba goli mnożona była przez współczynnik, który zależał od wyników drużyny z poszczególnych lig w europejskich pucharach w ciągu ostatnich 5 sezonów[7].

W międzyczasie najwięcej goli w Europie zdobywali:

Sezon Kraj Zawodnik Klub Liga Gole Przypisy
1991/92[8][7].  Szkocja McCoist, AllyAlly McCoist Rangers Scottish Premier Division 34 [7][9]
1992/93[10][7].  Szkocja McCoist, AllyAlly McCoist Rangers Scottish Premier Division 34 [7][9]
1993/94  Walia Taylor, DavidDavid Taylor Porthmadog Welsh Premier League 43 [7]
1994/95  Armenia Awetisjan, ArsenArsen Awetisjan Homenetmen Erywań Bardzragujn chumb 39 [7]
1995/96  Gruzja Endeladze, ZwiadZwiad Endeladze Margweti Zestaponi Umaglesi Liga 40 [7]

Od 1997[edytuj | edytuj kod]

Od sezonu 1996/97 European Sports Magazines przyznaje Złoty But w oparciu o system współczynników. Oznacza to, że zawodnik z silniejszej ligi, który zdobył mniej goli, ma szansę wyprzedzić zawodnika ze słabszej ligi, który strzelił więcej bramek.

Współczynniki odczytywane są z rankingu współczynników UEFA, który zależy od wyników klubów z każdej ligi w europejskich pucharach w ciągu ostatnich pięciu sezonów. Gole zdobyte przez zawodników pięciu najsilniejszych lig mnożone są przez współczynnik 2, natomiast w ligach z miejsc od szóstego do dwudziestego pierwszego współczynnik wynosi 1,5[7]. Dlatego np. zdobywca goli w Serie A, włoskiej ekstraklasie, może liczyć na wyższe miejsce niż strzelec ze słabszej Welsh Premier League, czyli najwyższej walijskiej klasie rozgrywkowej[4].

Thierry Henry to pierwszy zawodnik, który zdobył Złotego Buta w dwóch kolejnych sezonach, Mário Jardel, Diego Forlán i Cristiano Ronaldo wygrywali go z dwoma różnymi klubami, przy czym Ronaldo triumfował grając także w różnych ligach (angielskiej i hiszpańskiej). Lionel Messi jest pierwszym zawodnikiem, który zdobył nagrodę trzy razy. Do Cristiano Ronaldo należy rekord czterech Złotych Butów.

     Sezony, gdy dwóch zawodników zajęło ex aequo pierwsze miejsce

Sezon Kraj Zawodnik Klub Liga Gole Punkty Przypisy
1996/97  Brazylia Ronaldo Barcelona Primera División 34 68 [7]
1997/98  Grecja Machlas, NikosNikos Machlas Vitesse Arnhem Eredivisie 34 68 [7]
1998/99  Brazylia Jardel, MárioMário Jardel Porto Primeira Liga 36 72 [7]
1999/00  Anglia Phillips, KevinKevin Phillips Sunderland Premier League 30 60 [11]
2000/01  Szwecja Larsson, HenrikHenrik Larsson Celtic Scottish Premier League 35 52,5 [12]
2001/02  Brazylia Jardel, MárioMário Jardel Sporting CP Primeira Liga 42 63 [13]
2002/03  Holandia Makaay, RoyRoy Makaay Deportivo La Coruña Primera División 29 58 [13]
2003/04  Francja Henry, ThierryThierry Henry Arsenal Londyn Premier League 30 60 [14]
2004/05[15]  Francja Henry, ThierryThierry Henry Arsenal Londyn Premier League 25 50 [13]
 Urugwaj Forlán, DiegoDiego Forlán Villarreal Primera División 25 50 [13]
2005/06  Włochy Toni, LucaLuca Toni Fiorentina Serie A 31 62 [13]
2006/07  Włochy Totti, FrancescoFrancesco Totti Roma Serie A 26 52 [16]
2007/08  Portugalia Ronaldo, CristianoCristiano Ronaldo Manchester United Premier League 31 62 [17]
2008/09  Urugwaj Forlán, DiegoDiego Forlán Atlético Madryt Primera División 32 64 [18]
2009/10  Argentyna Messi, LionelLionel Messi Barcelona Primera División 34 68 [19]
2010/11  Portugalia Ronaldo, CristianoCristiano Ronaldo Real Madryt Primera División 40 80 [20]
2011/12  Argentyna Messi, LionelLionel Messi Barcelona Primera División 50 100 [21]
2012/13  Argentyna Messi, LionelLionel Messi Barcelona Primera División 46 92
2013/14[22]  Portugalia Ronaldo, CristianoCristiano Ronaldo Real Madryt Primera División 31 62
 Urugwaj Suárez, LuisLuis Suárez Liverpool Premier League 31 62
2014/15  Portugalia Ronaldo, CristianoCristiano Ronaldo Real Madryt Primera División 48 96 [23]

Zwycięzcy[edytuj | edytuj kod]

Pod uwagę nie brano zwycięzców z lat 1991-1996, gdy plebiscyt był nieoficjalny.

Według narodowości[edytuj | edytuj kod]

Miejsce Kraj Liczba tytułów
1.  Portugalia 8
2.  Holandia 4
2.  Rumunia 4
2.  Argentyna 4
5.  Brazylia 3
5.  Bułgaria 3
5.  Urugwaj 3
8.  Austria 2
8.  Francja 2
8.  Jugosławia 2
8.  Niemcy 2
8.  Turcja 2
8.  Włochy 2
15.  Anglia 1
15.  Belgia 1
15.  Cypr 1
15.  Grecja 1
15.  Meksyk 1
15.  Szwecja 1
15.  Walia 1

Według lig[edytuj | edytuj kod]

Miejsce Liga Liczba tytułów
1. Hiszpania Primera División 11
2. Portugalia Primeira Liga 7
3. Anglia Premier League 6
4. Holandia Eredivisie 4
4. Rumunia Liga I 4
6. Bułgaria A Profesionałna futbołna grupa 3
6. Szkocja Scottish Premier League 3
8. Austria Bundesliga austriacka 2
8. Niemcy Bundesliga niemiecka 2
8. Włochy Serie A 2
11. Armenia Bardzragujn chumb 1
11. Belgia Eerste klasse 1
11. Francja Ligue 1 1
11. Cypr Protathlima A' Kategorias 1
11. Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii Prva liga Jugoslavije 1
11. Turcja Süper Lig 1
11. Gruzja Umaglesi Liga 1
11. Walia Welsh Premier League 1

Przypisy

  1. This candidate European Golden Boot winner 2009/10! (ang.). football Lovers. [dostęp 22 kwietnia 2010].
  2. 2,0 2,1 Macedonia's Pancev gets his Golden Boot (ang.). setimes.com, 15 sierpnia 2006. [dostęp 1 stycznia 2010].
  3. Monika Mazurek: Bałkańskie legendy: Darko Pancev (pol.). balkan-football.com, 15 kwietnia 2009. [dostęp 1 stycznia 2010].
  4. 4,0 4,1 Golden Boot: The Quotients Decide It All (ang.). soccerphile.com. [dostęp 31 grudnia 2009].
  5. Po latach nagrodę przyznano również Polsterowi ze względu na fakt, iż Cămătaru wiele ze swoich goli uzyskał w samej końcówce sezonu, prawdopodobnie wskutek odgórnej manipulacji. Der unglaubliche Camataru (niem.). sport.orf.at. [dostęp 1 stycznia 2010].
  6. W sezonie 1989/90 Hugo Sánchez i Christo Stoiczkow zajęli ex aequo pierwsze miejsce.
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 Golden Boot ("Soulier d'Or") Awards (ang.). rsssf.com. [dostęp 31 grudnia 2009].
  8. Gruzin Otar Korghalidze z klubu Guria Lanczchuti zdobył 40 goli, jednakże wynik ten jest zwykle pomijany w rankingach
  9. 9,0 9,1 Life and times of Ally McCoist (ang.). BBC Sport, 21 marca 2001. [dostęp 31 grudnia 2009].
  10. Gruzin Giorgi Megreladze z klubu Samgurali Ckaltubo zdobył 41 goli, jednakże wynik ten (tak jak trzech innych graczy) jest zwykle pomijany w rankingach
  11. Phillips nets Golden prize (ang.). BBC Sport, 29 lipca 2000. [dostęp 31 grudnia 2009].
  12. Larsson wins Golden Shoe (ang.). BBC Sport, 17 czerwca 2001. [dostęp 31 grudnia 2009].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Golden Shoe award winners (ang.). European Sports Magazines. [dostęp 31 grudnia 2009].
  14. Henry set for golden shoe (ang.). BBC Sport, 24 maja 2004. [dostęp 31 grudnia 2009].
  15. W sezonie 2004/05 Thierry Henry i Diego Forlan zajęli ex aequo pierwsze miejsce
  16. Totti crowned Europe's top scorer (ang.). UEFA, 18 czerwca 2007. [dostęp 17 maja 2010].
  17. Ronaldo scoops ESM Golden Shoe (ang.). africansoccertalk.com, 17 czerwca 2008. [dostęp 17 maja 2010].
  18. Diego Forlan Adds Golden Shoe To Pichichi (ang.). goal.com, 1 czerwca 2009. [dostęp 17 maja 2010].
  19. "Złoty But" dla Lionela Messiego (pol.). Wirtualna Polska, 17 maja 2010. [dostęp 17 maja 2010].
  20. Ronaldo odebrał Złoty But (pol.). Wirtualna Polska, 4 listopada 2011. [dostęp 12 maja 2012].
  21. Messi thanks team-mates after receiving European Golden Shoe (ang.). goal.com, 29 października 2012. [dostęp 13 maja 2013].
  22. W sezonie 2013/14 Cristiano Ronaldo i Luis Suárez zajęli ex aequo pierwsze miejsce
  23. Cristiano znów z Trofeo Pichichi (pol.). realmadryt.pl, 23 maja 2015. [dostęp 23 maja 2015].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]