Franciszek Ksawery

Święty
Franciszek Ksawery SJ
Francisco de Jaso y Azpilicueta
prezbiter
XVII wieczny wizerunek św. Franciszka Ksawerego (muzeum miasta Kobe).
Data urodzenia	7 kwietnia 1506 Nawarra
Data śmierci	2 grudnia 1552 Shangchuan Dao
Kościół/ wyznanie	rzymskokatolicki
Data beatyfikacji	25 października 1619 przez Pawła V
Data kanonizacji	12 marca 1622 przez Grzegorza XV
Wspomnienie	3 grudnia
Atrybuty	gorejące serce, krab, krzyż, laska pielgrzyma, stuła
Patron	misji katolickich
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Franciszek Ksawery, właśc. Francisco de Jaso y Azpilicueta (ur. 7 kwietnia 1506 na zamku Xavier wówczas w Królestwie Nawarry, obecnie w Hiszpanii, zm. z 2 na 3 grudnia 1552 na wyspie Shangchuan Dao u wybrzeży Chin) – prezbiter, jeden z założycieli zakonu jezuitów, misjonarz, święty katolicki zwany apostołem Indii.

Biografia

Młodość

Był synem Juana de Jasu, doktora uniwersytetu bolońskiego, prezydenta Rady Królewskiej króla Nawarry Juana III. Jego matką była Doña Maria de Azpilcueta y Aznárez jedyna dziedziczka dwóch rodów arystokratycznych. Był spokrewniony z Martínem de Azpilcueta, znanym jako Doctor Navarrus, który był filozofem, teologiem i jednym z wczesnych przedstawicieli monetaryzmu. Jego rdzennym językiem był baskijski. Ponieważ Królestwo Nawarry zachowało neutralność w sporze pomiędzy Francją a zjednoczonymi pod władzą Ferdynanda Aragońskiego królestwami Kastylii i Aragonii zostało przez nie zaatakowane w 1512. Rozpoczęła się długa, trwająca z przerwami 18 lat wojna. W 1515 kiedy miał 9 lat jego umiera ojciec. W następnym roku wybucha wsparte przez Francuzów powstanie, w którym biorą udział bracia Franciszka. Z tego powodu na rozkaz pełniącego obowiązki gubernatora, kardynała Cisnerosa jego rodzina zostaje pozbawiona ziemi, a zamek zostaje poddany demolicji, zewnętrzne mury, bramy i obie baszty zostają zniesione, fosa zrównana, a wieża mieszkalna skrócona o połowę, nietknięta pozostała tylko rezydencja. Wojna zakończyła się podziałem królestwa, król i lojaliści Nawarry uciekli do północnej części królestwa, obecnie leżącej we Francji.

Towarzystwo Jezusowe

W 1525 Franciszek zostaje wysłany na studia do paryskiej Sorbony do Collège Sainte-Barbe, który kończy w 1530 otrzymując tytuł Master of Arts. Choć miał możliwość zrobienia kariery akademickiej zdecydował się zostać misjonarzem. Jeszcze podczas studiów w Paryżu poznał Piotra Fabra, a za jego pośrednictwem – Ignacego Loyolę i to on miał mu zadać słynne pytanie "cóż może zyskać człowiek na świecie jeśli utraci własną duszę?". 15 sierpnia 1534 w kościele św Piotra na Montmartre pod przywództwem Ignacego Loyoli wraz z pięcioma innymi absolwentami Sorbony złożył śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Złożyli obietnicę podróży do Ziemi Świętej i nawracania muzułmanów, a jeśli to będzie niemożliwe oddania się w służbę papieżowi. Kiedy, tak jak się umówili w styczniu 1537 spotkali się w Wenecji, z powodu wojny podróż na wschód była niemożliwa. Loyola i jedyny spośród nich mający już święcenia kapłańskie Piotr Faber udali się do Rzymu po papieską akceptację. Kiedy ją otrzymali 24 czerwca 1537 przyjęli Święcenia kapłańskie. Później krótko był sekretarzem Loyoli.

Papież Paweł III w 1540 zatwierdził nowy zakon, Towarzystwo Jezusowe. Franciszek był pierwszym misjonarzem jezuickim. Kiedy w 1540 opuścił Rzym wziął ze sobą brewiarz, katechizm oraz popularny w epoce kontrreformacji napisany po łacinie biblijny traktat moralistyczny chorwackiego humanisty Marko Marulića "De institutione bene vivendi per exempla sanctorum", wydany w 1506 w Wenecji. W liście wysłanym z Goa w 1549 F. Balthasar Gago zapewnia, że była to jedyna książka jaką Franciszek czytał.

Goa

W 1541 na polecenie króla Portugalii Jana III Franciszek wyjechał do Indii Portugalskich w charakterze wysłannika królewskiego (na podstawie wzajemnego porozumienia - Padroado - do Portugalii należała opieka nad strukturami kościelnymi w jej koloniach) i nuncjusza apostolskiego. Wypłynął z Lizbony 7 kwietnia na pokładzie Santiago wspólnie z innymi jezuitami i wicekrólem Indii Martimem Alfonso de Sousa. W czasie 13-miesięcznej podróży oddawał się apostolstwu i posłudze chorym. Mimo wielu przeszkód i ciężkiej choroby dotarł w 1542 do Starego Goa, które od 30 lat było stolicą Indii Portugalskich. Jego pierwszym zadaniem było przede wszystkim wzmożenie dyscypliny religijnej zamieszkujących kolonię Portugalczyków, których religijność zanikła i swoim zachowaniem odstraszali miejscowych. Zaczął od posługi chorych i ewangelizacji dzieci. Założył kolegium św Pawła, pionierskie seminarium zajmujące się kształceniem świeckich księży, które stało się pierwszą siedzibą jezuitów w Azji.

Hindusów nie-chrześcijan określał jako duchowo ślepych czcicieli diabła, a religie indyjskie jako odrażające i groteskowe. Wisznu był dla niego "obrzydliwy", Sziwa "bezwstydny", Kali była "chciwa ofiar". W świątyniach indyjskich odbywały się "poniżające obrzędy" a ołtarze miały "ohydne formy". Za swój cel uznał nie tylko nawrócenie ludzi, ale również zniszczenie "bałwanów" i miejsc kultu. W 1545 w liście do króla domagał się utworzenia na Goa urzędu inkwizycji (do czego doszło w 1560). Ochrzczonym przez siebie poganom nakazywał własnoręczne niszczenie dawnych świątyń i figur, ponieważ jak pisał nic go bardziej nie raduje jak widok "fałszywych idoli niszczonych przez tych którzy je czcili".

Parava

Dowiedział się o żyjącym na południowym krańcu Indii (obecnie Tamilnadu) plemieniu Parava, które zostało formalnie ochrzczone, z powodów politycznych otrzymywało wsparcie w walce z muzułmanami, ale nie otrzymało żadnych wskazówek. W październiku 1542 udał się wraz z kilkunastoma tłumaczami i klerykami na przylądek Komoryn. Po raz pierwszy musiał pracować bez bezpośredniego wsparcia instytucji europejskich i musiał się nauczyć języka Parava. Spotykał wiele trudności, także ze strony Portugalczyków, których zachowanie budziło niechęć do Europejczyków. Następne trzy lata spędził na ewangelizacji południowych Indii w swoich podróżach docierając do Cejlonu i obszarów obecnej prowincji Madras. Zbudował kilkanaście kościołów.

Malakka

Już w 1545 zaplanował podróż na indonezyjską wyspę Celebes i jeszcze wiosną tego roku dotarł do Malakki na Sumatrze. Do 1546 podróżował pomiędzy Wyspami Moluckimi i wyspą Ambon (wyspa). W Koczinie i Basejnie założył kolegia jezuickie.

Japonia

W Malakce Franciszek w 1547 spotkał Japończyka o imieniu Anjirō (lub Yajirō), który usłyszał o nim dwa lata wcześniej i wyruszył z Kagoshimy żeby go spotkać. Opowiedział mu o swoim życiu, obyczajach i kulturze Japonii, z której musiał uciekać kiedy został oskarżony o morderstwo. Dzięki jego wiedzy, znajomości języka podróż do Japonii stała się możliwa. Anjirō został pierwszym japońskim chrześcijaninem i przyjął imię Paulo de Santa Fe, Franciszek zaś został pierwszym chrześcijańskim misjonarzem w Japonii. W 1549 z Anjirō i trzema jezuitami dotarli do celu ale nie uzyskali zgody na wejście do żadnego portu. Udało im się to dopiero 15 sierpnia w Kagoshimie (stolicy Prowincji Satsuma na wyspie Kiusiu), gdzie został życzliwie przyjęty przez tamtejszego daimyō, Shimazu Takahisa (1514-71), jako przedstawiciel króla Portugalii. Podstawowymi problemami okazały się bariera językowa i brak zainteresowania. Po niespełna roku kiedy władze japońskie dowiedziały się o prozelityzmie zakazały przyjmowania chrztu pod karą śmierci i korzystający z gościny rodziny Anjirō misjonarze musieli wyjechać.

Przez port Hirado (koło Nagasaki) opuścili Kiusiu i od października do grudnia 1550 przebywali w Yamaguchi (wyspa Honsiu). Jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia Franciszek udał się do Kioto, do sioguna Yoshitane Ashikagi z prośbą o pozwolenie na głoszenie Ewangelii, ale go nie spotkał. Powrócił do Yamaguchi, gdzie korzystając z poparcia rodów Ōuchi i Ōtomo założył pierwszy kościół. Ale słaba znajomość języka pozwalała Franciszkowi tylko na głośne odczytywanie katechizmu.

Ogółem w Japonii Franciszek spędził ponad 2 lata, przez ten czas udało jezuitom zorganizować gminy chrześcijańskie w miastach Yamaguchi na wyspie Honsiu oraz w mieście Hirado i w prowincji Bungo na wyspie Kiusiu. Franciszek zrozumiał, że ewangeliczna cnota ubóstwa nie wywiera na Japończykach pozytywnego wrażenia, jak to było w Europie i Indiach. Dlatego zmienił sposób działania i na kolejne spotkanie z księciem wszyscy udali się ubrani w najlepsze sutanny, komże i stuły w towarzystwie 30 szlachciców portugalskich ze sługami, wszyscy w najlepszych ubraniach jakie mieli. Wzięli ze sobą obrazy religijne i zwracające uwagi błyskotki. Książę Oshindono otrzymał w prezencie m.in. instrument muzyczny i zegarek oraz otrzymane od władz kolonialnych w Indiach listy polecające od króla Portugalii. W Japonii jezuici zmienili taktykę, od tej pory najpierw starając się dotrzeć do elit społeczeństwa. Przez prawie pół wieku jezuici byli jedynymi chrześcijańskimi misjonarzami w Japonii. Później dotarli tam franciszkanie. Przeszkodą w ewangelizacji była kultura japońska. Trudna do akceptacji okazała się koncepcja dobrego Boga, który stworzył wszystko także zło, oraz piekła jako miejsca wiecznej kary przodków niewyznających chrześcijaństwa.

Chiny

Po dwóch latach w 1551 opuścił Japonię. Z powodu wrogości władcy Kagashimy musieli podążać okrężną drogą a burza spowodowała, że wylądowali na wyspie w pobliżu Kantonu gdzie spotkali bogatego kupca, Diego Pereirę (którego poznał w Koczin w Indiach). Pereira opowiedział im o Chinach i więzionym tam Portugalczyku. Do Goa dotarli w następnym roku, ale już w kwietniu na pokładzie Santa Cruz byli w drodze do Chin. Okazało się jednak, że Franciszek zgubił listy polecające i choć przedstawił się jako nuncjusz apostolski a Diego Pereirę jako ambasadora króla Portugalii to sprawujący realną władzę w Malakce capitão Álvaro de Ataíde da Gama zmusił ich do rezygnacji z tytułów i pozostawienia prezentów dla cesarza Chin, wymienił też załogę na ich statku. W sierpniu 1552 w towarzystwie jezuity Álvaro Ferreiry i dwóch służących, z których jeden był Hindusem a drugi Chińczykiem o imieniu António dotarł do wyspy Shangchuan Dao leżącej 14 kilometrów od wybrzeża Chin. Odesłał Ferreirę z indyjskim służącym do Indii i kiedy António szukał łodzi, którą mogliby dopłynąć na kontynent, ciężko chory zmarł w nocy z 2 na 3 grudnia 1552.

Relikwie

Jego ciało pozostało nienaruszone rozkładem przez kilka miesięcy mimo upałów i wilgoci, potem przewieziono je do kościoła jezuitów w Goa. Na życzenie generała jezuitów Klaudiusza Aquavivy w 1614, prawe ramię Franciszka zostało sprowadzone do Rzymu.

Beatyfikacja i kanonizacja

Beatyfikacji Franciszka Ksawerego dokonał papież Paweł V 26 października 1619, a kanonizacji – Grzegorz XV, 12 marca 1622. W 1927 Pius XI ogłosił świętego Franciszka głównym patronem misji katolickich.

Dzień obchodów

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dies natalis (3 grudnia).

Zobacz też

• wstawiennictwo świętych
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego

Bibliografia

• Święty Franciszek Ksawery na brewiarz.pl [6.12.2009]
• John Whitney Hall: Japonia od czasów najdawniejszych do dzisiaj. Warszawa: PIW, 1979. ISBN 83-06-00205-9.

Linki zewnętrzne

• Żywot świętego Franciszka Ksawerego, jezuity.pl
• Catholic Encyclopedia: St. Francis Xavier