To jest dobry artykuł

GAZ-21 Wołga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
GAZ-21 / M-21 Wołga
GAZ-21 / M-21 Wołga
Inne nazwy ros. ГАЗ-21 «Волга»
Producent GAZ
Okres produkcji 1956–1970
Miejsce produkcji  ZSRR, Gorki
Poprzednik GAZ-M20 Pobieda
Następca GAZ-24 Wołga
Dane techniczne
Segment E
Typy nadwozia 4-drzwiowy sedan
Silniki gaźnikowe R4 2,5 l, moc: 70, 75, 80 lub 85 KM
Skrzynia biegów 3-biegowa manualna
3-biegowa automatyczna
Rodzaj napędu silnik z przodu, napęd tylny
Długość 4810 mm
Szerokość 1800 mm
Wysokość 1620 mm
Rozstaw osi 2700 mm
Masa własna 1460 kg
Poj. zbiornika paliwa 60 l
Liczba miejsc 5
Dane dodatkowe
Pokrewne GAZ-22 (kombi)
Konkurencja Tatra 603
FSO Warszawa 223
Peugeot 404
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Sylwetka Wołgi (samochód 3. serii)
Figurka jelenia i chromowany pasek na masce pierwszych dwóch serii
GAZ M-21 Wołga pierwszej serii
GAZ M-21 Wołga pierwszej serii
GAZ M-21 Wołga drugiej serii
Wołga drugiej serii od tyłu
Wołga trzeciej serii
Wołga trzeciej serii od tyłu
Wołga trzeciej serii z podniesioną maską
Plakietka GAZ na masce trzeciej serii
Deska rozdzielcza Wołgi trzeciej serii

GAZ-21 Wołga (ros. ГАЗ-21 Волга), początkowo M-21 Wołga – samochód osobowy klasy średniej wyższej, produkowany w radzieckich zakładach GAZ w Gorkim w latach 1956–1970. Był to pierwszy model serii Wołga i jedyny samochód średniej klasy produkowany w tym okresie w ZSRR. Oprócz sedana GAZ-21, produkowano też kombi GAZ-22 i specjalną mocniejszą wersję GAZ-23. Samochód ten był także przedmiotem eksportu, w tym do krajów zachodnich. Oprócz użytku prywatnego, powszechnie używany był jako samochód służbowy dla funkcjonariuszy państwowych w krajach bloku wschodniego, w tym Polsce. Zbudowano 639 478 Wołg pierwszego modelu, razem z wersją kombi.

Rozwój i opis modeli[edytuj | edytuj kod]

Powstanie samochodu[edytuj | edytuj kod]

GAZ M-21 Wołga był następcą wprowadzonego do produkcji tuż po wojnie samochodu M-20 Pobieda, będącego od początku konstrukcją mało nowoczesną. Prace nad nowocześniejszym samochodem średniej klasy rozpoczęto w zakładach GAZ w 1951 roku, jeszcze pod kierunkiem głównego konstruktora, Andrieja Lipharta (zdjętego z tego stanowiska pod zarzutem "kosmopolityzmu" w 1952)[1]. Dla ułatwienia produkcji zachowano ten sam rozstaw osi, co w M-20 (2700 mm), lecz nowy samochód otrzymał obszerniejsze wnętrze i większy bagażnik (był dłuższy i szerszy od poprzednika). Dzięki panoramicznym szybom, zastosowanym po raz pierwszy w radzieckim samochodzie z przodu i tyłu[2], wnętrze było jaśniejsze i bardziej przeszklone[1]. Pod względem mechanicznym, samochód miał otrzymać nowy, mocniejszy silnik górnozaworowy, cichszy hipoidalny tylny most oraz, po raz pierwszy w ZSRR, automatyczną skrzynię biegów. Jednostka napędowa wykonana przy użyciu stopów aluminium była przy tym lżejsza[1]. Wiodącym konstruktorem samochodów osobowych GAZ był wówczas Władimir Sołowiow, mimo to projekt Wołgi powierzono młodemu inżynierowi Aleksandrowi Niewzorowowi[1]. Wstępny projekt samochodu był gotowy w listopadzie 1953[1]. Projektantem nadwozia o dynamicznej i początkowo nowoczesnej linii był Lew Jeriemiejew. Odpowiadało ono modzie samochodowej pierwszej połowy lat 50. – dopatrywano się inspiracji wzornictwem amerykańskich nowych modeli Forda z 1952 roku (Ford Mainline), lecz nadwozie Wołgi miało indywidualne cechy[3]. Trzystopniowa automatyczna skrzynia biegów była natomiast bezpośrednio wzorowana na Fordzie Mainline, zakupionym do prób[1]. Trzy prototypy zbudowano w marcu i kwietniu 1955, po czym prowadzono ich próby drogowe na Krymie, porównując je z samochodami zagranicznymi, a w czerwcu dostarczono je do Moskwy. W lipcu tego roku, po zmianie stylistyki przedniej części, samochód został zaakceptowany do produkcji przez komisję państwową pod przewodnictwem ministra obrony marszałka Żukowa[1].

Uruchomienie produkcji Wołgi zajęło jednak więcej czasu, niż planowano, gdyż silnik i tylny most nie były jeszcze gotowe do produkcji, oraz nie wytwarzano jeszcze w ZSRR specjalnego oleju do przekładni automatycznej. Do lata 1956 roku wyprodukowano tylko dwa egzemplarze przedseryjne[4]. W celu wypełnienia planu opracowano zubożoną pod względem mechanicznym wersję przejściową (M-21G) i 10 października 1956 z taśmy zjechały pierwsze trzy egzemplarze seryjne tego modelu (istotne propagandowo było uruchomienie produkcji przed 40 rocznicą rewolucji październikowej)[4]. Produkcja na większą skalę ruszyła jednak dopiero na początku 1957 roku[4].

Do 1970 roku zbudowano ogółem 639 478 Wołg pierwszego modelu (wraz z wersją kombi)[4]. Wyróżnia się trzy główne serie produkcyjne samochodu, różniące się przede wszystkim stylistyką przedniego pasa nadwozia.

Pierwsza seria (1956-1958)[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza seria Wołgi M-21 odróżniała się zewnętrznie od prototypów i późniejszych serii chromowanymi poziomymi żebrami na atrapie chłodnicy, podobnymi do ówczesnej amerykańskiej mody samochodowej. Elementem wyróżniającym jej stylizację był chromowany medalion z wypukłą pięcioramienną gwiazdą pośrodku atrapy (przód samochodu uzyskał taką formę dopiero w lipcu 1955, po tym, jak marszałek Żukow nie zaakceptował pierwotnej atrapy, podobnej do zastosowanej później na drugiej serii)[1]. Chromowane elementy oraz często stosowane do początku lat 60. dwukolorowe malowanie podkreślały dynamiczną stylistykę nadwozia[5]. Na masce umieszczono metalową figurkę skaczącego jelenia – symbolu miasta Gorki[6]; wizerunek jelenia był także na plakietce GAZ z przodu maski i na kierownicy. W skład wyposażenia standardowego Wołgi wchodził radioodbiornik A-18 Zakładów Muromskich na fale długie i średnie, zegar na desce rozdzielczej po stronie pasażera oraz elektryczna zapalniczka[7].

Bazowym modelem miał być M-21 (bez oznaczenia literowego), wyposażony w nowy silnik górnozaworowy o pojemności 2445 cm³ i mocy maksymalnej 70 KM oraz automatyczną transmisję hydromechaniczną, z trzystopniową przekładnią planetarną. Prędkość maksymalna tej wersji wynosiła 125 km/h[2]. Towarzyszyła jej nieliczna wersja eksportowa M-21Je z silnikiem wzmocnionym do 80 KM[8]. Samochodów z automatyczną przekładnią wyprodukowano jednak niewiele – około 700, a ich użytkownicy borykali się z problemami z serwisowaniem przekładni i zaopatrzeniem w olej do nich. Część z nich była później przerabiana z zastosowaniem mechanicznych skrzyń biegów[9].

Pierwsze produkowane Wołgi należały do przejściowych wersji M-21B i G, wyposażonych w ulepszone podzespoły mechaniczne Pobiedy. Miały one silnik dolnozaworowy o pojemności zwiększonej z 2112 do 2432 cm³ i mocy z 52 do 65 KM (drogą zwiększenia średnicy cylindrów), mechaniczną trzystopniową skrzynię biegów i stary tylny most[2][9]. Prędkość maksymalna wynosiła 120 km/h[2]. Wersja M-21G była przeznaczona na ogólny rynek i produkowano ją do lipca 1957 roku (ok. 1100 sztuk), natomiast M-21B była przewidziana specjalnie do zastosowania jako taksówka i produkowano ją, z racji prostszej konstrukcji, wystarczającej do tego celu, jeszcze do końca 1958 roku[9][8].

Od czerwca 1957 roku podstawowym modelem produkcyjnym stał się M-21W, z nowym górnozaworowym silnikiem i hipoidalnym tylnym mostem (adaptowanym z GAZ-12 ZIM[8]), lecz z mechaniczną skrzynią biegów[9]. Powstawała także taksówka M-21A oraz wersja eksportowa M-21D z silnikiem wzmocnionym do 80 KM (o większym stopniu sprężania)[8]. Prędkość maksymalna dla podstawowej wersji wynosiła 130 km/h[2]. Warto zauważyć, że w kolejności według alfabetu rosyjskiego (A, B, W, G, D), pierwsze występowały wersje taksówek, co było znamienne dla przewidywanego zastosowania samochodu. Od listopada 1958 roku stopniowo wprowadzano w produkcji na modelach przejściowych zmiany stylistyczne zapowiadające drugą serię Wołgi: przede wszystkim chromowane ozdoby i gwiazdę zastąpiła tłoczona maskownica z pionowymi otworami[9]. Łącznie do listopada 1958 zbudowano ok. 32 000 samochodów pierwszej serii, z gwiazdą[9].

Druga seria (1958-1962)[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1958 roku na Wystawie Światowej w Brukseli zaprezentowano nową stylizację samochodu. Wołga otrzymała wówczas nagrodę Grand Prix[3]. Wołgi drugiej serii były produkowane od 1959 roku i różniły się od poprzedniego modelu przede wszystkim stylizacją. Atrapę chłodnicy stanowiła prostsza w produkcji tłoczona blaszana maskownica z 16 pionowymi podłużnymi otworami z zaokrąglonymi końcami, zbliżona do zastosowanej pierwotnie na prototypach, lakierowana na kolor nadwozia lub chromowana w bogatszych wersjach. Powodem zmiany była chęć zwiększenia szans eksportowych samochodu na rynkach zachodnich, gdyż pierwszy model Wołgi nie cieszył się powodzeniem, częściowo zapewne z powodu radzieckiej symboliki – gwiazdy, kojarzonej z komunizmem i Armią Czerwoną (która niedługo wcześniej zdławiła powstanie w Budapeszcie)[10]. Zmieniła się przez to także forma kierunkowskazów pod reflektorami, oraz przedniego zderzaka, w dalszym ciągu wyposażonego w kły. Zachowano natomiast figurkę jelenia z przodu maski. Zmiany wprowadzano stopniowo od listopada 1958, a od wiosny 1959 roku produkowano już samochody z kompletem zmian[8]. Ostateczny model otrzymał także spryskiwacze przedniej szyby (wcześniej ich nie było), a blaszana deska przyrządów została pokryta sztuczną skórą, co zmniejszyło odblaski[7]. Zmieniły się też inne detale, jak tylny plafon oświetlenia tablicy z uchwytem otwierania bagażnika (w niewielkim stopniu), ponadto dodano popielniczkę dla pasażerów z tyłu (na oparciu przedniej kanapy) oraz światła odblaskowe na tylnych lampach zespolonych[11]. Wersje lepiej wykończone otrzymały chromowaną obsadę przedniej i tylnej szyby. Z drobnych ulepszeń mechanicznych, w 1960 Wołga otrzymała wydajniejszy gaźnik, a w 1961 hydrauliczne amortyzatory teleskopowe zamiast dźwigniowych[10]. Na uboższych wersjach taksówek figurkę jelenia na masce zastąpiono przez kroplową metalową ozdobę[6], przy tym zapewniała ona większe bezpieczeństwo dla pieszych i jest często widywana na samochodach w miejscu oryginalnego jelenia (montowanego z kolei niefabrycznie na samochodach późniejszej serii przez część kolekcjonerów).

Głównym modelem produkcyjnym był M-21I, wyposażony w silnik i podzespoły jak M-21W[12]. Oprócz tego produkowano model eksportowy z 80-konnym silnikiem M-21K oraz taksówkę z uboższym wyposażeniem wnętrza, pod dotychczasowym oznaczeniem M-21A[12]. Łącznie zbudowano ok. 140 000 samochodów drugiej serii[12].

Trzecia seria (1962-1970)[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 60. prowadzono już prace nad całkowicie nowym modelem GAZ-24 Wołga, lecz jako rozwiązanie przejściowe, dla podtrzymania zmniejszającego się eksportu do krajów zachodnich, rozpoczęto w kwietniu 1962 roku produkcję przestylizowanego modelu dotychczasowej Wołgi M-21[13]. Równocześnie do sedana dołączyła wersja kombi – GAZ M-22, także opracowana przede wszystkim z myślą o eksporcie na rynki zachodnie. Trzecia seria stała się najliczniejszą wersją pierwszego modelu Wołgi, wyprodukowaną w ilości ponad dwukrotnie większej, niż poprzednie – 468 036 (łącznie z GAZ-22)[14]. Podstawowa wersja sedana otrzymała oznaczenie GAZ-M21Ł, a po niewielkiej modernizacji w 1965 roku – GAZ-21R (dopiero od 1962 roku w nazwie samochodu M-21 oficjalnie pojawił się skrót nazwy zakładów, a od 1965 roku zrezygnowano w ogóle z litery "M", oznaczającej "Mołotowiec" – fabryka GAZ nosiła do 1957 roku imię Mołotowa)[15][16].

Unowocześnioną stylistykę opracowano pod kierownictwem projektanta nadwozia Lwa Jeremiejewa. Przede wszystkim samochód otrzymał nową atrapę chłodnicy, z 37 wąskich chromowanych pionowych pasków, wygiętych na zewnątrz, w chromowanej ramie[17]. Usunięto figurkę skaczącego jelenia i chromowany wzdłużny pasek pośrodku maski, zmieniono też formę plakietki firmowej na masce. Zmodyfikowano przednie kierunkowskazy, zachodzące teraz na boki nadwozia, oraz tylne lampy zespolone[17]. Na bokach przednich błotników pojawiły się stylizowane metalowe napisy Волга (Wołga)[6]. Uproszczono formę zderzaków, pozbawiając je kłów. Uchwyt do otwierania bagażnika wraz z lampką podświetlania tablicy rejestracyjnej otrzymał formę stylizowanej mewy, będącej także symbolem miasta Gorki. Wersje z luksusowym wykończeniem otrzymały wystające chromowane paski na górnej krawędzi przednich i tylnych błotników. Użyto chromowanych ozdób na dolnej krawędzi drzwi w miejsce aluminiowych[17]. Ulepszeniom podlegało też wnętrze, wprowadzono wygodniejszą rozkładaną przednią kanapę oraz zastosowano syntetyczne materiały obiciowe[15]. Deska przyrządów nie zmieniła się w znaczącym stopniu, lecz bardziej ergonomiczna stała się wyciągana dźwignia hamulca ręcznego pod deską przyrządów[15]. Dalsze drobne zmiany wprowadzono w 1965 roku w modelu GAZ-21R, dotyczące m.in. dłuższych piór wycieraczek, ozdób na drzwiach, wzmocnionych podłużnic, oraz ulepszonego systemu ogrzewania[17].

Oprócz zmian stylistycznych, model z 1962 roku otrzymał silniki o mocy podniesionej o 5 KM dzięki przekonstruowaniu tłoków i zwiększeniu stopnia sprężania z 6,6 do 6,7 (bazowy silnik o mocy 75 KM) oraz z 7,15 do 7,65 (eksportowy silnik o mocy 85 KM)[13]. Nieco zwiększyło to dynamikę samochodu, który rozpędzał się do 100 km/h szybciej o 2-3 sekundy, a eksportowa wersja osiągała 135 km/h[15]. Wprowadzono też inne drobne ulepszenia, przede wszystkim zastosowano hydrauliczne amortyzatory teleskopowe w zawieszeniu zamiast dźwigniowych. W 1965 wprowadzono dalsze drobne ulepszenia, m.in. zastosowano nowy gaźnik K-124[17].

Ostatni egzemplarz pierwszej generacji Wołgi wyprodukowano 15 lipca 1970 (w wersji GAZ-21US)[17].

Volga-Scaldia[edytuj | edytuj kod]

Oprócz eksportu gotowych samochodów na Zachód, od 1960 roku Wołgi były montowane z części przez belgijskiego importera, firmę Scaldia. Przy tym, montowane były w nich silniki Diesla Perkins (48 KM), Rover (62 KM) i Indenor-Peugeot (58 KM). Ogółem do 1967 roku zmontowano 166 samochodów Volga-Scaldia[12].

GAZ-23[edytuj | edytuj kod]

GAZ-23 był specjalną wersją, opracowaną dla potrzeb KGB, wyposażoną w silnik w układzie V8 z samochodu GAZ-13 Czajka o mocy 195 KM[12]. Samochód rozwijał prędkość 170 km/h i rozpędzał się do 100 km/h w czasie 17 sekund[12]. Układ przeniesienia napędu z automatyczną skrzynią biegów przejęto także od Czajki. Dla zapewnienia skrytości działań, samochód nie odróżniał się z zewnątrz od Wołgi M-21.

Około 10 samochodów GAZ-23 wyprodukowano do kwietnia 1962 z nadwoziem Wołgi drugiej serii, a następnie produkowano je do 1970 z nadwoziem trzeciej serii. Łącznie powstały 603 egzemplarze[12].

Sprzedaż i eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

M-21 Wołga była jedynym samochodem średniej klasy produkowanym w tamtym czasie w ZSRR, plasującym się pomiędzy popularnymi modelami Moskwicza, a luksusowymi limuzynami służbowymi GAZ-13 Czajka nieoferowanymi na rynku prywatnym[18]. Oprócz użytkowników prywatnych, Wołgi były powszechnie spotykane jako samochody służbowe w instytucjach państwowych i organizacjach partii komunistycznej, używane przez funkcjonariuszy niższego i średniego szczebla – typowo w kolorze czarnym[19].

Otwarcie nowej drogi w NRD w 1969 r. – Tatra 603 i kolumna Wołg.
Widok Moskwy w 1965 - na pierwszym planie dwie taksówki Wołga trzeciej serii
Rajdowa Wołga w 1962

Wołgi w sprzedaży były dostępne od 1 marca 1957 roku, a cena samochodu wynosiła początkowo 17 400 rubli[1]. Mimo wysokiej ceny, popyt na nie przewyższał produkcję i podobnie, jak na inne radzieckie samochody, na zakup Wołgi zwykli obywatele musieli oczekiwać nawet lata w kolejkach[20]. Przydziały na zakup samochodu poza kolejkami były rozdzielane przez zakłady pracy i organizacje społeczne[21]. Wołgi z racji swojego statusu bywały przydzielane zwłaszcza zasłużonym robotnikom lub działaczom komunistycznym, posiadaczom orderów itp.[1] Wskutek tych trudności, cena samochodów używanych na rynku wtórnym przewyższała oficjalną cenę samochodów nowych[21]. Na skutek inflacji i denominacji (w 1961 roku, w stosunku 10:1), oficjalna cena podstawowych wersji Ł i R w latach 60. wynosiła ok. 5500 rubli, lepiej wykończonej wersji S – ok. 6500 rubli[17].

Samochody M-21 Wołga były powszechnie eksportowane do krajów socjalistycznych, w tym do Polski, gdzie były używane zarówno jako samochody prywatne jak i służbowe. Część eksportowano także na rynek prywatny do krajów zachodnich, co było szczególnie istotne dla gospodarki radzieckiej, starającej się uzyskiwać waluty wymienialne[18]. Z uwagi na solidną konstrukcję, stosunkową popularnością cieszyły się w krajach o gorszych drogach, jak Grecja, Finlandia i Norwegia[3][22]. Specjalnie dla krajów o ruchu lewostronnym, jak Wielka Brytania, Szwecja, Cypr, Indie i Indonezja, opracowano wersje eksportowe M-21P i GAZ-21N oraz ich odmiany. Oprócz umieszczenia kierownicy po prawej stronie, różniły się one umieszczeniem dźwigni zmiany biegów w podłodze zamiast na kierownicy. Wariant ten zaprezentowano na salonie w Londynie w 1961 roku. Wyprodukowano jednak takich samochodów niewiele – nieco ponad 100[12][14]. Z tego, jedynie 15 sprzedano w Wielkiej Brytanii, a większość pozostałych do Indonezji[3]. Produkowano też wersje eksportowe dla krajów południowych o gorącym klimacie, oznaczane dodatkiem "Ju" (Ю, od jużnyj – południowy) – miały one jedynie niewielkie zmiany, jak wydajniejszą chłodnicę, inne ustawienia termostatu, tapicerkę w jasnych kolorach[14].

Według testu brytyjskiego czasopisma The Motor z 1962, Wołga została oceniona jako „staromodny pod niektórymi względami i nieekscytujący”, lecz duży, wytrzymały, bardzo wygodny, oferujący dużo miejsca i cichy przy średnich prędkościach samochód, przypominający z wyglądu poprzednią generację samochodów amerykańskich. Cena modelu M-21K na brytyjskim rynku wynosiła poniżej 920 funtów szterlingów, a z kierownicą po prawej stronie – 1080 funtów[22].

Cechą charakterystyczną dla radzieckiego przemysłu samochodowego była produkcja wersji samochodów osobowych od razu przystosowanych do użytku jako taksówka, używanych przez państwowe przedsiębiorstwa taksówkowe. Było to szczególnie istotne zastosowanie Wołgi – w pewnych okresach ilość taksówek sięgała 1/3 produkcji[23]. Przy tym, samochody takie na skutek intensywnej eksploatacji na ogół szybko się zużywały i służyły po 5-6 lat, przejeżdżając średnio 350.000 km[23]. W przypadku Wołgi M-21 początkowo były to odmiany M-21B (przejściowa z silnikiem dolnozaworowym) i M-21A (pierwszej i drugiej serii)[8], a następnie M-21T (trzeciej serii). Wyróżniały się one malowaniem w kolorze zazwyczaj szarym, z paskami w formie czarnych szachownic. Samochody po remoncie kapitalnym w moskiewskich zakładach WARZ wyróżniały się ponadto czerwonym dachem[23]. Oprócz wyposażenia w taksometr zamiast radioodbiornika, miewały one uboższe wykończenie wnętrza, z tańszych i łatwiej zmywalnych materiałów. M-21T otrzymał w 1963 r. indywidualne fotele dla kierowcy i pasażera z przodu, przy tym prawy fotel mógł się składać w celu uzyskania równej przestrzeni bagażowej, był on jednak mniej wygodny[23].

Wołgi używane były na niewielką skalę także w sporcie samochodowym. W 1958 roku Wołgi zdobyły pierwsze trzy miejsca w rajdowych mistrzostwach ZSRR. Używane były też w innych krajach, np. z fińskimi załogami w Rajdzie 1000 Jezior[9].

Stylizację Wołg M-21 pierwszej serii określano popularnie jako "gwiazda", drugiej serii: "paszcza rekina", a trzeciej: "fiszbiny" (kitowyj us, dosłownie: "wielorybi wąs")[8][17].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

W nawiasach pisownia cyrylicą. Główne źródła:[12][8][14]

  • M-21 – pierwotna wersja z silnikiem górnozaworowym o mocy 70 KM i automatyczną przekładnią (1957–1959, zbudowano ok. 700)[8]
  • M-21A (М-21А) – wersja taksówki pierwszej i drugiej serii, z silnikiem 70 KM i mechaniczną skrzynią biegów (1957–1962)
  • M-21B (М-21Б) – przejściowa wersja taksówki pierwszej serii, z silnikiem dolnozaworowym o mocy 65 KM (1957–1958)[9]
  • M-21W (М-21В) – podstawowa wersja pierwszej serii, z silnikiem górnozaworowym 70 KM i mechaniczną skrzynią biegów (1957–1958)
  • M-21G (М-21Г) – przejściowa wersja pierwszej serii, z silnikiem dolnozaworowym o mocy 65 KM (1957, zbudowano ok. 1100)
  • M-21D (М-21Д) – wersja eksportowa pierwszej serii z silnikiem 80 KM i mechaniczną skrzynią biegów
  • M-21Je (М-21Е) – wersja eksportowa pierwszej serii z silnikiem 80 KM i automatyczną skrzynią biegów
  • M-21I (М-21И) – podstawowa wersja drugiej serii, z silnikiem górnozaworowym 70 KM i mechaniczną skrzynią biegów
  • M-21K (М-21К) – wersja eksportowa drugiej serii dla krajów o gorącym klimacie z silnikiem 80 KM i mechaniczną skrzynią biegów
  • M-21KJu (М-21КЮ) – wersja eksportowa drugiej serii z silnikiem 80 KM i mechaniczną skrzynią biegów
  • M-21Ł (М-21Л) – bazowa wersja trzeciej serii z lat 1962–1965 (silnik 75 KM)
  • M-21M (М-21М) – wersja eksportowa z silnikiem 85 KM i ulepszonym wykończeniem (1962–1965)
  • M-21MJu (М-21МЮ) – odmiana wersji eksportowej M dla krajów o gorącym klimacie (silnik 85 KM, 1962–1965)
  • M-21P (М-21П) – wersja eksportowa z kierownicą po prawej stronie (silnik 85 KM, 1962–1965)
  • M-21PJe (М-21ПЕ) – odmiana wersji eksportowej P z automatyczną skrzynią biegów
  • M-21PJu (М-21ПЮ) – odmiana wersji eksportowej P dla krajów o gorącym klimacie
  • M-21T / GAZ-21T (М-21Т / ГАЗ-21Т) – wersja taksówki (silnik 75 KM, 1962–1970)
  • M-21U (М-21У) – wersja z ulepszonym wykończeniem (silnik 75 KM, 1962–1965)
  • GAZ-21R (ГАЗ-21Р) – podstawowa wersja trzeciej serii z lat 1965–1970 (silnik 75 KM)
  • GAZ-21S (ГАЗ-21С) – wersja eksportowa z silnikiem 85 KM i ulepszonym wykończeniem (1965–1970)
  • GAZ-21SJu (ГАЗ-21СЮ) – odmiana wersji eksportowej S dla krajów o gorącym klimacie (silnik 85 KM, 1965–1970)
  • GAZ-21N (ГАЗ-21Н) – wersja eksportowa z kierownicą po prawej stronie (silnik 85 KM, 1965–1970)
  • GAZ-21NJu (ГАЗ-21НЮ) – odmiana wersji eksportowej N dla krajów o gorącym klimacie (silnik 85 KM, 1965–1970)
  • GAZ-21US (ГАЗ-21УС) – wersja z ulepszonym wykończeniem (silnik 75 KM, 1965–1970)
  • GAZ-21TS (ГАЗ-21ТС) – wersja taksówki z ulepszonym wykończeniem (silnik 75 KM, 1965–1970)
  • GAZ-21E (ГАЗ-21Э) – odmiana wersji eksportowej S z ekranowaną instalacją elektryczną (silnik 85 KM, 1965–1970)
  • GAZ-22 - wersja kombi
  • GAZ-23 - specjalna wersja wzmocniona (silnik V8 195 KM, 1962-1970)

Dane techniczne (GAZ-21R)[edytuj | edytuj kod]

  • Nadwozie: samonośne, stalowe, 4-drzwiowe, 5-miejscowe
  • Wymiary: długość – 4810 mm; szerokość – 1800 mm; wysokość – 1620 mm
  • Rozstaw osi: 2700 mm
  • Rozstaw kół: przód 1410 mm., tył 1420 mm.
  • Masa własna: 1460 kg (w III serii minimalnie mniejsza)
  • Masa całkowita: 1885 kg
  • Średnica zawracania: 12,6 m
  • Prześwit pod osiami: 190 mm
  • Silnik: GAZ-21A lub ZMZ-21A – gaźnikowy, 4-suwowy, 4-cylindrowy rzędowy (R4), górnozaworowy OHV, 2 zawory na cylinder, chłodzony cieczą, umieszczony z przodu, napędzający koła tylne
  • Pojemność skokowa: 2445 cm³
  • Średnica cylindra x skok tłoka: 92 x 92 mm
  • Moc maksymalna: 75 KM przy 4000 obr./min
  • Maksymalny moment obrotowy: 17 kgf przy 2200 obr./min (173 N•m)
  • Stopień sprężania: 6,7:1 (wersja eksportowa 7,65:1)
  • Układ zasilania: gaźnik K-124 (wcześniejsze modele: K-22I, od 1960: K-105[24])
  • Skrzynia przekładniowa: mechaniczna 3-biegowa, biegi 2. i 3. zsynchronizowane, z dźwignią koło kierownicy
  • Przekładnia główna: hipoidalna, przełożenie 1:4,55
  • Zawieszenie przednie: niezależne, poprzeczne wahacze resorowane sprężynami śrubowymi, teleskopowe amortyzatory hydrauliczne
  • Zawieszenie tylne: zależne, sztywna oś na podłużnych resorach półeliptycznych, teleskopowe amortyzatory hydrauliczne
  • Hamulce: przednie i tylne bębnowe hydrauliczne; hamulec ręczny mechaniczny na wał napędowy
  • Ogumienie o wymiarach 6,70-15"
  • Średnie zużycie paliwa: 11-13,5 l / 100 km
  • Prędkość maksymalna: 130 km/h
  • Przyspieszenie 0-100 km/h: 32 s
Główne źródło:[25]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy Nr 6, s.3-4
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 L. Szugurow, Awtomobili..., s. 40-46
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Wołga GAZ M-21, Kultowe Auta PRL-u nr 6, DeAgostini, ISBN 978-83-248-1599-9, ss.3-6
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «Wołga» M-21, Awtoliegiendy Nr 41, s.3
  5. «Wołga» M-21, Awtoliegiendy Nr 41, s.7
  6. 6,0 6,1 6,2 GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy Nr 6, s.5
  7. 7,0 7,1 «Wołga» M-21, Awtoliegiendy Nr 41, s.10-11
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 «Wołga» M-21, Awtoliegiendy Nr 41, s.15
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 «Wołga» M-21, Awtoliegiendy Nr 41, s.4-5
  10. 10,0 10,1 GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy Nr 6, s.7
  11. GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy Nr 6, s.11-13
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 12,7 12,8 GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy Nr 6, s.15
  13. 13,0 13,1 GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy Nr 73, s.4
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy Nr 73, s.15
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy Nr 73, s.5-6
  16. ZIM-12, Awtoliegiendy SSSR Nr 3, DeAgostini, 2009, ISSN 2071-095X, s.6 (ros.)
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 17,6 17,7 GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy Nr 73, s.6
  18. 18,0 18,1 GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy Nr 73, s.3
  19. A. Nowikow, Ptica sczastia wczeraszniego dnia – awtomobil Czajka w: Igruszki dla bolszych nr 22/2003, s.33 (ros.)
  20. «Wołga» M-21, Awtoliegiendy Nr 41, s.6
  21. 21,0 21,1 Igor Girszowicz, Poczemu ja jezżu po dowieriennosti w: Igruszki Dla Bolszych, nr 22/2003, s.44-45 (ros.)
  22. 22,0 22,1 Volga M-21K w: The Motor, 18 lipca 1962, s.913-915 (ang.)
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 GAZ-M21T «Wołga» taksi, "Awtomobil Na Służbie", Nr 20, DeAgostini, 2012, ISSN 2223-0440, s.10-13 (ros.)
  24. GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy Nr 6, s.14
  25. GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy Nr 73, s.14

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • GAZ-21I «Wołga», Awtoliegiendy SSSR Nr 6, DeAgostini, 2009, ISSN 2071-095X (ros.)
  • «Wołga» M-21, Awtoliegiendy SSSR Nr 41, DeAgostini, 2010, ISSN 2071-095X (ros.)
  • GAZ-21R «Wołga», Awtoliegiendy SSSR Nr 73, DeAgostini, 2011, ISSN 2071-095X (ros.)
  • Lew M. Szugurow, Awtomobili Rossii i SSSR. Cz.1, Moskwa, 1993 (ros.)