Cyrkon (pierwiastek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cyrkon
itr ← cyrkon → niob
Wygląd
srebrzystoszary
Cyrkon
Widmo emisyjne cyrkonu
Widmo emisyjne cyrkonu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. cyrkon, Zr, 40
(łac. zirconium)
Grupa, okres, blok 4 (IVB), 5, d
Stopień utlenienia IV
Właściwości metaliczne metal przejściowy
Właściwości tlenków amfoteryczne
Masa atomowa 91,224(2)[a][3] u
Stan skupienia stały
Gęstość 6511 kg/m³
Temperatura topnienia 1855 °C
Temperatura wrzenia 4409 °C
Numer CAS 7440-67-7
PubChem 23995[4]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło cyrkon w Wikisłowniku

Cyrkon (Zr, łac. zirconium) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od minerału o tej samej nazwie – cyrkonu (ZrSiO4). Innym minerałem tego pierwiastka jest baddeleit (ZrO2).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cyrkon występuje w skorupie ziemskiej w ilości 130 ppm wagowo (30 ppm atomów)[6]. Przypomina właściwościami chemicznymi hafn znajdujący się bezpośrednio pod nim w układzie okresowym – rozdzielenie ich jest trudne.

Występuje w dwóch odmianach alotropowych: krystalicznej (miękki, biały, kowalny) i amorficznej (niebiesko-czarny proszek).

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Pierwiastek został odkryty w 1789 r. przez Martina Heinricha Klaprotha a wyodrębnił go Jöns Jacob Berzelius w 1824 r.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest materiałem o najwyższym współczynniku odbicia promieniowania elektromagnetycznego. Dlatego w postaci blachy metalicznej znajduje zastosowanie w atomistyce (deflektory neutronów) i technice operacyjnej (wytłumianie ulotu elektromagnetycznego).

W postaci stopu zircaloy stanowi koszulki paliwowe paliwa jądrowego reaktorów jądrowych[7].

Związki cyrkonu znalazły zastosowanie w kosmetyce (kremy, antyperspiranty, dezodoranty), zakazane jednak zostały przy produkcji kosmetyków w aerozolu w USA. Ponadto znajduje się na kanadyjskiej liście niezalecanych składników. Toksyczny dla układu oddechowego w przypadku inhalacji, uznany za bezpieczny w produktach, które nie są w aerozolu. Może wywoływać kontaktowe reakcje alergiczne[potrzebne źródło].

Tlenek cyrkonu(IV), ZrO2, wykorzystywany jest do produkcji cyrkonii - syntetycznych kamieni ozdobnych.

Cyrkon-95[edytuj | edytuj kod]

Nietrwały izotop cyrkonu emitujący promieniowanie beta o energiach 365 keV (54,7%) i 398 keV (44,6%). Stanowi produkt rozszczepienia uranu. Występuje w równowadze promieniotwórczej z niobem-95. Wysoce radiotoksyczny. Skażenie dopuszczalne wynosi 740 kBq[7].

Uwagi

  1. Liczba w nawiasie oznacza niepewność ostatniego podanego miejsca po przecinku.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji wg Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Cyrkon (pierwiastek) (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2011-10-04].
  2. Cyrkon (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-04].
  3. Current Table of Standard Atomic Weights in Order of Atomic Number (ang.). Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights, IUPAC, 2013-09-24. [dostęp 2013-12-02].
  4. Cyrkon – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  5. Cyrkon (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski. [dostęp 2011-10-04].
  6. Zirconium: geological information. WebElements. [dostęp 2013-11-28].
  7. 7,0 7,1 Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 8311067236. (pol.)