Jan Wacław Machajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jan Wacław Machajski, pseud. A. Wolski (ur. 27 grudnia 1866 r. w Busku, zm. 19 lutego 1926 r. w Moskwie) – polski działacz anarchistyczny.

Twórca tzw. "machajewszczyzny" - robotniczego ruchu antyinteligenckiego występującego przeciw inteligencji i państwu. W 1909 r. utworzył organizację anarchistyczną pod nazwą "Zmowa Robotnicza", która stosowała terror ekonomiczny uderzając głównie w carski aparat państwowy, fabrykantów i burżuazję[1] i która po paru miesiącach działalności została rozbita przez carską policję. Zasłynął jako krytyk Lenina i komunistów, którzy według niego wprowadzili mechanizm władzy niewiele różniący się od carskiego. Przyjaciel Stefana Żeromskiego, pierwowzór Andrzeja Radka z Syzyfowych prac.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Jan Wacław Machajski przyszedł na świat 27 grudnia 1866 r. w Busku, w powiecie stopnickim, niedaleko Kielc. Był synem urzędnika miejskiego, Konstantego, który według niektórych źródeł przez pewien okres zajmował posadę burmistrza. Matka Karolina z domu Golańska zajmowała się prowadzeniem domu i opiekowała się pięciorgiem starszego rodzeństwa Wacława. Gdy miał 4 lata zmarł jego ojciec. Osamotniona wdowa wraz z dziećmi przeprowadziła się do Pińczowa. Jedną z form ich utrzymywania było przyjmowanie na stancje pensjonariuszy. Jan Machajski od najmłodszych lat (nawet już w wieku 8-10 lat) udzielał korepetycji kolegom z klasy co stanowiło dodatkowy dochód ubogiej rodziny. Kończy progimnazjum w Pińczowie i w 1882 r. wyjeżdża do Kielc w celu kontynuowania nauki. Miał wtedy 16 lat. Zaprzyjaźnił się wtedy z autorem Syzyfowych Prac, Stefanem Żeromskim z którym przez cały okres pobytu w gimnazjum dzielił szkolną ławkę. Wraz z przyjacielem w 1884 r. założył tajne towarzystwo literackie pod opieką profesora Tomasza Siemieradzkiego, który mocno akcentował w swej pracy patriotyczne wychowanie. W 1886 r. pomyślnie zdał maturę i jesienią tego samego roku zaczął studia na wydziale przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Jednak po dwóch latach przeniósł się na medycynę, której poświęcił 3 lata swojego życia. Żadnego z tych kierunków nie ukończył, ponieważ w tym okresie jego życia bardziej niż nauka interesowała go działalność polityczna i oświatowa.

W 1887 r. wstąpił do nacjonalistycznej organizacji młodzieżowej "Zet" (Związek Młodzieży Polskiej), jednak nie pozostał długo wierny ideom narodowym. Wkrótce podjął współprace z warszawskimi kręgami socjalistycznymi, organizował koła dyskusyjne, pisał odezwy, aktywnie uczestniczył w ruchu robotniczym. W 1891 r. przeprowadził się do Krakowa, gdzie prowadził wraz z lokalnymi socjalistami rewolucyjną propagandę. W tym czasie jego poglądy można określić jako czysto marksistowskie, chociaż niektóre jego publikacje z tego okresu zawierają delikatne zabarwienie niepodległościowe.

Po wielkim strajku w Łodzi, w 1892 r. został osadzony na trzy lata w krakowskim więzieniu. Za swoją działalność został skazany w 1895 r. przez władze zaborcze na sześć lat zesłania na Sachalinie. W czerwcu 1903 r. uciekł z tzw. etapu w Aleksandrowsku i przedostaje się do Genewy, gdzie się osiedlił[2].

W 1917 r. wyruszył do ogarniętej rewolucją Rosji, po Rewolucji Październikowej zamieszkał w Moskwie[3].

Przypisy

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Ewolucja socjaldemokracji (1899)
  • Naukowy socjalizm (1899)
  • Pracownik umysłowy (1905)
  • Religia socjalistyczna a walka robotnicza (1909)
  • Bilans burżuazyjnej rewolucji rosyjskiej (1909)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]