Jeremi Przybora

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jeremi Przybora
Jeremi Przybora Polish radio writer 1951.jpg
Jeremi Przybora, 1951
Imiona i nazwisko Jeremi Stanisław Przybora
Data i miejsce urodzenia 12 grudnia 1915
Warszawa
Data i miejsce śmierci 4 marca 2004
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jeremi Przybora w Wikicytatach
Pomnik Jeremiego Przybory w Opolu
Międzyzdroje, Promenada Gwiazd

Jeremi Stanisław Przybora (ur. 12 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 4 marca 2004 tamże) – polski poeta, pisarz, satyryk[1], aktor, współtwórca (wraz z Jerzym Wasowskim) telewizyjnego „Kabaretu Starszych Panów” i „Kabaretu Jeszcze Starszych Panów” oraz radiowego teatrzyku „Eterek”, cyklu audycji telewizyjnych „Divertimento”, autor libretta do musicalu „Piotruś Pan”.

Jeremi Przybora wydał prozą m.in. opowiadania, kolejne części swoich wspomnień „Memuarów” oraz zebrane teksty swoich wierszy „Piosenki prawie wszystkie”. Mistrzowie Przybory to m.in.: Tadeusz Boy-Żeleński, Konstanty Ildefons Gałczyński i Stanisław Lem[według kogo?].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie szlacheckiej, jako najmłodsze z trojga dzieci (starszy o 11 lat brat Wiesław i starsza o 7 lat siostra Halina). Ojciec, Stefan Przybora, był inżynierem-cukiernikiem, właścicielem fabryki słodyczy oraz cukierni w Warszawie; matka, Jadwiga z domu Kozłowska, zajmowała się domem.

Ukończył ewangelickie Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Warszawie, a potem studiował w Szkole Głównej Handlowej i anglistykę na Uniwersytecie Warszawskim, których to studiów nie skończył.

Przez lata związany z Polskim Radiem, przed wojną spiker w rozgłośni warszawskiej, po wojnie pracował w Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Bydgoszczy, gdzie współtworzył cykl audycji satyrycznych „Pokrzywy nad Brdą”. Po powrocie do Warszawy pracował w redakcji rozrywki, gdzie stworzył Radiowy Teatrzyk „Eterek”. Lektor Polskiej Kroniki Filmowej, autor tekstów piosenek, książek, pisał libretta teatralnych spektakli (m.in. polskiej wersji „Piotrusia Pana” z muzyką Janusza Stokłosy, w reżyserii Janusza Józefowicza), scenarzysta filmu „Upał” w reż. Kazimierza Kutza.

Z Jerzym Wasowskim poznał się w radiu podczas oblężenia Warszawy w 1939 (był wówczas spikerem). Podczas powstania warszawskiego prowadził audycje w cywilnej rozgłośni Polskiego Radia, uruchomionego 9 sierpnia[2]. Po wojnie spotkał się w 1948 z Wasowskim i wówczas zaproponował mu pisanie muzyki do swych tekstów.

W latach 1947-1957 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[3].

Ojciec modelki i prezenterki Marty Przybory oraz Konstantego Przybory, specjalisty w dziedzinie reklamy[4].

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z dnia 3 maja 1997, za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w twórczości artystycznej i pracy literackiej, został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[5] .

Zmarł w nocy z 3 na 4 marca 2004, pochowany został na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Gburlet („W tym szaleństwie jest metoda” Kabaret „Stodoła” 1957)
  • Spacerek przez „Eterek” (1957)
  • Listy z podróży (1964)
  • Baśnie Szeherezadka (1966)
  • Listy z podróży. Poczta druga (1969)
  • Kabaret Starszych Panów. Wybór (1970)
  • Miłość do magister Biodrowicz (1972)
  • Kabaret Starszych Panów. Wybór drugi (1973)
  • Dziecko Szczęścia. Listy z Podróży. Poczta trzecia (1975)
  • Divertimento (1976)
  • Mieszanka firmowa (1977)
  • Uwiedziony (1978)
  • Ciociu, przestrasz wujka (1979)
  • Kabaret jeszcze Starszych Panów (1980)
  • Teatr Nieduży (1980)
  • Piosenki, które śpiewałem sam lub z Przyjacielem (1990)
  • Piosenki, które śpiewali inni (1991)
  • Autoportret z piosenką (1992)
  • Nieszczęśliwy wypadek podczas wniebowzięcia (1994)
  • Przymknięte oko opaczności. Memuarów cz. I (1994)
  • Kabaret Starszych Panów I (1995)
  • Przymknięte oko opaczności. Memuarów cz. II (1998)
  • Zdążyć z happy endem. Memuarów cz. III (1998)
  • ... słówko rymowane jak co roku (2000)
  • Piotruś Pan – libretto musicalu (2001)
  • Piosenki prawie wszystkie (2001)
  • Przymknięte oko opaczności (2004)

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Jeremi Przybora w 1995 r. otrzymał tytuł Honorowego Starosty Kutnowskiego. Od 2005 r. w Kutnie corocznie odbywa się Ogólnopolski Konkurs Piosenek Jeremiego Przybory Stacja Kutno[8].

Odniesienia w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W oparciu o utwory Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego powstał spektakl „Zimy żal” w reżyserii Magdy Umer.

W 2004 roku Grzegorz Turnau nagrał płytę „Cafe Sułtan” zawierającą utwory Jeremiego Przybory. W tym samym roku polski wokalista jazzowy Janusz Szrom powołał do życia jazzową formację Straszni Panowie Trzej, która nagrała album z piosenkami z Kabaretu Starszych Panów w opracowaniu jazzowym.

W 2010 r. Maciej Maleńczuk i Paweł Kukiz nagrali album „Starsi Panowie”, zawierający 11 utworów z Kabaretu Starszych Panów. Gościnnie na płycie wystąpiły także Kayah, Renata Przemyk i Ewelina Flinta[8].

We wrześniu 2010 nakładem wydawnictwa Agora ukazał się tom korespondencji między Agnieszką Osiecką i Jeremim Przyborą z lat 1964-1966 pt. „Agnieszki Osieckiej i Jeremiego Przybory listy na wyczerpanym papierze” (ISBN 978-83-268-0078-8). Za zgodą Agaty Passent, córki Osieckiej, i Konstantego Przybory, syna Jeremiego, opublikowano korespondencję ludzi związanych głębokim uczuciem.

W dniu 8 grudnia 2011 Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety upamiętniające Jeremiego Przyborę i Jerzego Wasowskiego, o nominałach:

  • 10 zł wykonaną stemplem lustrzanym w srebrze,
  • 10 zł wykonaną stemplem lustrzanym w srebrze (kwadrat),
  • 2 zł wykonaną stemplem zwykłym ze stopu Nordic Gold[9].

Na podstawie listów miłosnych Agnieszki Osieckiej i Jeremiego Przybory w Teatrze Polskim w Warszawie wystawiono spektakl „Listy na wyczerpanym papierze” w reżyserii Leny Frankiewicz[10] Premiera odbyła się 26 września 2013 roku.

Piosenki z tekstami Jeremiego Przybory[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Julian Krzyżanowski (red.): Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2: N–Ż. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 253. ISBN 83-01-05369-0.
  2. „Warszawskie Termopile 1944 – Śródmieście Północne” – Izabela i Stanisław Maliszewscy, Fundacja „Wystawa Warszawa Walczt 1939-44", Warszawa 2000.
  3. Jerzy Wiśniewski, Piosenka o piosence według Jerzego Wasowskiego i Jeremiego Przybory, w: Folia Litteraria Polonica 2 (16) 2012, s. 102.
  4. Andrzej Dworak: Z dala od opaczności. polskatimes.pl. [dostęp 2012-08-07].
  5. M.P. z 1997 r. Nr 42, poz. 425
  6. Literatura Polska – przewodnik encyklopedyczny t. II. Red. Rafał Łukowski. Warszawa: PWN, 1985. ISBN 83-01-05369-0, s. 253.
  7. Michalski Dariusz. Starszy pan A. Opowieść o Jerzym Wasowskim. Warszawa: ISKRY, 2005. ISBN 83-207-1793-0, s. 99.
  8. 8,0 8,1 Stacja Kutno – Ogólnopolski Konkurs Piosenek Jeremiego Przybory.
  9. Folder emisyjny NBP, www.nbp.pl/monety okolicznościowe.
  10. http://www.teatrpolski.waw.pl/pl/spektakle/spektakle_w_repertuarze/?id_act=280/>.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]