Konstanty Ildefons Gałczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Konstanty Ildefons Gałczyński
KonstantyIldefonsGalczynski1947.jpg
Konstanty Ildefons Gałczyński
Data i miejsce urodzenia 23 stycznia 1905
Warszawa
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1953
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Zaczarowana dorożka
Niobe
Teatrzyk Zielona Gęś
Porfirion Osiełek
Muzeum artysty Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Praniu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Konstanty Ildefons Gałczyński w Wikicytatach
Strona domowa
Grób Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego i jego żony Natalii na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie
Popiersie poety przed muzeum w leśniczówce Pranie
Sylwetka poety w leśniczówce Pranie
Kamień pamiątkowy w miejscu niezachowanej kamienicy przy ul. Towarowej 54 w Warszawie, w której w latach 1905–1914 oraz 1918–1931 mieszkał Konstanty Ildefons Gałczyński

Konstanty Ildefons Gałczyński, pseud. Karakuliambro (ur. 23 stycznia 1905 w Warszawie, zm. 6 grudnia 1953 w Warszawie) – polski poeta.

Najbardziej znany za sprawą paradramatycznej serii podszytych absurdem humoresek Teatrzyk Zielona Gęś, w której pojawiła się galeria postaci takich jak Porfirion Osiełek, Piekielny Piotruś, Hermenegilda Kociubińska czy Zielona Gęś.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny drobnoszlacheckiej, która pieczętowała się herbem Sokola.

Rodzina Gałczyńskich mieszkała na pierwszym piętrze niezachowanej kamienicy przy ul. Towarowej 54[1]. Po wybuchu I wojny światowej Konstanty został wraz z rodzicami ewakuowany z Warszawy i w latach 1914–1918 mieszkał w Moskwie, gdzie uczęszczał do polskiej szkoły. Po powrocie do Warszawy studiował filologię angielską oraz klasyczną.

Jego debiut literacki w prasie nastąpił w 1923. Związany był z grupą poetycką Kwadryga oraz pismami satyrycznymi i politycznymi stolicy, należał do bohemy artystycznej. Jego utwory publikowała także Tęcza, pismo społeczno-literackie wydawane w Poznaniu. W 1930 poślubił Natalię Awałow (ślub odbył się w soborze metropolitalnym Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny w Warszawie). W latach 1931–1933 przebywał w Berlinie na stanowisku attaché kulturalnego. W latach 1934–1936 Gałczyńscy mieszkali w Wilnie[2], na Zarzeczu (w domu przy ulicy Młynowej 2, obecnie Malunu 2) i tam w 1936 urodziła się ich córka Kira. W szeregu swoich utworów Gałczyński nawiązuje do atmosfery Wilna i śladów, jakie pozostawił w nim Adam Mickiewicz. W 1936 Gałczyńscy wrócili do Warszawy. W tymże roku został opublikowany w Prosto z Mostu, wiersz Skumbrie w tomacie, gorzka satyra na Polaków, którzy nie troszczą się o jedność państwa[3].

Wraz z początkiem II wojny światowej, powołany do wojska, brał udział w kampanii wrześniowej. Trafił do niewoli radzieckiej, z której został przekazany do niewoli niemieckiej. Okres okupacji spędził w stalagu XI A w Altengrabow. Podczas okupacji jego wiersze ukazały się w drukowanych konspiracyjnie antologiach poezji „Werble wolności” i „Słowo prawdziwe”. Po wojnie w latach 1945–1946 przebywał w Brukseli i Paryżu, w 1946 urodził się jego syn, także Konstanty Ildefons. Do Polski powrócił w 1946 i zamieszkał w Krakowie. W 1948 i w 1949 roku mieszkał w Szczecinie, gdzie założył (wspólnie z Heleną Kurcyusz i Jerzym Andrzejewskim[4]) Klub 13 Muz. W Szczecinie napisał m.in. wiersze: "Polskie gwiazdy", "Satyra na Bożą krówkę", "Wiosna w Szczecinie", "Przygoda w Szczecinie", "Szczecin", "Wesoły sierpień". 3 czerwca 1949 uległ zawałowi serca. Podjęto decyzję o leczeniu w Warszawie. Po leczeniu i rekonwalescencji zlikwidował mieszkanie w Szczecinie i zamieszkał na stałe przy Alei Róż[5].

Współpracował m.in. z tygodnikami „Bluszcz”, „Prosto z Mostu” (przed wojną), a po powrocie do kraju z „Przekrojem” i „Tygodnikiem Powszechnym” oraz krakowskim kabaretem Siedem kotów. Wiele z jego powojennych utworów – w tym Poemat dla zdrajcy (atak na Czesława Miłosza), "Podróż Chryzostoma Bulwiecia do Ciemnogrodu" czy panegiryk "Umarł Stalin" (1953)[6] - napisanych zostało w konwencji socrealistycznej. W roku 1950 sam stał się obiektem walki ideologicznej – jego twórczość została potępiona na Zjeździe Literatów Polskich przez Adama Ważyka jako drobnomieszczańska.

W ostatnich latach życia stworzył kilka większych form poetyckich:

  • Wielkanoc Jana Sebastiana Bacha (1950)
  • Niobe (1951)
  • Wit Stwosz (1952)
  • Kronika olsztyńska (1952)

W latach 1950–1953 związany był z leśniczówką Pranie nad Jeziorem Nidzkim, gdzie napisał wiele utworów, m.in. Kronikę olsztyńską (1950). Tam też znajduje się obecnie jego muzeum. 53°36′29″N 21°30′04″E/53,608056 21,501111

Wydał m.in. tomiki wierszy Zaczarowana dorożka (1948), Ślubne obrączki (1949), Pieśni (1953).

Autor tłumaczenia (a właściwie parafrazy) Snu nocy letniej Williama Szekspira (1952) oraz Ody do Radości Friedricha Schillera.

Zmarł na skutek trzeciego zawału serca.

Gałczyński w piosenkach[edytuj | edytuj kod]

Poezja K.I. Gałczyńskiego stała się inspiracją dla wielu twórców muzyki popularnej. Niektóre jego wiersze doczekały się kilku takich interpretacji. Teksty K.I. Gałczyńskiego wykorzystywane były także w kabaretach, takich jak: Kabaret Olgi Lipińskiej, Kabaret Potem czy też Barszcz z krokietem. W czasach PRL wykorzystano jego wiersz Ukochany kraj jako pieśń socjalistyczną. Natomiast w 2001 roku powstał musical Ukochany kraj w reżyserii Janusza Józefowicza w teatrze muzycznym Studio Buffo.

Do piosenek z tekstami Gałczyńskiego należą:

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Miłosz sportretował Gałczyńskiego w książce Zniewolony umysł jako Deltę.
  • Od 1998 w Szczecinie organizowany jest konkurs poetycki (biennale), na cześć poety nazywany jest Gałczynaliami.
  • Kamień pamiątkowy na rogu ulic Towarowej i Grzybowskiej w miejscu, w którym znajdowała się kamienica, w której w latach 1905–1914 oraz 1918–1931 mieszkał Konstanty Ildefons Gałczyński. Kamień ustawiono z inicjatywy córki poety, Kiry Gałczyńskiej[1].
  • W Szczecinie, w domu przy ul Marii Skłodowskiej-Curie 17, gdzie poeta wraz z rodziną mieszkał w latach 1948-1949, znajduje się tablica pamiątkowa.
  • We wrześniu 2007 powstała w Warszawie Fundacja Zielona Gęś imienia Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.
  • Konstanty Ildefons Gałczyński jest patronem 30 szkół w całej Polsce[7].
  • W Szczecinie 8 maja 1997 roku odsłonięto rzeźbę w kształcie stylizowanej „Zaczarowanej dorożki[8] z wiersza Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego upamiętniającą pobyt poety w tym mieście w latach 1948–1949. Autorem rzeźby jest Stanisław Biżek[9].

Wydania[edytuj | edytuj kod]

  • Teatrzyk Zielona Gęś, Wydawnictwo Iskry 2009
  • Wiersze z Prania, Wydawnictwo Iskry 2003
  • Mydło, czyli radzimy się powiesić, Wydawnictwo Iskry 2010

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jerzy S. Majewski. Gałczyński w domu i w melinie. „Gazeta Stołeczna”, s. 12, 29 sierpnia 2014. 
  2. Julian Krzyżanowski (red.): Literatura polska : przewodnik encyklopedyczny. T. 1: A–M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 284. ISBN 83-01-05368-2.
  3. Mariusz Urbanek. Skumbrie w tomacie i ozór na szaro. „Odra”, 2013 (pol.). 
  4. Teresa Jasińska: Dom Kultury Środowisk Twórczych Klub „13 Muz”. W: op.cit. Encyklopedia Szczecina. s. 197.
  5. A wariat to lepszy gość : K.I. Gałczyński (pol.). W: Oficjalna witryna Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego [on-line]. kigalczynski.republika.pl. [dostęp 2014-08-30].
  6. "Umarł Stalin", Konstanty Ildefons Gałczyński
  7. Szkoły im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego
  8. BIP UM Szczecin: Ewidencja pomników, akcentów rzeźbiarskich, tablic pamiątkowych i miejsc pamięci
  9. Szczecin – pomniki

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]