Krwiodawstwo
Krwiodawstwo – akcja społeczna mająca na celu pozyskiwanie krwi od osób zdrowych na rzecz osób wymagających transfuzji krwi (np. podczas operacji chirurgicznej) lub do produkcji preparatów krwiopochodnych.
Krew pobiera się od dawców krwi w stacjach krwiodawstwa (stacjonarnych lub mobilnych – w specjalnych autobusach). W Polsce krew oficjalnie oddaje się tylko honorowo, czyli bezpłatnie.
Zabieg trwa od kilku do kilkunastu minut. Jednorazowo pobiera się 450 ml krwi. Ubytek ten u większości ludzi nie powoduje żadnych odczuć. Bardzo mały procent może doświadczać chwilowych zawrotów głowy, lecz po krótkim wypoczynku wszystko wraca do normy Następnie preparaty przechowywane są w wyspecjalizowanych bankach tkanek zwanych bankami krwi.
W Polsce częstotliwość pobierania krwi określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z roku 2005 ze zmianami z roku 2009 w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi[1]:
"Krew pełna może być pobierana nie częściej niż 6 razy w roku od mężczyzn i nie częściej niż 4 razy w roku od kobiet, z tym że przerwa pomiędzy pobraniami nie może być krótsza niż 8 tygodni."
Punkty krwiodawstwa zalecają jednak, aby u kobiet przerwa ta wynosiła 12 tygodni[2].
Spis treści |
[edytuj] Kryteria
Aby krew dawcy została zakwalifikowana do transfuzji, musi przejść szczegółowe badania. Dawca nie może być zakażony krętkiem bladym (kiły), HIV, wirusem zapalenia wątroby (żółtaczki zakaźnej) typów B lub C. Jeśli test wypadnie dodatnio, krew nie jest przetaczana. Ponadto aby oddać krew, dawca powinien zgłosić, wypełniając obowiązkowy kwestionariusz, kwalifikującemu lekarzowi wszystkie przyczyny mogące być podstawą do dyskwalifikacji. W szczególności nie powinien:
- w chwili zabiegu: czuć się źle; mieć mniej niż 18 lat (17 lat, jeżeli posiada pisemną zgodę rodziców lub opiekunów prawnych, jednak tylko w sytuacji gdy zagrożone jest życie członka rodziny) lub więcej niż 65 lat, ważyć mniej niż 50 kg, wykazywać objawów kataru siennego, ostrego stanu uczuleniowego, być w trakcie odczulania, mieć aktywnej astmy;
- na 24 godziny przed: spożywać alkoholu;
- na 6 miesięcy przed: ciężko chorować, przebywać operacji lub wypadków, przekłuwać uszu lub innych części ciała; przebywać w areszcie lub więzieniu; otrzymywać transfuzji krwi; przebywać w Afryce śr., Zach. lub Tajlandii; mieć wykonywanego tatuażu, akupunktury (z wyjątkiem akupunktury wykonywanej przez lekarza jałowymi igłami), przechodzić zabiegu endoskopowego, mononukleozy zakaźnej; mieć przypadkowego kontaktu z krwią ludzką; partner życiowy bądź seksualny oraz członkowie rodziny mieszkający wraz z dawcą przechodzić wirusowego zapalenia wątroby;
- mieć kontaktu z zakaźnie chorym - w czasie odpowiadającym okresowi inkubacji choroby (lub jeśli jest on nieznany, przez 4 tygodnie) - (nie dotyczy wirusowego zapalenia wątroby);
- chorować na wirusowe zapalenie wątroby; chorować na: choroby układu krążenia (nadciśnienie), dolegliwości ze strony serca, zawał, duszność, udar mózgu, choroby skóry, zwłaszcza łuszczycę wysypka, choroby krwi, naczyń krwionośnych, choroby nerek, nerwowe, cukrzycę, padaczkę, nowotwór, gruźlicę, przedłużone krwawienia, toksoplazmozę;
- przebywać w Wielkiej Brytanii, Francji, Irlandii ponad 6 miesięcy od 1 stycznia 1980 do 31 grudnia 1996 (BSE);
- kobieta: być mniej niż 6 miesięcy po porodzie lub zakończeniu ciąży; być w trakcie miesiączkowania lub bezpośrednio (3 dni) po; otrzymywać hormonu wzrostu w latach 1965-1985.
Krew można oddać:
- 5 dni po przyjmowaniu piroksykamu lub leku z aspiryną;
- 7 dni po małym zabiegu chirurgicznym (w tym: ekstrakcji zęba, leczeniu kanałowym zęba);
- 2 tygodnie po zakończeniu przyjmowania antybiotyków;
- 4 tygodnie po przebytej chorobie zakaźnej (z wyjątkami dyskwalifikującymi na stałe oraz sytuacjami szczególnymi ogłaszanymi w komunikacie)
- 48 godzin po szczepieniu przeciwko grypie i żółtaczce (zalecana jest dłuższa przerwa ze względu na wysoką czułość stosowanych testów wykrywających HBsAg)
Na kilka godzin przed zabiegiem należy spożyć lekki posiłek i napić się. Nie należy spożywać ciężkostrawnych posiłków, pić alkoholu. Kryteria są nieustannie weryfikowane i publikowane.
[edytuj] Organizacja publicznej służby krwi
Naczelną instytucją kierującą krwiodawstwem w Polsce jest Narodowe Centrum Krwi. Podlega mu merytorycznie 21 regionalnych centrów krwiodawstwa i krwiolecznictwa, a także 2 centra resortowe (MON oraz MSWiA). Instytucje te jako jedyne mają prawo pobierania krwi od dawców.
[edytuj] Honorowy Dawca Krwi
Honorowym Dawcą Krwi zostaje każda osoba, która chociaż raz oddała honorowo krew[3]. Honorowemu dawcy przysługuje
- tytuł i legitymacja "Honorowy Dawca Krwi" (wydawana przez odpowiednią jednostkę publicznej służby krwi),
- ekwiwalent w wysokości 4500 kcal, zwykle w formie czekolad lub innych produktów żywnościowych,
- zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy,
- zwrot kosztów przejazdu do jednostki publicznej służby krwi i z powrotem,
- zwolnienie z pracy lub zajęć lekcyjnych w dniu, w którym oddaje krew,
- otrzymanie wyników badań krwi.
[edytuj] Zasłużony Honorowy Dawca Krwi
Tytuł i odznaka honorowa "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" jest zaszczytnym wyróżnieniem nadawanym honorowym dawcom krwi po oddaniu krwi w ilości podanej poniżej:
- Zasłużony Honorowy Dawca Krwi (dawniej I stopnia) przysługuje honorowemu dawcy krwi:
- kobiecie, która oddała w dowolnym okresie co najmniej 15 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników,
- mężczyźnie, który oddał w dowolnym okresie co najmniej 18 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników.
- Zasłużony Honorowy Dawca Krwi (dawniej II stopnia) przysługuje honorowemu dawcy krwi:
- kobiecie, która oddała w dowolnym okresie co najmniej 10 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników,
- mężczyźnie, który oddał w dowolnym okresie co najmniej 12 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników.
- Zasłużony Honorowy Dawca Krwi (dawniej III stopnia) przysługuje honorowemu dawcy krwi:
- kobiecie, która oddała w dowolnym okresie co najmniej 5 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników,
- mężczyźnie, który oddał w dowolnym okresie co najmniej 6 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników.
Tytuł i odznaka "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" nadawane są przez Polski Czerwony Krzyż. Wzór oraz szczegółowe zasady i tryb przyznawania odznaki reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2006 r.[4]
-
Odznaka honorowa "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" (I stopnia) -
Odznaka honorowa "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" (II stopnia) -
Odznaka honorowa "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" (III stopnia)
[edytuj] Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu
Zasłużonemu honorowemu dawcy krwi, który oddał co najmniej 20 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników, mogą być nadawane ordery i odznaczenia oraz odznaka "Honorowy Dawca Krwi – Zasłużony dla Zdrowia Narodu"[3].
Odznaka "Honorowy Dawca Krwi – Zasłużony dla Zdrowia Narodu" jest nadawana zasłużonym honorowym dawcom krwi w uznaniu wybitnych zasług na rzecz ratowania ludzkiego życia i zdrowia oraz aktywnej działalności w ruchu honorowego krwiodawstwa.
Odznakę nadaje minister właściwy do spraw zdrowia z własnej inicjatywy lub na wniosek[5]:
- Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża;
- dyrektora Instytutu lub
- organów ogólnopolskich stowarzyszeń honorowych dawców krwi.
[edytuj] Uprawnienia zasłużonych honorowych dawców krwi
- Zasłużony honorowy dawca krwi jest uprawniony do zniżki na leki znajdujące się na liście leków refundowanych, a także do bezpłatnego przydziału leków krwiotwórczych (listę tych leków ustala Ministerstwo Zdrowia).
- Zasłużony honorowy dawca krwi ma prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz z usług farmaceutycznych w aptekach.
- Zasłużonemu honorowemu dawcy krwi, który oddał w dowolnym okresie co najmniej 20 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników, mogą być nadawane ordery i odznaczenia oraz odznaka Ministra Zdrowia "Honorowy Dawca Krwi – Zasłużony dla Zdrowia Narodu".
- Wiele samorządów miejskich z własnej inicjatywy wprowadza zwolnienia z opłat biletowych w komunikacji miejskiej dla zasłużonych honorowych dawców krwi, przy czym w celu nabycia prawa do bezpłatnych przejazdów w różnych miastach obowiązują różne progi minimalnej ilości oddanej krwi.
- Aktywni honorowi dawcy krwi mogą również liczyć na zniżki w schroniskach, hotelach, sklepach i punktach usługowych zrzeszonych wokół inicjatywy „Dawcom w Darze”
[edytuj] Literatura
- Stefan Oberleitner, Odznaki Honorowe PCK i HDK. 1945 - 2000, PTN Rzeszów.
- Kazimierz Raczyński, Krwiodawstwo w szkole: poradnik dla nauczycieli i wychowawców., Koszalin 2011, ISBN 978-83-933487-0-1
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2005 (Dz. U. z 2005 r. Nr 79, poz. 691) w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi, zmienione 31 grudnia 2009 (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 50).
- ↑ Oddając krew ratujesz życie (broszura informacyjna), Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa Katowice
- ↑ 3,0 3,1 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. Dz. U. z 1997 r. Nr 106, poz. 681. Zmieniona przez Ustawę z dnia 18 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz o zmianie niektórych ustaw. Dz. U. z 1998 r. Nr 117, poz. 756.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2006 r. w sprawie określenia wzoru oraz szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki honorowej "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi". Dz. U. z 2006 r. Nr 180, poz. 1324.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie wzoru oraz szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki "Honorowy Dawca Krwi – Zasłużony dla Zdrowia Narodu". Dz. U. z 2005 r. Nr 65, poz. 573.
