Zielona Góra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w województwie lubuskim. Zobacz też: inne miejsca o nazwie „Zielona Góra”.
Zielona Góra
Herb Flaga
Herb Zielonej Góry Flaga Zielonej Góry
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1323
Prezydent Janusz Kubicki
Powierzchnia 58,34 km²
Wysokość 70,6–210,8 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

119 182[1]
2043 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 68
Kod pocztowy 65-001 do 65-950
Tablice rejestracyjne FZ
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Zielona Góra
Zielona Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zielona Góra
Zielona Góra
Ziemia 51°56′23″N 15°30′18″E/51,939722 15,505000Na mapach: 51°56′23″N 15°30′18″E/51,939722 15,505000
TERC
(TERYT)
0862011
SIMC 0988313
Hasło promocyjne: Zielona Góra – miasto przyszłości
Urząd miejski
ul. Podgórna 22
65-424 Zielona Góra
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Zielona Góra w Wikisłowniku
Strona internetowa
Stary Rynek i Ratusz nocą

Zielona Góra (wymowa i (łac. Thalloris, Prasia Elysiorum[2], niem. Grünberg in Schlesien, czes. Zelená Hora) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, siedziba organów samorządu województwa, marszałka i zarządu województwa lubuskiego i Sejmiku Województwa Lubuskiego oraz jednostek im podporządkowanych, starosty powiatu zielonogórskiego oraz władz gminy Zielona Góra, stolica diecezji zielonogórsko-gorzowskiej. Razem z Sulechowem i Nową Solą tworzy tzw. Lubuskie Trójmiasto. Należy do Związku Miast Polskich.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 119 182 mieszkańców, zaś według danych Urzędu Miasta Zielona Góra z 31 grudnia 2013 r. w mieście zameldowanych jest na pobyt stały 111 620 osób.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zielona Góra jest położona w zachodniej Polsce, na zboczu doliny rzeki Odry w miejscu, gdzie przecina ona pasmo wzgórz znane jako Wał Zielonogórski. Geograficznie znajduje się na terenie podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie. Od północnego zachodu miasto graniczy z Niecką Płotowską, a od północnego wschodu z Niecką Chynowską.[potrzebne źródło]

Miejscowość historycznie oraz kulturowo jest częścią Dolnego Śląska (leżąc na jego północnej granicy). W latach 1950-1998 miasto było stolicą województwa zielonogórskiego, ukształtowanego podczas reform w 1950 oraz 1975 roku.

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 58,34 km²[3].

18 maja 2014 r. na terenie gminy wiejskiej Zielona Góra zostało przeprowadzone referendum ws. połączenia gminy wiejskiej z miastem Zielona Góra. Mieszkańcy w większości opowiedzieli się za przyłączeniem i tym samym rozpoczęła się procedura administracyjna, która ma doprowadzić do scalenia obu organizmów samorządowych do 1 stycznia 2015 r. (najdalej 1 stycznia 2016 r.)[potrzebne źródło]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W historii nazwa miasta notowana była w wielu językach oraz pod różnymi nazwami. Po łacinie Thalloris, Prasia Elysiorum[4], w języku niemieckim Grünberg in Schlesien oraz po polsku Zielona Góra.

Polską nazwę Zielona Góra w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[5]. W 1945 używano przejściowo formy Zielonogóra[6].

Historia miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Zielonej Góry.

Początki miasta[edytuj | edytuj kod]

Panorama miasta w połowie XVIII wieku

Założona jako miasto przez przybyszów z zachodniej części Europy – głównie Flandrii i Niemiec, którzy jednak najprawdopodobniej nazwali miasto tak, jak nazywała się istniejąca już tu (obecna ulica Podgórna, u podnóża wzgórza Winnego/Ceglanego/Zielonego) polska osada: Zielona Góra. Miejsce to leżało nad wartkim wówczas i wydajnym strumieniem Złota Łącza, który przez następne stulecia był źródłem wody i energii dla mieszkańców i funkcjonującego tu przemysłu. Zielona Góra prawa miejskie otrzymała w 1323 (chociaż kroniki mówią jedynie, iż otrzymała prawa miejskie zaraz po Kożuchowie, leżącym w obecnym powiecie nowosolskim). Pierwszą znaną mapą, na której pojawiła się nazwa Grunberg jest mapa Śląska autorstwa Martina Helwiga z 1561[7].

Do roku 1945[edytuj | edytuj kod]

Przedwojenny herb miasta

Miasto przez niemal całą swoją historię związane było z Dolnym Śląskiem, a konkretniej Księstwem Głogowskim. Od XIII wieku powoli zaczyna się proces depolonizacji. Wraz z całym Dolnym Śląskiem przechodzi w ręce najpierw czeskie, a potem niemieckie. Co ważne Zielona Góra nigdy nie wchodziła w skład historycznej krainy Ziemi Lubuskiej ze stolicą w (obecnie niemieckim) mieście Lebus (Lubusz).

Gród posiadał fortyfikacje i zamek (najprawdopodobniej jednak drewniany, stąd nie pozostał po nim żaden ślad, wskazówką jest m.in. stara nazwa ulicy Zamkowej nieopodal centrum miasta) – przedstawiał on jednak nikłą wartość strategiczną i najprawdopodobniej z rozkazu wizytującego te ziemie Jana Luksemburczyka został zburzony.

W XVI i XVII wieku Zielona Góra była silnym ośrodkiem ruchu kalwińskiego. Z miasta wywodzili się teolog Abraham Scultetus i matematyk Bartłomiej Pitiscus.

W latach 1815-1945 miasto wchodziło w skład rejencji legnickiej wchodzącej w skład pruskiej prowincji Śląsk ze stolicą we Wrocławiu.

Przed II wojną światową Zielona Góra liczyła 26,1 tys. mieszkańców. Była dużym ośrodkiem przemysłowym oraz znacznym węzłem kolejowym.[potrzebne źródło]

Kazimierz Lisowski, który utworzył Towarzystwo Polskich Rzemieślników w Zielonej Górze, został zamordowany przez Gestapo w 1935.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Zakłady Przemysłu Wełnianego „Polska Wełna” (lata 60. XX wieku) – ob. Focus Park

Zielona Góra wyszła praktycznie nie zniszczona w trakcie II wojny światowej (do nacierającej Armii Czerwonej wyszedł ówczesny proboszcz, ks. Georg Gottwald i poinformował, że miasto nie zamierza się bronić). Po wojnie przeszła pod administrację polską stając się początkowo częścią województwa poznańskiego. Dotychczasowych mieszkańców miasta wysiedlono do Niemiec – Zielona Góra zasiedlana była jeszcze do końca lat 70. XX wieku, głównie przez repatriantów z Kresów Wschodnich oraz przybyszów z pobliskiej Wielkopolski. W 1950 roku władze zadecydowały o utworzeniu w Zielonej Górze stolicy nowego województwa.

Od tego momentu zaczyna się okres szybkiej kariery miasta, które wyrasta na ważny ośrodek kulturalny, turystyczny, uniwersytecki i przemysłowy. Liczba mieszkańców wzrosła pięciokrotnie. Na początku lat 60. XX wieku założono Wyższą Szkołę Inżynierską, która następnie przemianowana została na Politechnikę Zielonogórską. Wkrótce na bazie Studium Nauczycielskiego powstaje Wyższa Szkoła Pedagogiczna. W 2001 r. Politechnika i WSP połączyły się, tworząc Uniwersytet Zielonogórski. W latach 1965-1989 w Zielonej Górze odbywał się Festiwal Piosenki Radzieckiej. W 1998 miasto stało się siedzibą władz samorządowych utworzonego wówczas województwa lubuskiego.

30 maja 1960 r. miały miejsce pierwsze po wojnie na tak dużą skalę masowe protesty przeciwko władzy komunistycznej. Uczestniczyło w nich 5 tysięcy zielonogórzan. Był to sprzeciw mieszkańców wobec nakazu konfiskaty domu katolickiego. Protesty te nazwano wydarzeniami zielonogórskimi.

Patron miasta[edytuj | edytuj kod]

Obraz Patrona Miasta – św. Urbana I w kościele św. Urbana I na Wzgórzach Braniborskich

Patronem Zielonej Góry jest św. Urban I (papież i męczennik), który w tradycji chrześcijańskiej uznawany jest za patrona winiarzy, ogrodników, winnej latorośli oraz dobrych urodzajów. 25 listopada 2009 r. Rada Miasta (na wniosek mieszkańców skupionych w społecznym komitecie, który zebrał blisko 2 tys. podpisów na czterysta wymaganych)[8] przyjęła oświadczenie, w którym wyraziła chęć przyjęcia św. Urbana I patronem Zielonej Góry i zwróciła się z prośbą do władz kościelnych – ks. bpa Stefana Regmunta – o uznanie przez Stolicę Apostolską św. Urbana I patronem miasta Zielona Góra.

22 czerwca 2010 r. watykańska Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów wydała dekret, którym zatwierdziła św. Urbana I Patronem Zielonej Góry[9]. Ów dekret można oglądać w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze w dziale poświęconym miastu[10]. Wybór ten został dodatkowo potwierdzony uchwałą Rady Miasta w dniu 31 sierpnia 2010 roku.

Uroczyste przyjęcie patronatu odbyło się na specjalnie zwołanej sesji Rady Miasta w niedzielę 5 września 2010 roku. Tego samego dnia na Starym Rynku podczas obchodów Dni Zielonej Góry – Winobrania nastąpiło publiczne ogłoszenie patronatu św. Urbana I nad Zieloną Górą. 11 września 2011 r. podczas Winobrania odbyło się uroczyste wprowadzenie relikwii św. Urbana I[11]. Od tego czasu Dni Zielonej Góry rozpoczynają się obchodami ku czci Patrona Miasta – św. Urbana I[12]. W dniu rozpoczęcia Winobrania (zawsze w sobotę) ma miejsce wieczorna procesja zwana „Nocą św.Urbana” z figurą patrona miasta z kościoła pw. Urbana I na Wzgórzu Braniborskim do zielonogórskiej konkatedry pw. św. Jadwigi. Następnego dnia (w niedzielę) po uroczystym nabożeństwie w intencji miasta z udziałem władz samorządowych i mieszkańców ma miejsce procesja z figurą św. Urbana I pod ratusz, gdzie odbywają się dalsze uroczystości ku czci patrona[13].

26 października 2011 r. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego na wniosek mieszkańca miasta, Prokuratura Rejonowa w Zielonej Górze skierowała wniosek[14] do Rady Miasta o uchylenie uchwały o patronacie jako wydanej z naruszeniem prawa. Nielegalność takiej uchwały wynika z faktu, iż radni nie posiadają kompetencji (podstawy prawnej) do powoływania patrona miasta, gdyż jest to wyłącznie sprawa wiernych i hierarchii kościelnej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zabytki Zielonej Góry.
Kaplica na winnicy
Ratusz; po lewej stronie widoczne jest południowe wejście do kościoła Matki Boskiej Częstochowskiej

Zielona Góra jest miastem zabytkowym, z racji niewielkich zniszczeń wojennych pozostała tutaj cała przedwojenna zabudowa miejska. Szczególne walory estetyczne posiada Stare Miasto oraz przedwojenne wille wzdłuż alei Niepodległości, reprezentacyjnego traktu miejskiego. Znajduje się tu też wiele budynków o unikalnej architekturze – dzieła berlińskich architektów, jak np. teatr zaprojektowany przez Oskara Kaufmanna. Oprócz pięknych niewielkich kamienic w najstarszej części miasta, jest tu też wiele budynków postindustrialnych dostosowanych do nowych funkcji, np. lofty w okolicach ulicy Fabrycznej czy część budynków Fabryki Wełny zaadaptowane na centrum handlowe. Centrum miasta jest obecnie rewitalizowane.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[15]:

  • miasto
  • konkatedra – kościół rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem św. Jadwigi, ul. św. Jadwigi, datowany na drugą połowę XIII wieku, z lat 1372-1394, 1572 roku, z połowy XIX wieku, jest najstarszym zabytkiem architektonicznym w mieście; kościół halowy
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem MB Częstochowskiej, szachulcowy, zbudowany w latach 1743-1777 jako zbór ewangelicki; wieżę dostawiono kilkanaście lat później. Znajdują się w nim m.in. barokowy ołtarz główny, kamienna rokokowa chrzcielnica oraz szereg rzeźbionych płyt epitafijnych, ul. Mickiewicza
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem Najświętszego Zbawiciela, zbudowany w latach 1915-1917 dla parafii ewangelicko-augsburskiej. W 1946 przejęty przez katolików. Z racji znakomitej akustyki w świątyni odbywają się koncerty. W 1926 roku wykonano tu słynne wówczas oratorium „Quo vadis” Feliksa Nowowiejskiego z udziałem kompozytora. Jego fundatorem był Georg Beuchelt, znany przemysłowiec, ul. Ułańska
  • kościół staroluterański, obecnie ewangelicki kościół Jezusowy, ul. Kazimierza Wielkiego, z lat 1909-1911
  • kaplica staroluterańska, obecnie polskokatolicki pod wezwaniem MB Królowej Polski, ul. Pieniężnego 25 b, 1860 roku
  • kapliczka, Osiedle Pomorskie, z 1780 roku
  • park, zieleń otaczająca
  • kościół pw. Najświętszej Marii Panny zwany kaplicą na Winnicy. Zbudowany w pierwszej połowie XIV wieku w dowód wdzięczności przez ocalałych Zielonej Góry od panującej w 1314 zarazy, w połowie XIX wieku, ul. Słowackiego 16, z XIV wieku,
  • cmentarz żydowski, ul. Wrocławska 60a, z 1814 roku: dom pogrzebowy, ogrodzenie murowane
  • fragmenty murów obronnych, z XIV wieku
  • wieża Łaziebna – Głodowa, z XV wieku, jest pozostałością po średniowiecznym systemie obwarowań miejskich. Jej nazwa wzięła się od położonej w pobliżu łaźni miejskiej. Bywa również nazywana – Głodową w wyniku zburzenia oryginalnej wieży Głodowej, która stała kilkadziesiąt metrów dalej. W czasach średniowiecznych wieża służyła jako więzienie, pl. Pocztowy
  • ratusz, z XVI wieku, XVIII wieku, w swej głównej części z wieżą powstał w XV wieku, co pokazuje odsłonięta spod tynku wnęka po fasadzie. Ciekawostką jest fakt, iż ratuszowa wieża w wyniku błędów konstrukcyjnych jest nieznacznie odchylona od pionu[potrzebne źródło]
  • domy, ul. Bankowa 1, 4, 5, 6, XIX wieku/XX wieku
  • willa, ul. Batorego 53, z połowy XIX wieku: ogród, ogrodzenie, met.
  • domy, ul. Bohaterów Westerplatte 32, 45, z XIX wieku
  • dom winiarza „Winnica”, ul. Ceglana 12a
  • domy, ul. Bolesława Chrobrego 1, 2, 3, 4, 5, 6, 12, 15, 18, 20, 21, 23, 24, 25, 28, 30, 44, 46-48, 50, z XIX wieku/XX wieku
  • hala sportowa, ul. Chopina 19, z ok. 1930 roku
  • domy, ul. Drzewna 1, 20, 24, z XVIII wieku, XIX wieku
  • willa, ul. Dworcowa 33, 41, z XIX wieku
  • dom, ul. Fabryczna 15, z XIX wieku
  • domy, ul. Głowackiego 2/4, 3/5, 6/8, 7, 10, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Grottgera 1, 3, 5, 7, 9, 11, 19, z XVIII/XIX wieku
  • domy, ul. Jedności 1, 3, 4 z oficyną, 5, 12, 14, 15, 17, 19, 33, 38 z oficyną, 46, 76 stajnia pocztowa, 78 poczta konna, 80, 100, z XVII wieku, XIX wieku
  • dom, ul. Kasprowicza 1
  • domy, ul. Kazimierza Wielkiego 6, 8, 10, 13, 14, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Kopernika 1, 13, z XVIII wieku, XIX wieku
  • domy, ul. Kościelna 1, 2, 4, 5, 9, 11 wikarówka, 13 szkoła katolicka, obecnie wikariat, z XVII wieku, XVIII/XIX wieku
  • domy, ul. Kożuchowska 1, 2, 3, z XIX wieku/XX wieku
  • dom, ul. Krasickiego 25, z XIX wieku
  • dom, ul. Krawiecka 5, z 1906 roku
  • domy, ul. Kupiecka 2, 3, 5, 12, 13, 20, 22, 23, 32, 38, 40, 43, 70, 72, z XVIII/XIX wieku, XX wieku
  • Liceum Żeńskie, obecnie szkoła, ul. Licealna 9, z lat 1909-1911
  • domy, ul. Lisowskiego 1/3 szkoła ewangelicka, 2, 4, 5, 10, 14, 15, 18, z XVIII, XIX wieku
  • domy, ul. Mariacka 2, 3, 5, 7, z XIX wieku
  • domy, ul. Masarska 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 11, 13, z XVII wieku, XIX wieku, XX wieku
  • domy, ul. Matejki 10, 11, 12, 17, z XVIII/XIX wieku, XX wieku
  • domy, ul. Mickiewicza 1, 3, 13, 14 plebania, z XVIII/XIX wieku
  • domy, ul. Moniuszki 3 z oficyną, 7, 11, z XIX wieku
  • sala sportowa, dawny kościół starokatolicki, ul. Moniuszki 14, z 1850 roku, 1870 roku
  • Hala Miejska z budynkiem administracyjnym, obecnie Teatr Lubuski, dawniej Teatru Operowego – Hali Miejskiej, Al. Niepodległości 3/5w pobliżu jej skrzyżowania z ul. Kupiecką, modernistyczny gmach powstał w 1931 roku według projektu Oskara Kaufmanna, był obiektem wielofunkcyjnym, przystosowanym do wystawiania dzieł zarówno dramatycznych, muzycznych, baletowych, filmów, a przede wszystkim oper, przebudowany w latach 1974-1978
  • domy, al. Niepodległości 1, 2, 4, 6, 7, 8, 13,15, 16, 18, 19 portal z XVI wieku, 21, 22, 24, 25, 28, 29 willa, obecnie przedszkole, 33, 35, 36 willa, z XIX wieku/XX wieku
  • dom, ul. Ogrodowa 12
  • domy, pl. Pocztowy 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 16, 17, z XVIII, XIX wieku
  • dom, ul. Pod Filarami 1, 2/4, 3, z XIX wieku, XX wieku
  • dom, pl. Powstańców Wielkopolskich 7, z 1800 roku
  • domy, ul. Reja 2, 3, 4 z dwoma budynkami gospodarczymi, 5, 6, 7 z oficyną i stolarnią, 8 z oficyną i budynkiem gospodarczym, 9, 10, 11, 13, z XX wieku
  • domy, ul. Sienkiewicza 2/4, 6, 10, 11 zespół willowy: willa, ogród, ogrodzenie, 14, 16/18, 21, 22, 24, 26, 27, 29, 30, 33, 38, 54 nie istnieje, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Sikorskiego 1, 2, 15, 18, 18-20, 24, 25, 29, 33, 36, 47a, 49, 52, 53, 55, 62, 63, 66-76 dom mieszkalny sukienników, 71, 84, z XVIII wieku, XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Skargi 7, 12, z XVIII/XIX wieku
  • sąd wojewódzki, pl. Słowiański 1/ Jedności 6, z lat 1855-1856
  • d. gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma IV, pl. Słowiański 6, z 1846 roku, XX wieku
  • Resursa Kupiecka, obecnie Wyższa Szkoła Handlu, pl. Słowiański 9, z połowy XIX wieku, 1901 roku
  • domy, ul. Sobieskiego 2, 3, 4/6, 5, 8/10, 9, 9a, 12, 14, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Sowińskiego 2, z początku XX wieku
  • domy, Stary Rynek 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 13, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 28 piwnice domu z XVII wieku, XVIII wieku, XIX wieku, XX wieku; rynek stanowi centralny punkt miasta od XIV wieku do dziś. Był przez stulecia głównym placem handlowym, przez który przebiegał też główny trakt komunikacyjny
  • domy, ul. Strzelecka 3, 4, 12, 14, 16, 18, 22, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Świętojańska 6, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Tylna 31, z 1796 roku
  • willa, ul. Ułańska 7, z 1926 roku
  • dom, ul. Wandy 46, z XVIII/XIX wieku
  • piwnica winiarska, ul. Wodna, z XIX wieku
  • dom, ul. Wojska Polskiego 1, z lat 1929-1930
  • domy, ul. Wrocławska 7, 12 z budynkiem gospodarczym, 24 nie istnieje, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 35, 37, 40, z XIX wieku/XX wieku
  • domy, ul. Wyspiańskiego 2, 4, 5, 8, 10, 12, 16, z XIX wieku, XX wieku
  • dom winiarski, obecnie mieszkalny, ul. Zakręt 2, z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Zamkowa 11, murowano-szachulcowy, z połowy XIX wieku, nie istnieje
  • domy, ul. Żeromskiego 1, 2, 4, 6, 10, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21, 23, z XVIII wieku, XIX wieku/XX wieku
  • zespół produkcyjno-gospodarczy d. winiarni, ul. Ceglana 2, z XIX wieku/XX wieku
  • zespół dawnych tkalni, ul. Fabryczna 13, z XIX wieku: budynek, obecnie produkcyjno-mieszkalny, magazyn
  • zespół fabryk włókienniczych, ul. Fabryczna 14, z 1872 roku – XX wieku: dwie hale fabryczne, magazyn, fabryka sukna
  • budynki wytwórni win, ul. Moniuszki 16, z 1870 roku-XX wieku: budynek administracyjny, budynek produkcyjny z piwnicami
  • zespół fabryczny „Polska Wełna”, ul. Wrocławska 17, z lat 1920-1937: wykańczalnia tkanin, tkalnia, przędzalnia, magazyn i biura, kotłownia, farbiarnia, zmiękczalnia wody

inne zabytki:

  • palmiarnia – powstała w 1961, dostawiona do domku winiarskiego. Mieści się w niej restauracja z salami konsumpcyjnymi pośród tropikalnej roślinności. W otoczeniu Palmiarni znajduje się odtworzona winnica, nawiązująca do dawnych rozległych plantacji, pokrywających wszystkie stoki podmiejskie
  • kolej szprotawska („Kleinbahn Grünberg-Sprottau”) – niepaństwowa linia kolejowa wytyczona pomiędzy dwoma przemysłowymi miastami Dolnego Śląska: Zieloną Górą i Szprotawą. Od drugiej połowy lat 40. XX w. nie funkcjonuje, w większości rozebrana.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kultura w Zielonej Górze to przede wszystkim Winobranie na początku września – duża impreza plenerowa, podczas której centrum miasta zapełnia się mieszkańcami i turystami. Ponadto w mieście działa 5 muzeów[potrzebne źródło] i galerii sztuki, filharmonia, Lubuski Teatr, amfiteatr im. Anny German, kina oraz kilkanaście klubów muzycznych. W mieście odbywa się kilka festiwali muzycznych i kulturalnych. m.in. Dni Kultury Żydowskiej, Festiwal Folkloru, Festiwal Kabaretu, Festiwal Filmowy KinoPozaKinem Filmowa Góra, Festiwal Rock Nocą, Róże Jazz Festiwal i Quest Europe. Przy Al. Niepodległości znajduje się Galeria BWA, w której odbywają się wystawy sztuki współczesnej, koncerty i spotkania dyskusyjne. Środowisko malarskie skupia się wokół Okręgu Zielonogórskiego Związek Polskich Artystów Plastyków. Aktywnym miejscem na kulturalnej mapie miasta są też 4 Róże dla Lucienne, w których odbywają się m.in. koncerty, pokazy filmowe, spektakle teatralne i kabaretowe.

Teatry, filharmonia[edytuj | edytuj kod]

Budynek Teatru Lubuskiego w Zielonej Górze

Pierwszy teatr miejski i operowy w Hali miejskiej otwarto w 1931 operą Madame Butterfly. Autorem projektu budynku był Oskar Kaufmann, twórca m.in. Volksbühne i Renaissance-Theater w Berlinie. Gmach mieścił wielofunkcyjną scenę, przystosowaną do wystawiania dzieł zarówno dramatycznych, muzycznych, baletowych, a także oper i wyświetlania filmów. Po II wojnie światowej zaniechano wystawiania oper w mieście, natomiast mocno rozwinął się teatr miejski, miasto dorobiło się stałego zespołu (przed wojną teatr działał na zasadzie impresariatu). Po roku 1990 zamknięto scenę lalkową. Obecnie Lubuski Teatr im. L. Kruczkowskiego w Zielonej Górze posiada 3 sceny:

    • przy ul. Niepodległości (3 sale oraz Scena w Podwórku)
    • przy ul. Fabrycznej (Scena na Strychu)
    • przy ul. Moniuszki (Stara Winiarnia).

W mieście działa ponadto Filharmonia Zielonogórska oraz towarzystwo śpiewacze Cantores Viridimontani, organizujące koncerty muzyki dawnej, m.in. barokowej, w tutejszych kościołach, znajduje się tu też amfiteatr im. Anny German.

Muzea i galerie[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada kilka muzeów i galerii, rozlokowanych częściowo w centrum miasta oraz w podmiejskich dworach i pałacach.

Inne miejsca to Galeria PWW (ul. Wrocławska), Galeria u Jadźki (ul. Żeromskiego), Galeria ZPAP (Rynek), Salon Sztuki Dawnej (ul. Moniuszki).

Kina[edytuj | edytuj kod]

  • Kino Newa – studyjne kino zlokalizowane niedaleko dworca kolejowego PKP, przy ul. K. Wielkiego 21. Widownia na 215 osób. Kino wyświetla filmy niekomercyjne[16]. Uruchomione w latach sześćdziesiątych XX wieku.
  • Kino Nysa – najstarsze kino Zielonej Góry, uruchomione w 1925 roku, które wyświetla filmy nieprzerwanie do dziś, posiada widownie z balkonem, łącznie na 305 osób.[potrzebne źródło] Kino mieści się na starym mieście naprzeciw Teatru Lubuskiego przy al. Niepodległości.
  • Cinema City – 9 sal, 1305 miejsc. Kino mieści się w centrum handlowym Focus Park. Otwarte 17 października 2008 roku[17].

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

Zielonogórski amfiteatr

Przed laty miasto było gospodarzem międzynarodowego Festiwalu Piosenki Radzieckiej, odbyło się 26 jego edycji. Od 2008 r. reaktywowano go jako Festiwal Piosenki Rosyjskiej. Dzisiaj odbywające się imprezy cykliczne to:

  • Międzynarodowe Spotkania Muzyczne „Wschód – Zachód” (marzec-kwiecień)
  • Festiwal im. Anny German „Tańczące Eurydyki” (maj)
  • Festiwal Piosenki Rosyjskiej
  • Ogólnopolski festiwal Pokój i Dobro (zawieszony)
  • Międzynarodowy Festiwal Folkloru (co dwa lata, wrzesień)
  • Międzynarodowy Dziecięcy Festiwal Folkloru (co dwa lata, wymiennie z Festiwalem Folkloru, w sierpniu)
  • Lato Muz Wszelakich (lipiec, sierpień)
  • Winobranie (wrzesień)
  • Festiwal Kabaretu (grudzień)
  • Międzynarodowy Festiwal Rockowy „Rock Nocą” (eliminacje trwają od listopada do maja)
  • Festiwal Filmowy KinoPozaKinem Filmowa Góra (lipiec sierpień)
  • Festiwal Jazzowy Róże Jazz Festiwal (lipiec-sierpień)
  • Ogólnopolski Festiwal Piosenki Dziecięcej i Młodzieżowej FUMA
  • „Zielonogórska Połówka” – półmaraton (wrzesień)

Winobranie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Winobranie w Zielonej Górze.
Information icon.svg Osobny artykuł: Wina polskie.

Zielona Góra znana jest jako polska stolica wina. Jest to najwyżej na północ wysunięte punkt na mapie z uprawą winorośli w Europie. Bogate tradycje produkcji wina w przeszłości obecne były w gospodarce i krajobrazie przestrzennym, a dziś odżywają na położonych w otoczeniu miasta.

Pierwsza wzmianka o uprawie winorośli pochodzi z 1314 r.. Wiadomo też, że początkowo winną latorośl uprawiali zakonnicy. Dopiero za ich przykładem winnice zaczęli zakładać w swych włościach możnowładcy, a długo po nich zwykli mieszkańcy. Należy przypuszczać, ze uprawa winogron oraz tradycja hucznych obchodów winobrania stały się popularne, dopiero gdy winnice założyły zielonogórskie rodziny.

Oficjalnym miejskim świętem Winobranie stało się w 1852 r., co urzędowo ogłosił magistrat. Co roku turystów po Zielonej Górze oprowadza bóg wina Bachus wraz ze swoją świtą. Przyjezdni goście mogą napić się miejscowego trunku, posłuchać muzyki i skorzystać z bogatej oferty kulturalnej.

Życie studenckie[edytuj | edytuj kod]

kabaret na scenie klubu Gęba

W Zielonej Górze studiuje ok. 15 tys. studentów.[potrzebne źródło]. To właśnie w tutejszych klubach studenckich, takich jak Gęba, powstał w latach 90. fenomen kabaretów (Zielonogórskie Zagłębie Kabaretowe). Dziś takie kluby są w większości zamknięte (Karton, Zatem Highlander). Największą imprezą są organizowane corocznie w maju Bachanalia, ściągające na plenerowe imprezy muzyczne nawet 5 tysięcy osób. Życie studenckie toczy się praktycznie tylko w klubach studenckich (Gęba, U Ojca, Studencka) na terenie kampusów uczelnianych, popularny jest też klub 4 Róże, Wyspa, Straszny Dwór, Studio. Wcześniej działał również aktywny kulturalnie skłot Awaria, zrzeszający tutejszą scenę alternatywną i organizujący liczne koncerty ska, oi i punk.[potrzebne źródło]

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna[edytuj | edytuj kod]

Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze jest jedną z dwóch publicznych bibliotek wojewódzkich w woj. lubuskim. Obecną siedzibę placówki oddano do użytku w 1975 roku. Biblioteka posiada wiele filii i oddziałów na terenie miasta. Odbywają się w niej liczne wystawy oraz spotkania autorskie z pisarzami (w ramach tzw. „Czwartków Lubuskich”), a osoby, które ją odwiedziły to m.in. ks. Jan Twardowski, William Wharton, Jonathan Carroll i Tadeusz Różewicz. Biblioteka Wojewódzka ma również swoją oficynę wydawniczą – „Pro Libris”. Zarejestrowana w 2003 r. liczba czytelników wyniosła prawie 32 tys. osób. Średnio czytelnik wypożycza 17 książek rocznie.

Dolina Gęśnika
Widok na miasto z Winnego Wzgórza
„Góry Zielonogórskie”

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Wokół miasta rozciągają się morenowe, glacitektoniczne wzgórza o powierzchni 240 km² w formie Wału Zielonogórskiego. Część pasma tych wzniesień przy granicy miasta nosi miano Wzgórz Piastowskich, ponadto do tych wzniesień zalicza się również Góra Braniborska wraz z wieżą oraz pasmo niższych wzniesień przy ul. Akademickiej we wschodniej części miasta.

Miasto rozlokowane jest na wielu wzgórzach:

  • Góra Braniborska (Hirtenberg – Góra Pasterska), 202 m n.p.m. – jedno z najwyższych wzniesień w mieście. Nazwa Hirtenberg występuje w księgach miejskich z 1722 roku. Na szczycie w latach 1859-1860 wzniesiono wieżę widokową, obecnie mieszczącą uniwersyteckie obserwatorium astronomiczne.
  • Wzgórze Schillera na zachód od ulicy Wrocławskiej (Schillershöhe –) 195,5 m n.p.m. Na południowym stoku znajdowała się duża winnica. Wcześniej wzgórze nosiło nazwę Wzgórza Grzybowego (Pilzberg). Po raz pierwszy zostało ono wymienione w aktach miejskich z 1725 roku,
  • przy Alei Słowackiego (Hirschberg) 175,5 m n.p.m. – położone naprzeciwko dawnego cmentarza żydowskiego u zbiegu ulic Wrocławskiej i Chmielnej. Nazwa wzgórza pochodziła od nazwiska właściciela placu rozrywek, który znajdował się w tym miejscu w XIX wieku,
  • Maślane (Butterberg) 175 m n.p.m. – punkt widokowy w lesie na wschód od Osiedla Wazów,
  • Góra Ceglana (Ziegelberg) – położona blisko starej zabudowy miejskiej pomiędzy ulicą Wrocławską, a ulicą Podgórną. Obecnie na jej szczycie znajduje się Palmiarnia dobudowana do wzniesionego w 1818 roku domku winiarza. Nazwa wzgórza pochodzi od cegielni miejskiej, która we wcześniejszych wiekach znajdowała się w tym miejscu. Nazwa Ziegelberg występuje w aktach miejskich z 1619 roku. W XIX wieku całe wzgórze pokryte było winnicami. To właśnie osada założona u stóp Góry Ceglanej zapoczątkowała proces powstawania Zielonej Góry,
  • Przy ulicy Kożuchowskiej (Hohnberg) – w południowej części miasta naprzeciwko browaru. Już w XV wieku wzgórze było pokryte winnicami,
  • Wzgórza Piastowskie – położone w południowo-zachodniej części miasta. Nazwę nadał burmistrz Zielonej Góry Heinrich Gayl dla uczczenia księcia głogowsko-żagańskiego Henryka VIII – jedynego używającego tytułu „księcia Zielonej Góry”. Składają się na nie cztery wzgórza, których wcześniejsze nazwy brzmiały:
    • Augusthöhe – dla upamiętnienia miejskiego przedsiębiorcy Augusta Fostera
    • Blucherberg – 201 m n.p.m.
    • Piastenhöhe
    • Koscheberg – 195 m n.p.m. stromo opadające w kierunku południowym. Wzgórze to pokryte było winnicami, o których najstarsze wzmianki pochodzą z 1797 roku.
  • Jagodowe Wzgórze – jest najwyższym wzniesieniem w granicach Zielonej Góry (210 m n.p.m.).

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W Zielonej Górze panuje klimat umiarkowany przejściowy, z przewagą wpływów oceanicznych. Średnia temp. lipca wynosi +18,3 °C, a stycznia –1,3 °C. Opady roczne wynoszą ok. 580 mm. W ostatnich latach obserwujemy jednak stałą tendencję do ocieplania się klimatu. Zjawisko to obserwujemy w każdej porze roku (np. lipiec 2006, śr. temp. +24,2 °C; styczeń 2007, śr. temp. +4,3 °C). Charakterystycznymi cechami mikroklimatu zwłaszcza obszarów wzgórz są zmniejszone amplitudy dobowe i bardzo ciepłe noce (średnio w miesiącach półrocza letniego o 0,5 do 1,5 °C cieplejsze niż w Poznaniu, Wrocławiu, czy Słubicach). Obszar miasta Zielonej Góry charakteryzuje się też niższą liczbą dni z przymrozkami niż obszary wokół miasta, położone niżej.[potrzebne źródło]

Średnia temperatura i opady dla Zielonej Góry
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 1 2 7 11 17 20 22 22 17 12 6 3 12
Średnie najniższe temperatury [°C] -3 -3 1 4 9 12 14 14 11 6 2 -1 6
Opady [mm] 38.1 35.6 35.6 43.2 58.4 63.5 78.7 73.7 43.2 40.6 43.2 45.7 599,4
Źródło: Weatherbase[18] 15.12.2008

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Lasy stanowią połowę powierzchni Zielonej Góry
Liczebność sroki w Zielonej Górze należy do najwyższych w Polsce i jest jedną z najwyższych w Europie i Azji

Zgodnie ze swą nazwą, Zielona Góra jest miastem słynącym z terenów zielonych, otoczonym zwartym pierścieniem lasów, stanowiących fragment tzw. Borów Zielonogórskich. Ich powierzchnia na terenie miasta wynosi blisko 50 procent (47%, tj. 2667 ha w porównaniu do ok. 4% tzw. zieleni miejskiej – dane z 2010 roku[19]). Lasy te ubogie są w cieki wodne, będące zasadniczo odnogami albo Zimnego Potoku (północ), albo Śląskiej Ochli (południe). Według danych Nadleśnictwa Zielona Góra ok. 90% populacji drzew stanowi sosna. Występują też fragmenty dąbrów (tereny zachodnie) oraz na obniżeniach terenowych łęg jesionowo-olszowy.

Zielonogórskie lasy wspomniane są już w 1429 r., gdy do skutku doszła transakcja sprzedaży miastu „Oderwaldu”, Lasu Odrzańskiego w pobliżu wsi Krępa. Ciekawostką lasów Zielonej Góry jest występowanie kasztana jadalnego, licznie reprezentowanego też na terenie miasta, również wśród jego pomników przyrody. Do innych najpopularniejszych gatunków pomników przyrody w mieście zaliczane są: cis pospolity, topola kanadyjska, dąb szypułkowy i cypryśnik błotny.

Obecność dużych obszarów leśnych w mieście i w jego otoczeniu stwarza korzystne warunki dla wielu gatunków zwierząt. Na początku XXI w. stwierdzono obecność 11 gatunków płazów, z których najczęstszym jest ropucha szara, występująca na podmokłych terenach obrzeży miasta. Wśród gadów, najczęściej występują padalec zwyczajny oraz jaszczurka zwinka. Jedynym zaś gatunkiem węża jest zaskroniec, pojawiający się najczęściej w lasach w pobliżu tzw. Dzikiej Ochli.

Zielona Góra posiada bogatą i zróżnicowaną populację ptaków. Liczbę gatunków szacuje się na ponad 150. Obok popularnych gatunków synantropijnych (związanych z osiedlami ludzkimi), takich jak m.in. wróble, kawki, jaskółki czy gołębie pojawiają sie też gatunki rzadsze, jak jastrząb, łozówka, pliszka siwa, białorzytka czy makolągwa.

Jednym z najpopularniejszych gatunków ptaków w Zielonej Górze jest sroka. Jej zagęszczenie w mieście jest najwyższe w kraju i stanowi jeden z najwyższych znanych zagęszczeń w Eurazji – ponad 30 gniazd/km² (2011). Znaczny przyrost osobników obserwuje się od lat 80. XX w.[20]

Słabo zróżnicowaną gatunkowo jest populacja ssaków. Najczęściej widywanym gatunkiem jest sarna Capreolus capreolus. Licznie występuje nawet w najbliższym sąsiedztwie osiedli miejskich, szczególnie w okolicy Szosy Kisielińskiej czy ul. Batorego. Bardzo licznie występują jeże, lisy (Vulpes vulpes) oraz borsuk i kuna domowa. Rzadziej spotykanym gatunkiem jest np. tchórz czy jeleń Cervus elaphus. Oczywistymi przedstawicielami ssaków są gryzonie – zarówno szkodniki, jak szczur wędrowny i mysz domowa, jak i licznie występująca w zielonogórskich parkach wiewiórka. WzgorzeWinne.jpg

Palmiarnia Zielonogórska
Strona północno-zachodnia
Strona północno-zachodnia

Atrakcje przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajduje się Ogród Botaniczny w Zielonej Górze odbudowany w 2007 roku po blisko 60 latach oraz Palmiarnia mieszcząca niewielką kolekcję roślin egzotycznych (ok. 200 taksonów)[21]. 12 kwietnia 2014 r. otwarto w mieście Mini ZOO.

W pobliżu miasta znajduje się m.in. arboretum w Nietkowie, mieszczące bardzo zdewastowaną dziś kolekcję rzadkiego i egzotycznego drzewostanu.

Na północ od miasta znajduje się Las Nadodrzański, ongiś własność miasta i teren rekreacyjny, dziś atrakcyjny przyrodniczo las nadodrzański, chroniony jako obszar Natura 2000.

Zieleń miejska

  • Park Piastowski – jeden z największych parków w Zielonej Górze; występują w nim liczne pomniki przyrody, a bliski kontakt z lasem powoduje, że jest zamieszkiwany przez wiewiórki.
  • Park Świętej Trójcy – teren byłego cmentarza niemieckiego; znajduje się w centrum miasta, wśród wielu współczesnych bloków mieszkalnych;
  • Park Tysiąclecia – teren byłego cmentarza Zielonokrzyżowego z pozostawioną kaplicą w formie greckiej świątyni (dawne krematorium) oraz nielicznymi pomnikami; wydzielony plac zabaw oraz skate park.
  • Park Winny – położony na wzgórzu park z rosnącą w nim winną latoroślą; na jego terenie znajduje się wiele pomników oraz Palmiarnia – jeden z symboli miasta.
  • Park Sowińskiego – położony w centralnej części Zielonej Góry; znajdują się w nim liczne pomniki przyrody oraz kapliczka.
  • Park Dunikowskiego – leśny park na przedłużeniu ulicy Dunikowskiego, stanowi łącznik pomiędzy osiedlami Przyjaźni i Malarzy, a Cegielnią. Urozmaicona rzeźba terenu i bogactwo drzew tworzą wyjątkową bazę spacerową z trasami dla pieszych i rowerów. Przed 1945 rokiem otoczony winnicami.
  • Park Gierymskich – areał leśny otoczony ze wszystkich stron zabudową, położony na wzgórzu. Łączy osiedle Przyjaźni z sąsiadującym Osiedlem Malarzy. Prawdopodobnie dawniej stanowił część parku angielskiego rezydencji położonych przy obecnym domu Pogotowia Opiekuńczego.
  • Park Poetów – przedwojenny teren parkowy, porastający teren po dawnej kopalni gliny przy końcu ul. Wazów. Znajdują się tu trzy stawy: Dziady, Glinianki (oba przy ul. Szafrana) oraz Szmaragdowy (przy. ul. Akademickiej) w pobliżu wąwozu. Al. Poetów jest pozostałością dawnego szlaku spacerowego.
  • Ogród Botaniczny Uniwersytetu Zielonogórskiego - odbudowany w 2007 roku przedwojenny ogród botaniczny. Ogród zajmuje ponad 2 ha i należy do jednych z młodszych ogrodów botanicznych w Polsce.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wykres liczby ludności Zielonej Góry na przestrzeni ostatnich 7 stuleci

Zielonogórskie lofty – zagospodarowanie terenów poprzemysłowych (dawna tkalnia przy Fabrycznej)
Centrum miasta – deptak

Największą populację Zielona Góra odnotowała w 2012 r. – według danych GUS 119 182 mieszkańców[1].

Ludność (Dane z 30 czerwca 2012)
Ogółem 119 182
Kobiety 63 150
Mężczyźni 56 032
Gęstość zaludnienia (osób/km²) 2 043
Urodzenia
Zdarzenie 2003 2004 2005 2006
Liczba zarejestrowanych urodzeń dzieci 1318 1450 1330 1506
w tym chłopców 677 743 703 784
w tym dziewczynek 641 707 622 722
w tym bliźniąt 18 21
Zgony
Zdarzenie 2003 2004 2005 2006
Liczba zarejestrowanych zgonów 1386 1365 1492 1478
w tym kobiet 640 614 669 640
w tym mężczyzn 746 751 823 838
Information icon.svg Zobacz też: Ludność Zielonej Góry.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica biurowo-administracyjna
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Przedsiębiorstwa w Zielonej Górze.

W końcu marca 2014 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Zielonej Górze obejmowała ok. 4,7 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 8% do aktywnych zawodowo[potrzebne źródło].

Nie bez znaczenia dla rozwoju miasta jest bliskie położenie granicy z Niemcami (60 km). Zielonogórska gospodarka to przede wszystkim produkcja wagonów kolejowych (Tabor Szynowy Opole S.A.- Zakład w Zielonej Górze) oraz przemysł informatyczny (producent dekoderów do telewizji satelitarnej ADB Global czy producent systemów GPS Hertz Systems). Istotną gałęzią przemysłu była produkcja alkoholi – ongiś produkowano tu znaczne ilości wina,[potrzebne źródło] dziś produkuje się m.in. wódkę (V&S Luksusowa). W pobliżu miasta, w Cigacicach, znajduje się śródlądowy port wodny oraz dwie firmy produkujące wyroby z wełny mineralnej.

Na terenie miasta znajduje się utworzona przez władze Strefa Aktywności Gospodarczej „Spalony Las”.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Szpitale publiczne

  • Szpital Wojewódzki w Zielonej Górze[22]
  • Szpital MSWiA w Zielonej Górze[23]

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Największą uczelnią wyższą funkcjonującą w mieście jest Uniwersytet Zielonogórski.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Zielona Góra leży na trasie drogi ekspresowej nr 3, będącej częścią międzynarodowej trasy E65 oraz na trasie linii kolejowej C-E 59 (Odrzańska Magistrala Kolejowa) wchodzącej w skład transeuropejskich korytarzy transportowych TEN, objętej umową AGTC. W pobliżu miasta znajduje się port lotniczy Zielona Góra-Babimost.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przechodzą drogi krajowe S3, DK27, DK32 oraz wojewódzkie DW280, DW281, DW282 i DW283 Miasto posiada również sieć obwodnic. Północny odcinek obwodnicy jest nazywany Trasą Północną.

Information icon.svg Zobacz też: Ulice Zielonej Góry.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy

Zielona Góra posiada jedną stację kolejową. Na terenie miasta znajdowały się też dworce: Dworzec Szprotawski, Górne Miasto, oraz Jędrzychów należące do dawnej Kolei Szprotawskiej. Do dziś zachował się jedynie budynek dworca Górne Miasto i pozostałości peronu w Jędrzychowie.

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: MZK Zielona Góra.
Tablice informacyjne na przystankach MZK

Miasto posiada rozwiniętą sieć transportu publicznego: 37 linii autobusowych MZK Zielona Góra[24] przewożą codziennie ponad 80 000 pasażerów[potrzebne źródło]. W każdym autobusie znajdują się automaty biletowe, które w połączeniu z automatami biletowymi na przystankach stanowią jedyną formę dystrybucji biletów w mieście. Autobusy komunikacji miejskiej w Zielonej Górze noszą barwy miasta – biały, zielony i żółty. Na przystankach funkcjonuje zdigitalizowany system informacji o czasie oczekiwania linii w oparciu o sieć GPS.

Port śródlądowy Cigacice[edytuj | edytuj kod]

Port w Cigacicach

W odległości ok. 10 km od centrum miasta znajduje się duży port śródlądowy na rzece Odrze w Cigacicach[25][26][27][28]. Pełni on funkcje przeładunkowe – jest polską bramą do systemu kanałów śródlądowych w Niemczech, z którymi jest połączony kanałem Odra-Havela.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Zielona Góra jest położona blisko dwóch lotnisk: sportowo-rekreacyjnego w Przylepie (7 km) – Aeroklubu Ziemi Lubuskiej – i towarowo-pasażerskiego w Babimoście (33 km). Port lotniczy w Babimoście obsługuje połączenia do Warszawy oraz Gdańska (sezonowo). Dalsze porty lotnicze znajdują się w Poznaniu (109 km), Wrocławiu (140 km) i w Berlinie (164 km).

Około 20 km na zachód od miasta znajduje się lądowisko Grabowiec.

W 2012 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Zyty 26.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Panorama miasta ze Wzgórza Winnego
Panorama miasta ze Wzgórza Winnego

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Szlaki piesze

  • szlak turystyczny zielony Mała Pętla Zielonogórska – szlak zielony, mający swój początek na ul. Wyspiańskiego. Szlak ten biegnie wzdłuż granicy miasta okrążając je od strony południowej. Prowadzi on m.in. przez Stary Kisielin, Drzonków i Ochlę. Łączna długość szlaku wynosi 28 km.
  • szlak turystyczny niebieski Duża Pętla Zielonogórska (Szlak „Rezerwatów Przyrody”) – szlak niebieski biegnący przez trzy rezerwaty przyrody położone w okolicach miasta: Rezerwat przyrody Zimna Woda, Rezerwat przyrody Bukowa Góra oraz Rezerwat przyrody Bażantarnia. Łączna długość szlaku wynosi około 72 km.
  • szlak turystyczny czerwony Szlak wojewódzki – Szlak czerwony przebiegający przez południową część miasta. Kierując się na zachód można dotrzeć do Świdnicy, na wschód zaś szlak prowadzi do Zaboru i Milska.
  • szlak turystyczny żółty Szlak Spacerowy – żółty szlak długości 4 km, mający swój początek na Górze Wilkanowskiej. Przebiega on przez Wzgórza Piastowskie.
  • szlak turystyczny czarny Od Bobru do Odry – Czarny szlak, mający swój początek we wsi Podgórzyce położonej nad rzeką Bóbr. Przechodzi on przez zachodnią część Zielonej Góry i biegnie dalej przecinając Odrę i kierując się w kierunku jeziora Niesłysz.
  • szlak turystyczny żółty Szlak starej kolejki do Szprotawy – szlak żółty biegnący trasą dawnej kolei szprotawskiej.

Szlaki rowerowe

  • Szlak Wału Zielonogórskiego – ścieżka rowerowa, mająca swój początek przy ulicy Francuskiej. Trasa biegnie przez Wzgórza Piastowskie oraz Skansen etnograficzny w Ochli, kończąc się przy kąpielisku MOSIR.
  • Szlak Południowy – Ścieżka rowerowa prowadząca od placu Konstytucji 3 Maja w centrum miasta do Drzonkowa.

Bachusiki[edytuj | edytuj kod]

Bachusiki to małe figurki przedstawiające dzieci Bachusa, które są ustawiane w różnych częściach miasta. Są jednym z głównych produktów turystycznych Zielonej Góry. Mają propagować jej tradycje winiarskie. Podróż szlakiem bachusików jest także dobrym sposobem na zwiedzenie miasta.

Liczba bachusików, które znajdują się w Zielonej Górze, nie jest dokładnie ustalona i różni się w zależności od źródła. Oficjalnie odsłoniętych bachusików jest 32[29].

Bachusiki mają także nieoficjalną stronę internetową www.bachusiki.zgora.pl, gdzie można znaleźć ich opisy, zdjęcia, mapki i legendę.

Informacja turystyczna[edytuj | edytuj kod]


Rozrywka[edytuj | edytuj kod]

W Zielonej Górze są m.in.:

  • 3 kina (Cinema City, Nysa, Newa)
  • dwie kręgielnie (Magma i jedna w Hotelu Dana)
  • dwa kluby snookerowe (w tym jeden snookerzysty Marcina Nitschke)
  • wiele dużych dyskotek (Heaven, X Demon, Studio) oraz wiele mniejszych, kameralnych klubów z parkietem do tańczenia (m.in. 4 róże dla Lucienne, Lemoniada, Roksana, Kawon, Fanaberia, Straszny Dwór, Zbrojownia, Bar u Ojca, Bar Grzech...a, Stary Młyn, Literatka, Wyspa, Trzepak).
  • Palmiarnia Zielonogórska
  • Centrum Rekreacyjno-Sportowe w Zielonej Górze

Religia[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm

Protestantyzm

Prawosławie

Buddyzm

Świadkowie Jehowy

Świecki Ruch Misyjny „Epifania” Świecki Ruch Misyjny „Epifania” (zbór).

Media[edytuj | edytuj kod]

Najpoczytniejsze tytuły prasowe to wydawana od lat 50. Gazeta Lubuska (dawniej: Zielonogórska) oraz lokalne wydanie Gazety Wyborczej. Ongiś poczytne (dziś nieistniejące) było pismo „Nadodrze”. [potrzebne źródło]

Radio Zachód

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sport w Zielonej Górze.

Znajduje się tu ośrodek sportów zimowych na Górze Tatrzańskiej, który mimo niewielkich rozmiarów (stok ma ok. 30 metrów różnicy wysokości i 175 m długości) i bardzo starej infrastruktury (wyciąg orczykowy z lat 70. XX wieku) jest w przypadku dużych opadów śniegu miejscem uprawiania sportów zimowych[32]. Od lat trwają zabiegi mieszkańców o to by władze miasta unowocześniły ten przedwojenny obiekt, montując armatkę śnieżną (sztuczne naśnieżanie) albo nawet igelit[33].

Dodatkowo we wschodniej części miasta, na terenie „Gór Zielonogórskich” znajdowały się: stok narciarski oraz trasa saneczkowa, dziś używane jedynie przez mountainboardzistów i downhillowców.

Sporty tradycyjne

Sport w Zielonej Górze to II-ligowy klub piłkarski UKP, ekstraklasowy klub koszykarski Stelmet oraz ekstraligowy klub żużlowy Falubaz Zielona Góra. Ponadto uprawia się tu pływanie, strzelectwo, piłkę ręczną, siatkówkę, tenis, jeździectwo, sztuki walki (m.in. kick-boxing, karate, jiu-jitsu tradycyjne i brazylijskie, aikido, capoeira, krav-magę). Popularne jest kolarstwo. Na terenie miasta znajduje się przedwojenny stok narciarski z torem saneczkowym, lecz są to obiekty bardzo zaniedbane, z braku sztucznego naśnieżania warunki na nich są zwykle trudne.

Sporty ekstremalne

W mieście i okolicach są cztery skateparki (w Parku Tysiąclecia) na os. Pomorskim, Raculi oraz Kaczym Dole (osiedle Słoneczne). Na terenie aeroklubu można uprawiać skoki spadochronowe, w pobliżu jest też quadowisko. W Książu k. Zielonej Góry jest tor do crossu, inny taki obiekt znajduje się w Krężołach.

Kluby sportowe

Obiekty sportowe

  • Hala MOSiR – znajduje się przy ulicy Sulechowskiej. Należy do niego trawiasty stadion lekkoatletyczny, kilka mniejszych boisk, sala akrobatyczna, kawiarenka, szatnie piłkarskie i korty tenisowe. Swoje mecze rozgrywa tu III ligowy piłkarski zespół Lechii Zielona Góra. Ponadto MOSiR zarządza Centrum Rekreacyjno-Sportowym z krytym basenem 25-metrowym oraz halą widowiskowo-sportową z ok. 5 tys. miejscami siedzącymi.
  • Stadion KS Falubaz Zielona Góra znajduje się przy ulicy Wrocławskiej, 29 co do wielkości stadion w Polsce. Jego pojemność wynosi 15 tys. osób, w tym 14 tys. miejsc siedzących. Stadion wybudowany został w 1926 i wielokrotnie przebudowywany i remontowany. W 2007 oddano do użytku nowy budynek klubowy oraz zamontowano oświetlenie stadionu. Zimą na stadionie instalowane jest pełnowymiarowe lodowisko. Stadion ma zostać przebudowany, m.in. przebudowany będzie pierwszy łuk, trybuny zostaną powiększone do 20 tys. miejsc. Koszt przebudowy to ok. 50 mln zł[34]. W 2010 oddano nową trybunę z zadaszeniem mogącą pomieścić 6 tys. ludzi, dzięki czemu liczba miejsc siedzących z 12 tys. zwiększyła się do 14 tys.
  • Stadion przy ulicy Wyspiańskiego – odnowiony stadion przedwojenny, posiada pełnowymiarowe boisko piłkarskie, na którym odbywają się regularnie mecze. Stadion posiada bieżnię żużlową oraz miejsca siedzące.
  • Wyciąg narciarski na Górze Tatrzańskiej.
  • Hala Uniwersytetu Zielonogórskiego (w zależności od imprezy od 1000 do 1200 miejsc).

Dzielnice i osiedla Zielonej Góry[edytuj | edytuj kod]

Osiedla Zielonej Góry

Dzielnice i osiedla mieszkaniowe nie stanowią oficjalnego, prawnego podziału administracyjnego miasta. Nie są zgodnie z art.5 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. jednostkami pomocniczymi gminy. Nazwy osiedli i dzielnic funkcjonują jako nazwy potoczne poszczególnych obszarów miasta.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Tablica informacyjna: miasta partnerskie Zielonej Góry
Miasta partnerskie Zielonej Góry
Miasto Kraj Data podpisania umowy
Chociebuż  Niemcy 1992
Verden (Aller)  Niemcy 1993
Helmond  Holandia 1996
L'Aquila  Włochy 1996
Troyes  Francja 1970
Nitra  Słowacja 1992
Bystrzyca  Rumunia 2001
Aurora  Stany Zjednoczone, Illinois 2001
Wuxi  Chiny 2008
Zittau  Niemcy 2010
Kraljevo  Serbia 2009


Miasta zaprzyjaźnione z Zieloną Górą
Miasto Kraj Data podpisania umowy
Soltau  Niemcy
Witebsk  Białoruś marzec 2002
Iwano-Frankiwsk Ukraina Ukraina

Lista osób związanych z Zieloną Górą[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Zieloną Górą.
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Zielonej Górze.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2012.
  2. Tomasz Kamusella: The Dynamics of the Policies of Ethnic Cleansing in Silesia in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Budapeszt: Open Society Institute, 1999, s. 70. [dostęp 11.04.2013]. (ang.)
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  4. Tomasz Kamusella: The Dynamics of the Policies of Ethnic Cleansing in Silesia in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Budapeszt: Open Society Institute, 1999, s. 70. [dostęp 11.04.2013]. (ang.)
  5. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 13.
  6. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  7. Mapa Śląska Martina Helwiga w Bibliotece Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego.
  8. Św. Urban patronem miasta? Jest coraz bliżej.
  9. Dekret ustanawiający św. Urbana I, papieża, patronem miasta Zielona Góra.
  10. Prezydent Miasta przekazał muzeum papieski dekret. Internetowy Serwis Miejski.
  11. Zielona Góra: Uroczystości wprowadzenia relikwii św. Urbana I – patrona miasta.
  12. Uroczystości ku czci Patrona Miasta – Zielona Góra 2012.
  13. Anna Bensz-Idziak Świętowanie z patronem Tygodnik Niedziela.
  14. Wniosek prokuratora o uchylenie niezgodnej z prawem uchwały Rady Miasta w Zielonej Górze w sprawie ustanowienia patrona miasta – Strona prokuratury okręgowej.
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 24.2.13]. s. 91-102.
  16. Klub Kultury Filmowej Kino Newa.
  17. Cinema City otwiera multipleks w Zielonej Górze (17 października 2008). [dostęp 2010-12-10].
  18. Weatherbase: Historical Weather for Zielona Gora, Poland (ang.). [dostęp 15.12.2008].
  19. Zielona Góra – Tereny miejskie.
  20. Gazeta Lubuska, 19.01.2011.
  21. Palmiarnia Zielonogórska – Dla zwiedzających – http://www.palmiarnia.zgora.pl/Dla-zwiedzajacych.
  22. strona Szpitala Wojewódzkiego SP ZOZ w Zielonej Górze.
  23. Lista szpitali MSWiA – Szpitale MSW.
  24. MZK Zielona Góra – Wykaz linii autobusowych – http://www.mzk.zgora.pl/index.php?bmF2PTEwJmxhbmc9cGw=.
  25. „TRANS-ROL” CIGACICE Sp. z.o.o. Informacja o firmie i zdjęcia portu w Cigacicach. Według danych KRS spółka (KRS: 0000003397) została wykreślona z ewidencji 7 kwietnia 2008 roku.
  26. Zdjęcia portu w Cigacicach.
  27. Katowicki Węgiel Sp. z o.o. Skład opału nr 2 port Cigacice.
  28. Widok na kanał portu w Cigacicach.
  29. Wszystkie bachusiki
  30. Sala Królestwa Świadków Jehowy.
  31. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  32. Obiekty w dyspozycji MOSiR (pol.). [dostęp 2013-04-11].
  33. Chcesz spędzić ferie w górach? Przyjdź na Górę Tatrzańską! (pol.). Gazeta Lubuska. [dostęp 2013-04-11].
  34. Stadion żużlowy będzie miał pojemność 20 tys. miejsc [dostęp 2009-07-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bielinis-Kopeć, Barbara/Kowalski, Stanisław/Lisiecka, Małgorzata: Zabytki Zielonej Góry. Zielona Góra: Regionalne Centrum Animacji Kultury 2005. ISBN 83-88059-57-2, ISBN 978-83-88059-57-5.
  • Bujkiewicz, Zbigniew: Krajobraz materialny i społeczny Zielonej Góry od końca XVIII do połowy XX wieku. Zielona Góra: Archiwum Państwowe w Zielonej Górze & Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Zielonej Górze 2003. ISBN 83-89115-23-9.
  • Ciesielska, Izabela: Architektura pierwszej poł. XX wieku w Zielonej Górze. Przyczynek do badań nad problematyką konserwatorską, w: Lubuskie Materiały Konserwatorskie, tom 9 (2012), Zielona Góra 2012.
  • Clauss, Ernst: Buch der Stadt Grünberg in Schlesien. Obst- und Rebenstadt des deutschen Ostens. Neubearbeitung und Ergänzung der Stadtgeschichten von August Förster und Hugo Schmidt. Frankfurt am Main: P. Keppler Verlag 1964 (zweite Auflage).
  • Czyżniewski, Tomasz: Zielona Góra przełomu wieków XIX/XX. Łodź: Księży Młyn 2010. ISBN 978-83-7729-012-5.
  • Dąbrowska-Burkhardt, Jarochna (oprac.): Das alte Grünberg: Chronik. Dawna Zielona Góra. Kronika. Zielona Góra: Fundacja „My w Europie” 2005. ISBN 6082433 (formalnie błędny numer ISBN), ISBN 9788392151616.
  • Fedorowicz, Krzysztof: Grünberg (powieść historyczna). Kraków: Libron 2012 (tłumaczenie wierszy: Krzysztof Fedorowicz, Julian Simonjetz i Izabela Taraszczuk). ISBN 978-83-62196-73-9.
  • Förster, August: Aus Grünbergs Vergangenheit. Grünberg in Schlesien: Druck und Verlag von W. Levysohn 1900.
  • Karwowski Przemysław (red.): Lubuski Szlak Wina i Miodu. Zielona Góra: Zielonogórskie Stowarzyszenie Winiarskie 2009. Tłum. Jerzy Bielerzewski i Janusz Strzelecki.
  • Kiełczewska, Katarzyna: Zabytkowe piece i piecokominki w willach i kamienicach w Zielonej Górze. Komunikat, w: Lubuskie Materiały Konserwatorskie, tom 9 (2012), Zielona Góra 2012.
  • Kres, Bogdan: Zarys dziejów winiarstwa zielonogórskiego. Poznań-Zielona Góra 1966.
  • Kuleba, Mirosław: Ampelografia Zielonej Góry. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej 2005. ISBN 83-88336-49-5.
  • Kuleba, Mirosław: Topografia winiarska Zielonej Góry. Zielona Góra: Organizacja Pracodawców Ziemi Lubuskiej 2010. ISBN 978-83-932131-0-8.
  • Ostrowski, Mieczysław (red.): Zielona Góra i okolice. Wędrówka śladami przeszłości. Grünberg und Umgebung. Auf der Suche nach den Spuren der Vergangenheit (Tłumaczenie: Robert Buczek, Jan Grzegorczyk i Tadeusz Zuchewicz). Zielona Góra: Verbum 1999. ISBN 83-909375-2-2.
  • Rok na zielonogórskiej winnicy w obrazach Doroty Komar-Zmyślony. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej 2006. ISBN 83-88426-13-3.
  • Schmidt, Hugo: Geschichte der Stadt Grünberg in Schlesien. Grünberg in Schlesien: Grünberger Verlagsdruckerei Paul Keppler 1922. [1].
  • Stein, Erwin (red. nauk.): Monographien deutscher Städte. Darstellung deutscher Städte und ihrer Arbeit in Wirtschaft, Finanzwesen, Hygiene, Sozialpolitik und Technik. Band XXIX: Grünberg in Schlesien (in Zusammenarbeit mit Oberbürgermeister Dr. Busse). Berlin-Friedenau: Deutscher Kommunal-Verlag 1928. (online).
  • Szczegóła Hieronim, Ostrowski Mieczysław (red.): Znani zielonogórzanie XIX i XX wieku (Tłumaczenie: Tadeusz Zuchewicz). Zielona Góra: Verbum 1996. ISBN 83-901114-2-X.
  • Taraszczuk, Izabela: Die Renaissance der Winzertraditionen im niederschlesischen Grünberg/Zielona Góra. W: „Schlesien heute”, nr 10/2012. Görlitz: wyd. Senfkorn Verlag Alfred Theisen, s. 60-61. ISSN 1436-5022.
  • Taraszczuk, Izabela: Grünberg und Meseritz ehren das Kulturerbe der deutschen und polnischen Juden. W: „Schlesien heute”, nr 7/2013. Görlitz: wyd. Senfkorn Verlag Alfred Theisen, s. 48-49.
  • Toczewski, Andrzej: Tradycje zielonogórskiego winiarstwa. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej 2001. ISBN 83-909342-9-9.
  • Toczewski, Andrzej: Zielonogórskie Winobrania. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej 2006. ISBN 83-88426-29-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

|}