Nicefor III Botaniates

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nicefor III Botaniates
Meister der Predigtsammlung des Heiligen Johannes Chrysostomus 001.jpg
cesarz bizantyjski
Okres panowania od 1078
do 1081
Poprzednik Michał VII Dukas
Następca Aleksy I Komnen
Dane biograficzne
Urodziny 1001 lub 1002
Śmierć 1081 lub 1082
Żona Maria z Alanii

Nicefor III Botaniates, gr. Νικηφόρος Γ΄ Βοτανειάτης – Nikēphoros III Botaneiatēs, łac. Nicephorus Botaniates (ur. ok. 1001-1002, zm. 1081 lub 1082) – cesarz bizantyjski w latach 1078-1081.

Przed objęciem władzy[edytuj | edytuj kod]

Nicefor pochodził z małoazjatyckiego rodu spokrewnionego z Fokasami[1]. Jak wielu innych przedstawicieli anatolijskiej arystokracji wybrał karierę w armii cesarskiej, uzyskując dowództwo temu Anatolikon. W roku 1057 był jednym z oficerów, którzy wystąpili przeciwko Michałowi VI, popierając Izaaka I Komnena[2].

Obalenie Michała VII[edytuj | edytuj kod]

W 1077 przeciwko rządom Michała VII wystąpiła armia z prowincji europejskich cesarstwa pod wodzą Nikefora Bryenninosa. W październiku 1077 Nicefor Botaniates stanął na czele analogicznego ruchu w prowincjach Azjatyckich. Siódmego stycznia 1078 został on okrzyknięty cesarzem i ruszył na stolicę. Dysponując niewielką ilością żołnierzy, zdecydował się na werbunek Turków, korzystając z pomocy Sulejmana jednego z kuzynów sułtana Alp Arslana – zwycięzcy spod Manzikert. Z ich pomocą zdobył kolejno Kyzikos, Nikeę – pod którą pokonał wojska cesarskie oraz Nikomedię, Chalkedon i Chryzopol. Następnie stanął pod Konstantynopolem gdzie miał silne poparcie m.in. w duchowieństwie oraz korporacjach rzemieślniczych. Wobec zaistniałej sytuacji 31 marca 1078 Michał VII Dukas abdykował i usunął się do klasztoru[2]. W tych warunkach 3 kwietnia[3] Nicefor, wkroczył do stolicy i przejął ster rządów. Koronacja władcy nastąpiła jednakże dopiero kilka miesięcy później (2 czerwca bądź lipca 1078 roku)[4]. Dla umocnienia swej pozycji cesarz poślubił żonę swojego poprzednika – Marię z Alanii i to jeszcze za życia Michała VII.

Na wieść o przewrocie w Bizancjum papież Grzegorz VII obłożył Nicefora klątwą.

Rządy Nicefora III[edytuj | edytuj kod]

Nicefor III
Cesarstwo Bizantyńskie w roku 1081.

Rządy Nicefora III charakteryzowały się brakiem spójnej polityki i początkowo polegały głownie na zjednywaniu sobie stronników obalonego Michała VII. W tym okresie nasiliła się jeszcze walka stronnictw co zwiększyło panujący w kraju chaos wywołany klęską pod Manzikert. Wzrastające wydatki doprowadziły również do wyczerpania skarbu, a w konsekwencji do obniżeniu wartości pieniądza. Wielkie wpływy na dworze uzyskali cesarscy zausznicy: Borył i German. Początkowo podporą rządów Nicefora III była również rodzina Komnenów[2].

Najgorsze jednak wieści dochodziły do Konstantynopola z prowincji małoazjatyckich. Około roku 1080 pojawił się tam kolejny pretendent – Nikefor Melisen, który w tym samym roku obwołał się cesarzem. Ponadto podobnie jak wcześniej Nicefor III, sprzymierzył się on z Sulejmanem. Ten ostatni korzystając z powstałego zamieszania, którego powstanie było zresztą w niemałym stopniu jego własnym udziałem, opanował całą Bizantyjską Azję Mniejszą – od Cylicji do Hellespontu. Jak podaje G. Ostrogorski: Sulejman „(...) na tej prastarej bizantyńskiej ziemi założył sułtanat Rumu, czyli rzymski.” Taki był ostateczny rezultat nieudolnej polityki następców Bazylego II, która doprowadziła do rozprężenia się systemu militarnego i administracyjnego Anatolii oraz zaniknięciu instytucji stratiotów-rolników stworzonej jeszcze przez cesarza Herakliusza[5].

Utrata władzy[edytuj | edytuj kod]

Przeciwko Niceforowi wystąpił najpierw wcześniejszy pretendent Nikefor Bryennios (starszy)[6], a później rodzina Komnenów, która początkowo stanowiła podporę dla rządów nowego władcy, pomagając mu między innymi w rozprawieniu się z Bryenniosem oraz z jego następcą na stanowisku duksa Dyrrachium – Nikeforem Bazylacjuszem.

Czwartego kwietnia 1081, po wkroczeniu do stolicy Izaaka i Aleksego Komnenów, Nicefor III abdykował. Za radą patriarchy wstąpił do klasztoru Peribleptu, gdzie zmarł[2].

Przypisy

  1. Tak Maciej Salamon: , [w:] Encyklopedia Kultury Bizantyńskiej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2002, s. 372. ISBN 83-235-0011-8., G. Ostrogorski uważa jednak, iż Nicefor jedynie „wywodził” swój ród od Fokasów Georg Ostrogorski: [Dzieje Bizancjum. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 339. ISBN 978-83-01-15258-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Maciej Salamon: , [w:] Encyklopedia Kultury Bizantyńskiej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2002, s. 372. ISBN 83-235-0011-8.
  3. Maciej Salamon: , [w:] Encyklopedia Kultury Bizantyńskiej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2002, s. 372. ISBN 83-235-0011-8., G. Ostrogorski mówi o 24 marca Georg Ostrogorski: [Dzieje Bizancjum. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 339. ISBN 978-83-01-15258-0.
  4. Tu również odmiennie G. Ostrogorski, który twierdzi, iż po wkroczeniu do stolicy (...)jeszcze tego samego dnia otrzymał koronę z rąk patriarchy. Georg Ostrogorski: [Dzieje Bizancjum. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 339. ISBN 978-83-01-15258-0.
  5. Georg Ostrogorski: [Dzieje Bizancjum. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 340. ISBN 978-83-01-15258-0.
  6. Nie należy go mylić z Niceforem Bryenniosem, mężem Anny Komneny.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • G. Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, Warszawa 2008, s. 339-340.
  • S. Runciman, Dzieje wypraw krzyżowych, t. 1, Warszawa 1998, s. 71-73, 98-99.
  • M. Salamon, [w:] Encyklopedia Kultury Bizantyńskiej, Warszawa 2002, s. 372.


Poprzednik
Michał VII Dukas
CoA of the Byzantine Empire.svg Cesarz bizantyjski
1078-1081
CoA of the Byzantine Empire.svg Następca
Aleksy I Komnen