Jan V Paleolog

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan V Paleolog
John V Palaiologos.jpg
Jan V Paleolog, miniatura z XV w.
Czas panowania 13411347, 13551376, 13791391
Dynastia Paleologów
Data urodzin 18 czerwca 1332
Data śmierci 16 lutego 1391
Moneta
Giovanni V di Bisanzio monete.jpg
Lista cesarzy bizantyńskich
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Jan V Paleolog (gr. Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος, Iōannēs V Palaiologos) - (ur. 18 czerwca 1332, zm. 16 lutego 1391) – cesarz Bizancjum 13411391 (z przerwami) z dynastii Paleologów, syn cesarza Andronika III i Anny Sabaudzkiej.

W młodości był świadkiem walki o władzę między swoją matką - regentką, cesarzową matką Anną a zausznikiem ojca Janem Kantakuzenem. Jego ojciec zmarł w czerwcu 1341 roku. Anna wówczas kazała uwięzić Kantakuzena i jego zwolenników, ale sam Kantakuzen zbiegł i przez przeciwników regentki został obwołany cesarzem, jako Jan VI. Wtedy rozpoczął się okres dwuwładzy. Mimo formalnych współrządów w państwie trwał stan ukrytej wojny domowej. Kryzys cesarstwa pogłębiały najazdy Turków, Bułgarów, Serbów i łacinników zamieszkujących feudalne państewka na terenie dzisiejszej Grecji.

Jan V i jego matka cieszyli się poparciem patriarchy Konstantynopola oraz niższych warstw społecznych. Możnowładztwo stanęło po stronie Kantakuzena. Po 6 latach wspólnego rządzenia doszło do eskalacji konfliktu i Jan V utracił władzę na lata 1347 - 1355. Otóż na przełomie lat 1346 i 1347 Kantakuzen zdobył przewagę militarną oraz finansową. W lutym wkroczył do Konstantynopola i 13 maja został koronowany na cesarza, detronizując Jana V.[1]

Wówczas Anna zawarła ugodę z Kantakuzenem, a Jan V został ożeniony z córką Kantakuzena - Heleną Kantakuzen. Jan V miał wówczas 15 lat. Do wybuchu kolejnego konfliktu doszło, gdy Jan V osiągnął pełnoletność. Kantakuzen z pomocą Turków pokonał młodego cesarza, który został wysłany do Tesaloniki, a potem do Tracji. W 1352 Jan V wszczął bunt przeciwko Janowi VI, ale został zesłany na wyspę Tenedos. W marcu rok później znowu wystąpił przeciwko Kantakuzenowi i jego synowi Mateuszowi (który został przez Jana VI ogłoszony współczesarzem), ale ponownie bezskutecznie. Mając 22 lata podjął kolejną próbę obalenia Jana VI tym razem udaną. 29 listopada 1354 roku wraz z dwutysięcznym oddziałem i wspomagany przez Genueńczyków przybył do Konstantynopola. Jan VI 9 grudnia abdykował. Joanna Sabaudzka doczekała upadku Kantakuzena, zmarła 6 lat później w 1360 roku.[2]

Od tego momentu zaczyna się okres samodzielnych rządów Jana V. Przez ten czas starał się pozyskać pomoc z Zachodu przeciwko Turkom osmańskim. Jednak jego panowanie charakteryzowało się coraz większym rozpadem imperium. Przyczyniła się do tego najpierw opisana wyżej wojna domowa z Kantakuzenami: Janem VI oraz jego synem Mateuszem Kantakuzenem; a potem rewolta jego syna Andronika IV i wreszcie najazdy Turków. Nie dbano o gospodarkę Cesarstwa i korzystano z obcych, najemnych armii, co gorsza tureckich. Oddano Genueńczykom wyspy Chios i Lesbos.[3]

W 1359 Osmanowie próbowali zdobyć Konstantynopol. Potem przeszli przez Bosfor i zajęli Adrianopol, który przemianowali na Edirne i tam ustanowili swoją nową stolicę. W 1362 roku, po klęsce w bitwie pod Adrianopolem Jan V uzależnił się od Ottomanów. Udał się w podróż po Europie, ale bezskutecznie. Wracając został zatrzymany w Wenecji przez wierzycieli. Wystąpił o pomoc do swoich synów: Andronika i Manuela. Andronik odmówił wykupienia ojca z rąk wierzycieli, a zrobił to młodszy Manuel. Dlatego też Jan V po powrocie do kraju pozbawił Andronika tronu i wyznaczył na następcę Manuela.[4]

W 1373 roku Andronik zmówił się z synem sułtana Murada i obaj wystąpili przeciwko swoim ojcom. Obaj przegrali - syn sułtana został oślepiony zabity, a sułtan zażądał, aby Jan V uczynił to samo wobec Andronika. Jan V pozostawił Andronika przy życiu, ale kazał pozbawić go częściowo wzroku. W 1376 Andronik ponownie zwrócił się przeciwko ojcu, uwięziwszy go wraz ze swoim bratem Manuelem. Obaj jednak uciekli i poprosili o pomoc sułtana. W 1379 roku Jan V powrócił na tron po wygraniu wojny domowej i walk ulicznych w Konstantynopolu.[5]

Pod koniec życia na kilka miesięcy został odsunięty od władzy tym razem przez swojego wnuka Jana VII Paleologa. Przywrócony został na tron przez swojego syna Manuela II.

Ożenił się z Heleną Kantakuzeną i miał z nią pięcioro dzieci:[6]

Przypisy

  1. T. Wolińska, Jan V, [w:] Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 32 - 34.
  2. T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
  3. T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
  4. T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
  5. T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
  6. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 18.


Poprzednik
Andronik II Paleolog
CoA of the Byzantine Empire.svg Cesarz bizantyjski
1341 - 1347
CoA of the Byzantine Empire.svg Następca
Jan VI Kantakuzen
Poprzednik
Jan VI Kantakuzen
CoA of the Byzantine Empire.svg Cesarz bizantyjski
1355 - 1376
CoA of the Byzantine Empire.svg Następca
Andronik IV Paleolog
Poprzednik
Andronik IV Paleolog
CoA of the Byzantine Empire.svg Cesarz bizantyjski
1379 - 1391
CoA of the Byzantine Empire.svg Następca
Jan VII Paleolog