Jan V Paleolog
| Jan V Paleolog | |
 Jan V Paleolog, miniatura z XV w. |
|
| Czas panowania | 1341–1347, 1355–1376, 1379–1391 |
| Dynastia | Paleologów |
| Data urodzin | 18 czerwca 1332 |
| Data śmierci | 16 lutego 1391 |
| Moneta | |
 |
|
| Lista cesarzy bizantyńskich | |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Jan V Paleolog (gr. Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος, Iōannēs V Palaiologos) - (ur. 18 czerwca 1332, zm. 16 lutego 1391) – cesarz Bizancjum 1341–1391 (z przerwami) z dynastii Paleologów, syn cesarza Andronika III i Anny Sabaudzkiej.
W młodości był świadkiem walki o władzę między swoją matką - regentką, cesarzową matką Anną a zausznikiem ojca Janem Kantakuzenem. Jego ojciec zmarł w czerwcu 1341 roku. Anna wówczas kazała uwięzić Kantakuzena i jego zwolenników, ale sam Kantakuzen zbiegł i przez przeciwników regentki został obwołany cesarzem, jako Jan VI. Wtedy rozpoczął się okres dwuwładzy. Mimo formalnych współrządów w państwie trwał stan ukrytej wojny domowej. Kryzys cesarstwa pogłębiały najazdy Turków, Bułgarów, Serbów i łacinników zamieszkujących feudalne państewka na terenie dzisiejszej Grecji.
Jan V i jego matka cieszyli się poparciem patriarchy Konstantynopola oraz niższych warstw społecznych. Możnowładztwo stanęło po stronie Kantakuzena. Po 6 latach wspólnego rządzenia doszło do eskalacji konfliktu i Jan V utracił władzę na lata 1347 - 1355. Otóż na przełomie lat 1346 i 1347 Kantakuzen zdobył przewagę militarną oraz finansową. W lutym wkroczył do Konstantynopola i 13 maja został koronowany na cesarza, detronizując Jana V.[1]
Wówczas Anna zawarła ugodę z Kantakuzenem, a Jan V został ożeniony z córką Kantakuzena - Heleną Kantakuzen. Jan V miał wówczas 15 lat. Do wybuchu kolejnego konfliktu doszło, gdy Jan V osiągnął pełnoletność. Kantakuzen z pomocą Turków pokonał młodego cesarza, który został wysłany do Tesaloniki, a potem do Tracji. W 1352 Jan V wszczął bunt przeciwko Janowi VI, ale został zesłany na wyspę Tenedos. W marcu rok później znowu wystąpił przeciwko Kantakuzenowi i jego synowi Mateuszowi (który został przez Jana VI ogłoszony współczesarzem), ale ponownie bezskutecznie. Mając 22 lata podjął kolejną próbę obalenia Jana VI tym razem udaną. 29 listopada 1354 roku wraz z dwutysięcznym oddziałem i wspomagany przez Genueńczyków przybył do Konstantynopola. Jan VI 9 grudnia abdykował. Joanna Sabaudzka doczekała upadku Kantakuzena, zmarła 6 lat później w 1360 roku.[2]
Od tego momentu zaczyna się okres samodzielnych rządów Jana V. Przez ten czas starał się pozyskać pomoc z Zachodu przeciwko Turkom osmańskim. Jednak jego panowanie charakteryzowało się coraz większym rozpadem imperium. Przyczyniła się do tego najpierw opisana wyżej wojna domowa z Kantakuzenami: Janem VI oraz jego synem Mateuszem Kantakuzenem; a potem rewolta jego syna Andronika IV i wreszcie najazdy Turków. Nie dbano o gospodarkę Cesarstwa i korzystano z obcych, najemnych armii, co gorsza tureckich. Oddano Genueńczykom wyspy Chios i Lesbos.[3]
W 1359 Osmanowie próbowali zdobyć Konstantynopol. Potem przeszli przez Bosfor i zajęli Adrianopol, który przemianowali na Edirne i tam ustanowili swoją nową stolicę. W 1362 roku, po klęsce w bitwie pod Adrianopolem Jan V uzależnił się od Ottomanów. Udał się w podróż po Europie, ale bezskutecznie. Wracając został zatrzymany w Wenecji przez wierzycieli. Wystąpił o pomoc do swoich synów: Andronika i Manuela. Andronik odmówił wykupienia ojca z rąk wierzycieli, a zrobił to młodszy Manuel. Dlatego też Jan V po powrocie do kraju pozbawił Andronika tronu i wyznaczył na następcę Manuela.[4]
W 1373 roku Andronik zmówił się z synem sułtana Murada i obaj wystąpili przeciwko swoim ojcom. Obaj przegrali - syn sułtana został oślepiony zabity, a sułtan zażądał, aby Jan V uczynił to samo wobec Andronika. Jan V pozostawił Andronika przy życiu, ale kazał pozbawić go częściowo wzroku. W 1376 Andronik ponownie zwrócił się przeciwko ojcu, uwięziwszy go wraz ze swoim bratem Manuelem. Obaj jednak uciekli i poprosili o pomoc sułtana. W 1379 roku Jan V powrócił na tron po wygraniu wojny domowej i walk ulicznych w Konstantynopolu.[5]
Pod koniec życia na kilka miesięcy został odsunięty od władzy tym razem przez swojego wnuka Jana VII Paleologa. Przywrócony został na tron przez swojego syna Manuela II.
Ożenił się z Heleną Kantakuzeną i miał z nią pięcioro dzieci:[6]
- Andronika IV Paleologa
- Manuela II Paleologa
- Teodora I Paleologa - despotę Peloponezu
- Michała
- Irenę
Przypisy
- ↑ T. Wolińska, Jan V, [w:] Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 32 - 34.
- ↑ T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
- ↑ T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
- ↑ T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
- ↑ T. Wolińska, op. cit., s. 32 - 34.
- ↑ Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 18.
| Poprzednik Andronik II Paleolog |
 |
Cesarz bizantyjski 1341 - 1347 |
|
Następca Jan VI Kantakuzen |
| Poprzednik Jan VI Kantakuzen |
|
Cesarz bizantyjski 1355 - 1376 |
|
Następca Andronik IV Paleolog |
| Poprzednik Andronik IV Paleolog |
|
Cesarz bizantyjski 1379 - 1391 |
|
Następca Jan VII Paleolog |
