Niszczyciele rakietowe projektu 61

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niszczyciele rakietowe projektu 61
Strogiy.jpg
Opis typu
Kraj budowy  ZSRR
Użytkownicy  WMF ZSRR /  WMF Rosji (20)
 Indian Navy (5)
 Marynarka Wojenna (1)
Stocznia nr 190 im. A. Żdanowa
nr 445 im. 61 Komunardów
Wejście do służby 31 grudnia 1962
Zbudowane okręty 25
Okręty w służbie 6
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa : 3440 t (proj. 61)
pełna 4390 t (proj. 61)
Długość 144 m (proj. 61)
Szerokość 15,8 m
Zanurzenie 3,94 m (proj. 61)
Napęd 4 turbiny gazowe M-8E o mocy łącznej 72 000 KM, 2 śruby
Prędkość 34 węzły
Zasięg 3500 nm przy prędkości 18 węzłów
Załoga 266 (proj. 61)
Uzbrojenie proj. 61:
2 x 2 wyrzutnie pocisków plot M-1 Wołna
4 działa 76,2 mm plot AK-726 (2xII)
5 wyrzutni torpedowych 533 mm (1xV)
2 x 12 wyrzutni rakietowych bomb głębinowych RBU-6000
2 x 6 wyrzutni rakietowych bomb głębinowych RBU-1000
- szczegóły w tekście
Wyposażenie lotnicze 1 śmigłowiec Ka-25
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Niszczyciele rakietowe projektu 61 (w kodzie NATO typ Kashin)[1]radzieckie okręty, budowane od lat 60. XX wieku. Określane też są od nazwy pierwszego okrętu jako typ Komsomolec Ukrainy. W rzeczywistości w ZSRR klasyfikowano je jako okręty dozorowe lub duże okręty przeciwpodwodne, jednakże na świecie uważa się je na ogół za niszczyciele rakietowe. Dla radzieckiej marynarki wojennej zbudowano 20 jednostek, z czego jedną wydzierżawiono a następnie sprzedano Polsce (ORP "Warszawa"), a pięć dalszych zbudowano dla Indii. Były to pierwsze seryjne okręty na świecie napędzane wyłącznie turbinami gazowymi.

Historia powstania i budowa[edytuj | edytuj kod]

Okręty projektu 61 powstały na zapotrzebowanie nowoczesnych jednostek eskortowych, służących do ochrony zespołów floty przed okrętami podwodnymi i lotnictwem. Zbiegło się to z wprowadzeniem pierwszych radzieckich systemów morskich przeciwlotniczych pocisków rakietowych, które przeznaczono na uzbrojenie nowo projektowanych okrętów. Projekt zlecono leningradzkiemu biuru CKB-53 (główny konstruktor B. Kupienski), a prace nad nim rozpoczęto w 1956[2].

Oficjalnie stępkę pod budowę pierwszego okrętu "Komsomolec Ukrainy" położono 15 września 1959, faktycznie budowę rozpoczęto pod koniec 1958. Wodowany 31 grudnia 1960, od października do grudnia 1962 przechodził próby państwowe i wszedł do służby 31 grudnia 1962 (do października 1962 nosił nazwę SKR-25). W sumie zbudowano 20 okrętów dla marynarki ZSRR, z czego 15 w stoczni im. 61 Komunardów w Nikołajewie, a 5 w stoczni im. A. A. Żdanowa w Leningradzie. Budowa serii rozciągnęła się znacznie w czasie: okręty seryjne wchodziły do służby od grudnia 1963 aż do 1973 roku, najwięcej – po 3 w latach 1965 i 1966. Po oddaniu do służby pierwszych okrętów, usuwano na nich jeszcze przez pewien czas usterki. Koszt okrętów malał w miarę budowy serii i wynosił od 30 (pierwszy okręt) do 17,5 milionów rubli. W latach 80. zbudowano jeszcze 5 okrętów według ulepszonego projektu 61ME dla Indii[2][3].

Okręty projektu 61 były początkowo oficjalnie klasyfikowane jako okręty dozorowe (SKR – storożewoj korabl), a 19 maja 1966 przeklasyfikowano je na duże okręty przeciwpodwodne (BPK – bolszyj protiwołodocznyj korabl). Okręty zmodernizowane z zastosowaniem pocisków przeciwokrętowych (proj. 61M/MP) przeklasyfikowano 28 czerwca 1977 na duże okręty rakietowe (BRK – bolszyj rakietnyj korabl), po czym 14 października 1980 ponownie na BPK, a w styczniu 1992 ponownie na SKR. Klasy SKR i BPK odpowiadały w zasadzie przeznaczeniem klasie fregat (nie istniejącej pod tą nazwą w ZSRR), lecz z uwagi na spore rozmiary i bogate uzbrojenie, okręty te w piśmiennictwie światowym są na ogół określane jako niszczyciele rakietowe, tak też klasyfikowane były we flotach Indii i Polski (w ZSRR niszczyciele – esmincy – budowano do lat 50., a ponownie dopiero od lat 80.)[2][4].

Opis konstrukcji i ocena[edytuj | edytuj kod]

Okręty miały charakterystyczną, wysmukłą sylwetkę, z gładkopokładowym kadłubem z silnie wznoszącym się ostrołukowym dziobem i lekkim wzniosem rufy oraz długim zespołem nadbudówek, ciągnącym się na ok. 2/3 długości pokładu. Charakterystycznym elementem były także dwa piramidowe kratownicowe maszty, a przed nimi i za nimi, na wysokich podstawach, stacje Jatagan naprowadzania pocisków przeciwlotniczych. Stwarzały one wrażenie "piramidy", której kulminację stanowił główny pierwszy maszt, umieszczony na śródokręciu. Nietypowe były też dwie pary niskich i szerokich kominów, stanowiących wyloty spalin z turbin gazowych, rozsuniętych na burty, w dwóch grupach, przedniej i tylnej.

Główne uzbrojenie artyleryjskie – 4 działa uniwersalne kalibru 76 mm AK-726 rozmieszczone były w dwóch wieżach, na pokładzie dziobowym i rufowym. Miejsce na nadbudówkach za oboma wieżami zajmowały podwójne wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych M-1 Wołna, z magazynami pocisków pod nimi. Uzbrojenie pierwotnie dopełniał pięciorurowy aparat torpedowy, umieszczony na śródokręciu, na niskiej nadbudówce, w osi podłużnej okrętu oraz dwie wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-6000 na nadbudówce dziobowej, przeładowywane automatycznie i dwie wyrzutnie RBU-1000 na śródokręciu. Kadłub wykonany był ze stali i dzielił się poprzecznie na 14 (na części okrętów 15) przedziałów wodoszczelnych, a nadbudówki były wykonane w większości z lekkiego stopu aluminiowo-magnezowego AMG-5W dla zmniejszenia masy.

Niszczyciel "Obrazcowyj" w 1985 (niezmodernizowany)
Niszczyciel rakietowy projektu 61 od rufy (niezmodernizowany)

Główne stanowisko kierowania walką okrętu znajdowało się w kadłubie, na dolnym pokładzie (po raz pierwszy na radzieckich okrętach), stąd nadbudówka dziobowa miała niewielkie rozmiary i jej funkcja była zredukowana do sterówki oraz roli podstawy pod stację radiolokacyjną Jatagan. Okręt został zaprojektowany pod kątem obrony przed bronią masowego rażenia i pomieszczenia wewnętrzne stanowiły gazoszczelną cytadelę. Siłownia okrętowa składała się z czterech turbin gazowych, rozmieszczonych po dwie w dwóch oddzielnych przedziałach. Na rufie okrętu znajdowało się lądowisko, z którego mógł bazować śmigłowiec do zwalczania okrętów podwodnych Ka-25PŁ; okręty zabierały 5800 l paliwa lotniczego i uzbrojenie dla śmigłowca (przede wszystkim torpedy AT-1).

Okręty proj. 61 były pierwszymi dużymi okrętami napędzanymi wyłącznie turbinami gazowymi[5], szeroko później stosowanymi w konstrukcji okrętów na świecie. Rozwiązanie to pozwalało zmniejszyć masę siłowni w stosunku do turboparowej i pozwalało na szybszy rozruch (od zimnego stanu można było uruchomić turbiny w ciągu kilku minut, a w ciągu kilkunastu osiągnąć pełną moc). Do jego ujemnych cech na okrętach proj. 61 należał jednak spory poziom emitowanego szumu, dokuczliwego dla załogi. Z tej przyczyny okręty te nazywane były, zwłaszcza przez lotników latających nad nimi, "śpiewającymi fregatami" (pojuszczije friegaty). Były też pierwszymi radzieckimi okrętami przeznaczonymi do celów obrony przeciwlotniczej za pomocą kierowanych pocisków rakietowych – na nieco wcześniej zbudowanych krążownikach proj. 58, jedna wyrzutnia pocisków przeciwlotniczych Wołna, była tylko uzupełnieniem uzbrojenia. Były także pierwszymi przystosowanymi do bazowania na nich śmigłowca[6]. Przez to, były ważnym etapem w radzieckim budownictwie okrętowym. Okręty proj. 61 były ponadto szybkie i miały dobrą dzielność morską, pokład nie ulegał zalewaniu przez fale, były też wyposażone w skuteczne aktywne stabilizatory przechyłów (największa prędkość osiągnięta na próbach prototypu to 39 węzłów). Za opracowanie projektu 61, grupa konstruktorów otrzymała nagrodę leninowską.

Ocena projektu jednak nie była jednoznacznie pozytywna. Pomimo bogatego uzbrojenia, brakowało im możliwości zwalczania celów powietrznych i morskich na większych odległościach, z powodu stosunkowo niewielkiego zasięgu pocisków plot i małego kalibru artylerii, skutkującego nadto jej niewielką skutecznością w walce z okrętami. Pociski M-1 Wołna nie zapewniały efektywnej obrony zespołów floty przed większymi atakami, mając zasięg od 4 do 15 km i pułap od 100 m do 10 km. Jedynie w niewielkim stopniu uległo to poprawie przy modernizacji systemu do standardu Wołna-M pod koniec lat 60. (zasięg do 22 km, pułap do 14 km) i Wołna-P w latach 70. Okręty nie miały też uzbrojenia do walki z okrętami podwodnymi na większych odległościach, a stałe bazowanie na nich śmigłowca i jego eksploatację utrudniał brak hangaru. Podkilowa stacja hydrolokacyjna miała ograniczony zasięg (na modernizowanych okrętach zwiększono ich możliwości w tym zakresie). Zastosowany podczas modernizacji kompleks pocisków rakietowych woda-woda P-15M szybko przestał być nowoczesny, przy tym miał większe gabaryty i mniejszą ilość pocisków, niż wprowadzane w drugiej połowie lat 70. systemy zachodnie. Zasięg pływania okrętów był mniejszy, niż niszczycieli zagranicznych. Do wad projektu zaliczano też niewygodę załogi (słaba wentylacja i hałas). Z kolei szerokie zastosowanie stopów lekkich i słabość systemu przeciwpożarowego zwiększały niebezpieczeństwo pożaru w razie uszkodzeń (przykład zatonięcia niszczyciela "Otważnyj").

Wersje i modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Niszczyciel projektu 61M/MP
Niszczyciel "Smietliwyj" po modernizacji - widoczne wyrzutnie rakiet Ch-35
Indyjski niszczyciel "Rana" proj. 61ME
Dziób niszczyciela "Strogij" po kolizji z krążownikiem "Nikołajew", 15 lipca 1986. Widoczna wieża dział AK-726 i wyrzutnia ZIF-101 kompleksu M-1 Wołna (bez pocisków), dalej działka salutacyjne i radar artyleryjski MR-105.

Wśród okrętów projektu 61 wyróżnia się dwie grupy: pierwsze 7 okrętów miały dwa radary Angara, a pozostałe (oznaczane w części dokumentów jako projekt 61A) radary Angara i Kliwer. Na okrętach od końca lat 60. modernizowano system przeciwlotniczy M-1 Wołna z pociskami W-600 do nowocześniejszej wersji Wołna-M z pociskami W-601, a następnie na części okrętów, od drugiej połowy lat 70. do wersji Wołna-P.[2]

W związku z brakiem zdolności uderzeniowych okrętów, projekt ulepszono i ostatni okręt "Sdierżannyj" ukończono już jako projekt 61M (M - modernizowany). Następnie, między 1971 a 1981 rokiem zmodernizowano w taki sposób 5 okrętów, oznaczonych jako projekt 61MP. Zmiany przede wszystkim polegały na zainstalowaniu w rufowej części 4 wyrzutni pocisków rakietowych woda-woda P-15M, w nieruchomych kontenerach skierowanych do tyłu, po dwa na burtach[7]. Ponadto na rufie zainstalowano holowaną stację hydrolokacyjną MG-335 Płatina o lepszych parametrach, co wymagało podniesienia wyżej lądowiska dla śmigłowca. Wreszcie dodano dwie pary automatycznych sześciolufowych działek obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej kalibru 30 mm AK-630, po jednej parze wraz z radarem kierowania ogniem MR-123 na każdej z burt w rejonie śródokręcia. Usunięto natomiast dwie wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-1000[2]. W kodzie NATO okręty te zostały oznaczone jako Modified Kashin (Kashin Mod.)[8].

Jeden okręt "Prowornyj" został w latach 1974-1977 przebudowany na projekt 61E (eksperymantalny), w celu przetestowania nowego systemu przeciwlotniczego Uragan. Zdemontowano z niego obie wyrzutnie pocisków Wołna i na miejsce rufowej zainstalowano jednoprowadnicową wyrzutnię ZS-90 systemu Uragan, z zapasem 24 pocisków 9M38. Rozważano zainstalowanie także dwóch takich wyrzutni na dziobie i modernizację dalszych 4 okrętów, lecz zrezygnowano z tych zamierzeń. System Uragan oferował znacznie lepsze możliwości zwalczania celów powietrznych (zasięg: 3,5-25 km, pułap – 10-15.000 m). Zastosowano też nowszy radar dozoru ogólnego MR-700 Friegat-M.[2]

Na jednym z okrętów "Smietliwyj" zastosowano nowe małogabarytowe pociski rakietowe woda-woda Ch-35 Uran (kompleks 3M24), o zasięgu 130 km i masie głowicy od 90 do 145 kg. Podstawy dla dwóch poczwórnych wyrzutni zainstalowano na przełomie lat 80. i 90. w miejsce zdemontowanych wyrzutni rakietowych bomb głębinowych RBU-1000 na śródokręciu. Ponadto, zastosowano na nim nowy nieakustyczny kompleks wykrywania okrętów podwodnych MNK-300 z 300-metrową anteną holowaną, co wymagało zdemontowania rufowej wieży dział[2][9].

Od 1976 do 1987 zbudowano pięć okrętów ulepszonego projektu 61ME dla Indii[4]. Indyjskie okręty zwane są również typem Rajput od imienia pierwszej zbudowanej dla tego kraju jednostki, natomiast według nomenklatury NATO określone zostały jako typ Kashin II. W odróżnieniu od okrętów radzieckich, otrzymały 4 wyrzutnie KT-97M pocisków woda-woda P-20 (eksportowa modyfikacja P-15M) skierowane do przodu, po bokach nadbudówki dziobowej. Zamiast wieży rufowej dział 76 mm zastosowano hangar dla śmigłowca, co polepszyło warunki jego wykorzystania. Zamierzano początkowo zastąpić dziobową wieżę przez armatę 100 mm AK-100, lecz w tym czasie jeszcze nie była ona dopuszczona do eksportu[4][10].

W latach 90. stocznia Mazagon Dock Ltd w Bombaju zbudowała dla Marynarki Wojennej Indii serię trzech niszczycieli rakietowych typu Delhi. Okręty te powstały w wyniku doświadczeń indyjskich, rosyjskich, jak i państw zachodnich. Ogólna koncepcja kadłuba oraz rozmieszczenia uzbrojenia została oparta na niszczycielach projektu 61ME. Szczególne podobieństwo można zauważyć w sposobie umiejscowienia nadbudówek, kominów i masztów, przy czym okręty indyjskie są niemal o połowę większe pod względem wyporności. Na pokładach jednostek typu Delhi znalazły się nowsze generacje uzbrojenia produkcji rosyjskiej w podobnej ilości do poprzedników, w tym wspomniana armata morska AK-100 oraz pociski przeciwokrętowe Ch-35 Uran.[11]

Służba[edytuj | edytuj kod]

Okręty proj. 61 wchodziły w latach 1963-1973 na uzbrojenie wszystkich czterech radzieckich flot, najwięcej – Floty Czarnomorskiej. Brak było w ich karierze bezpośrednich epizodów bojowych, ciekawsze epizody służby opisano poniżej.

W czerwcu 1964 "Komsomolec Ukrainy" i "Soobrazitielnyj" wyszły na pierwszy rejs na Morze Śródziemne, odwiedzając porty jugosłowiańskie. W 1966 "Odarionnyj" przepłynął z Zatoki Kolskiej do Władywostoku drogą północną. W czerwcu 1967 cztery okręty "Komsomolec Ukrainy", "Soobrazitielnyj", "Prowornyj" i "Otważnyj" pełniły służbę dozorową u brzegów Egiptu, pomagając siłom egipskim, w związku z wojną izraelsko-arabską. Ponownie część okrętów pełniła służbę u brzegów Egiptu w latach 1968 i 1970-1974 oraz na rzecz Syrii w październiku 1973. Z kolei w sierpniu i październiku 1974 "Skoryj" i "Sdierżannyj" ubezpieczały operację rozminowywania Kanału Sueskiego.

30 sierpnia 1974 ok. 10 na niszczycielu "Otważnyj" podczas ćwiczeń na Morzu Czarnym w rejonie Chersonez doszło do samoczynnego uruchomienia silnika jednego z pocisków przeciwlotniczych w rufowym magazynie, na skutek czego doszło do wybuchu pocisków i zatopienia kilku przedziałów (zginęło 24 marynarzy). Podjęto próby odholowania okrętu, lecz walka z pożarem i przechyłem na prawą burtę była nieskuteczna, dodatkowo o 14.45 wybuchły bomby głębinowe, a następnie zbiornik paliwa lotniczego. O 15.57 okręt zatonął, rufą w dół.

Po rozpadzie ZSRR, wszystkie okręty przejęła Rosja. W obliczu kryzysu finansowego, w jakim znalazła się marynarka rosyjska w latach 90., na początku tej dekady wycofano większość okrętów proj. 61, które nie były już w tym czasie nowoczesne. Część nie ukończyła remontów, w których się znajdowała, część wycofano na skutek postępującej degradacji technicznej w połowie dekady. Ostatnimi okrętami pozostającymi we flocie Rosji pod koniec XX wieku były "Sdierżannyj" i "Smietliwyj". W 1994 i 1995 "Sdierżannyj" działał u brzegów ogarniętej wojną domową Abchazji. W 2002 "Sdierżannyj" był już wycofany, a "Smietliwyj" pozostawał w służbie, ale jego status operacyjny był ograniczony[12].

W służbie w 2007 znajdowały się natomiast wszystkie jednostki indyjskie. Na niszczycielu "Rajput" zamiast przednich hangarów dla rakiet P-15 klasy woda-woda, zamontowano po dwie dwururowe wyrzutnie naddźwiękowych pocisków manewrujących PJ-10 BrahMos, opracowanych wspólnie z Rosjanami. W latach 2003-2005 jednostka wykonała czterokrotnie próbne strzelania rakietowe z użyciem nowego rodzaju uzbrojenia, a tym samym niszczyciele projektu 61ME stały się pierwszymi okrętami, z których wystrzelono pociski typu BrahMos[4].

Przydział okrętów do flot radzieckich:

  • Flota Czarnomorska: "Komsomolec Ukrainy", "Soobrazitielnyj" (do 1982), "Prowornyj", "Otważnyj", "Krasnyj Kawkaz", "Rieszytielnyj", "Smietliwyj", "Smiełyj" (do 1982), "Krasnyj Krym", "Skoryj", "Sdierżannyj"
  • Flota Północna: "Soobrazitielnyj" (od 1982), "Strojnyj" "Smyszlonyj", "Ogniewoj" (od 1971), "Odarionnyj" (do 1966)
  • Flota Oceanu Spokojnego: "Strogij", "Sposobnyj", "Odarionnyj" (od 1966), "Stierieguszczij"
  • Flota Bałtycka: "Smiełyj" (1982-1987), "Ogniewoj" (do 1971), "Obrazcowyj", "Sławnyj"

Z wizyt w portach zagranicznych, okręty odwiedziły m.in.

  • Gdynię – "Obrazcowyj" (1967 i 1980), "Sławnyj" (1987)
  • Bombaj – "Stierieguszczij" (1968)
  • Basrę – "Stierieguszczij" (1968), "Odarionnyj" (1976)
  • Hawanę – "Soobrazitielnyj" (1969), "Krasnyj Kawkaz" (1986), "Smyszlonyj" (1971), "Sławnyj" (1985)
  • Reykjavik – "Strojnyj" (1969)
  • Cherbourg – "Obrazcowyj" (1970)
  • Kopenhagę – "Sławnyj" (1971)
  • Marsylię – "Prowornyj" i "Krasnyj Kawkaz" (1973)
  • Tarent – "Otważnyj" (1973), "Krasnyj Krym" (1990)
  • Tulon – "Krasnyj Krym" (1975)
  • Vancouver – "Sposobnyj" (1976)
  • Portsmouth – "Obrazcowyj" (1976)
  • Bordeaux – "Smyszlonyj" (1978)
  • Szczecin – "Sławnyj" (1988)

W 1987 "Smiełyj" wydzierżawiono Polsce, gdzie 9 stycznia 1988 wszedł do służby jako ORP "Warszawa", stając się okrętem flagowym polskiej Marynarki Wojennej[13]. Na przełomie 1992 i 1993 Polska odkupiła niszczyciel od Rosji[14]. Wycofano go ze służby 5 grudnia 2003 i przeniesiono do rezerwy.

Okręty[edytuj | edytuj kod]

Nazwa położenie stępki wodowanie wejście do służby modernizacja
Komsomolec Ukrainy (Комсомолец Украины) 15. 09. 1959 31. 12. 1960 31. 12. 1962
Soobrazitielnyj (Сообразительный) 20. 07. 1960 04. 11. 1961 26. 12. 1963
Prowornyj (Проворный) 10. 02. 1961 21. 04. 1962 25. 12. 1964 proj. 61E
Ogniewoj (Огневой) 09. 05. 1962 31. 05. 1963 31. 12. 1964 proj. 61MP
Odarionnyj (Одарённый) 22. 01. 1963 11. 09. 1964 30. 12. 1965
Obrazcowyj (Образцовый) 29. 07. 1963 23. 02. 1964 29. 09. 1965
Otważnyj (Отважный) 10. 08. 1963 17. 10. 1964 31. 12. 1965
Strojnyj (Стройный) 20. 03. 1964 28. 07. 1965 15. 12. 1966 proj. 61MP
Sławnyj (Славный) 26. 07. 1964 24. 04. 1965 30. 09. 1966 proj. 61MP
Stierieguszczij (Стерегущий) 26. 07. 1964 20. 02. 1966 21. 12. 1966
Krasnyj Kawkaz (Красный Кавказ) 25. 11. 1964 09. 02. 1966 25. 09. 1967
Rieszytielnyj (Решительный) 25. 06. 1965 30. 06. 1966 30. 12. 1967
Smyszlonyj (Смышлёный) 15. 08. 1965 22. 10. 1966 27. 09. 1968 proj. 61MP
Strogij (Строгий) 22. 02. 1966 29. 04. 1967 24. 12. 1968
Smietliwyj (Сметливый) 15. 07. 1966 26. 08. 1967 25. 09. 1969 Uran
Smiełyj (Смелый) (od 1988 ORP "Warszawa") 15. 11. 1966 06. 02. 1968 27. 12. 1969 proj. 61 MP
Krasnyj Krym (Красный Крым) 23. 02. 1968 28. 02. 1969 15. 10. 1970
Sposobnyj (Способный) 10. 03. 1969 11. 04. 1970 25. 09. 1971
Skoryj (Скорый) 20. 04. 1970 26. 02. 1971 23. 09. 1972
Sdierżannyj (Сдержанный) 10. 03. 1971 25. 02. 1972 30. 12. 1973 proj. 61M
Okręty indyjskie
Rajput (eks "Nadieżnyj") 11. 09. 1976 17. 09. 1977 04. 05. 1980 proj. 61ME
Rana (eks "Gubitielnyj") 29. 11. 1976 27. 09. 1978 10. 02. 1982 proj. 61ME
Ranjit (eks "Łowkij") 29. 06. 1977 16. 06. 1979 24. 11. 1983 proj. 61ME
Ranvir (eks "Twiordyj") 24. 10. 1981 12. 03. 1983 1986 proj. 61ME
Ranjivey (eks "Tołkowyj") 19. 03. 1982 01. 02. 1986 1988 proj. 61ME

"Ogniewoj", "Obrazcowyj", "Odarionnyj", "Sławnyj" oraz "Stierieguszczij" budowane były w stoczni nr 190 im. A. Żdanowa w Leningradzie, natomiast pozostałe okręty powstały w stoczni nr 445 im. 61 Komunardów w Nikołajewie.

Dane taktyczno – techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność (proj. 61 / 61MP):
    • standardowa: 3440 / 3850 t
    • normalna: 4000 / 4250 t
    • pełna: 4390 / 4950 t
  • wymiary:
    • długość całkowita: 144 / 146,2 m (proj. 61 / 61MP)
    • długość na linii wodnej: 132 m
    • szerokość całkowita: 15,8 m
    • szerokość na linii wodnej: 14 m
    • zanurzenie: 3,94 – 4,6 m (standardowa / pełna wyporność)
    • wysokość burt: 8,1 – 13,2 m
    • wysokość metacentryczna: 0,9 – 1,57 m (wyporność standardowa / pełna)
  • napęd: 4 turbiny gazowe M-8E o mocy łącznej 72 000 KM, 2 śruby
  • prędkość: pełna 34 węzły, ekonomiczna bojowa 24 w
  • zasięg: 3500 mil morskich przy prędkości 18 w, 3100 Mm / 24 w, 1520 Mm /34 w
  • zapas paliwa: 940-950 t
  • autonomiczność – 20 dób
  • załoga: 266-320 (w tym 22-29 oficerów)

Uzbrojenie:

  • Proj. 61:
    • 2 podwójne wyrzutnie ZIF-101 pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu M-1 Wołna (zasięg 4-15 lub 22 km, pułap 0,1-10 lub 14 km, 32 pociski)
    • 4 działa uniwersalne kalibru 76,2 mm AK-726 w 2 wieżach (2xII, donośność: 15,7 km)
    • 1 pięciorurowa wyrzutnia PTA-53-61 torped kalibru 533 mm (5 torped: zwykle 2 przeciw okrętom nawodnym 53-65K i 3 torpedy przeciw okrętom podwodnym SET-65)
    • 2 dwunastoprowadnicowe wyrzutnie RBU-6000 rakietowych bomb głębinowych RGB-60 (zapas 192 bomb, zasięg 5,8 km)
    • 2 sześcioprowadnicowe wyrzutnie RBU-1000 rakietowych bomb głębinowych RGB-10 (zapas 48 bomb, zasięg 1 km)
    • 1 śmigłowiec Ka-25
  • Proj. 61M/MP
    • 4 wyrzutnie KT-15M pocisków przeciwokrętowych P-15M (zasięg 8-80 km, masa głowicy 480 kg, 4 pociski)
    • 2 podwójne wyrzutnie ZIF-101 pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu M-1 Wołna-M (zasięg 4-22 km, pułap 0,1-14 km, 32 pociski)
    • 4 działa uniwersalne kalibru 76,2 mm AK-726 w 2 wieżach (2xII)
    • 4 działka przeciwlotnicze i przeciwrakietowe 30 mm AK-630
    • 1 pięciorurowa wyrzutnia PTA-53-61 lub PTA-53-1123/2 torped przeciw okrętom podwodnym i nawodnym kalibru 533 mm (5 torped)
    • 2 dwunastoprowadnicowe wyrzutnie RBU-6000 rakietowych bomb głębinowych (zapas 192 bomb RGB-60, zasięg 5,8 km)
    • 1 śmigłowiec Ka-25PŁ

Wyposażenie elektroniczne

  • 1 radar dozoru ogólnego MR-310 Angara (na pierwszym maszcie) (na 7 wczesnych okrętach – MR-300 Angara)
  • 1 radar dozoru ogólnego MR-500 Kliwer (na drugim maszcie) (na 7 wczesnych okrętach – drugi MR-300 Angara)
  • 2 radary nawigacyjne Wołga (na pierwszym maszcie)
  • podkilowe stacje hydrolokacyjne (aktywne/pasywne) MG-311 Wyczegda i MG-312 Titan (z opuszczaną opływką, zasięg do 18 km) (na wczesnych okrętach)
  • kompleks hydrolokacyjny MGK-335 Płatina z anteną holowaną i podkilową (zasięg do 30 km) (na okrętach modernizowanych proj. 61M, MP i ME)
  • stacje wykrywania śladu radiacyjnego i termicznego okrętów podwodnych MI-110R i MI-110K
  • 2 stacje Jatagan naprowadzania pocisków rakietowych M-1 Wołna
  • 2 stacje MR-105 Turel kierowania ogniem armat AK-726
  • 2 stacje MR-123 Wympeł-M kierowania ogniem armat AK-630 (na okrętach proj. 61M)
  • systemy walki radioelektronicznej i wyrzutnie celów pozornych (na modernizowanych okrętach)
  • system identyfikacji swój-obcy: 4 urządzenia zapytujące Nikiel-KM i 2 urządzenia odpowiadające Chrom-KM
  • radiostacje

Przypisy

  1. Oznaczenie zaczynające się od litery "K" nadano zgodnie z nomenklaturą NATO dla radzieckich niszczycieli, pochodzi od miasta Kaszyn (ang. Kashin).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 W. Kostriczenko, A.A. Prostokiszin, (op.cit.)
  3. J. Ciślak (op.cit.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 "Rajput (Kashin II) class" Indian Navy – Today (ang.)
  5. Pierwszymi okrętami na których w ogóle zamontowano turbiny gazowe były brytyjskie fregaty typu Tribal, lecz miały też turbiny parowe.
  6. Nie licząc wcześniejszych niszczycieli proj. 57bis, na których tylko w bardzo ograniczonym zakresie wykorzystywano śmigłowce Ka-15
  7. Podobne rozwiązanie z umieszczeniem pocisków P-15 zastosowano wcześniej na zmodernizowanych niszczycielach rakietowych projektu 56U.
  8. K. Faulkner, Jane's...
  9. "Large ASW Destroyer Smetlivy" Black Sea Fleet (ang.)
  10. W ZSRR zakaz eksportu dotyczył większości nowego uzbrojenia.
  11. Łukasz Pacholski "Niszczyciele typu Delhi" Militarium – Polski Serwis Militarny
  12. World Navies Today: Russian Surface Combatants (ang.)
  13. ORP "Warszawa" przez cały okres służby wchodziła w skład 3 Flotylli Okrętów.
  14. Niszczyciel został zakupiony wraz z dwoma okrętami podwodnymi projektu projektu 641 po bardzo korzystnej cenie, w zamian za anulowanie rosyjskich długów w stosunku do Stoczni Marynarki Wojennej, które związane były z nieuregulowaniem zapłat za wybudowane okręty.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Kostriczenko, A.A. Prostokiszyn (В.В.Костриченко, А.А.Простокишин): "Pojuszczije friegaty" Bolszyje protiwołodocznyje korabli projekta 61 («Поющие фрегаты» Большие противолодочные корабли проекта 61), seria Morskaja Kollekcja 1/1999 (ros.)
  • ПК проект 61 (типа "Комсомолец Украины") w serwisie Военно-Морская коллекция (ros.)
  • Jarosław Ciślak. "Polska Marynarka Wojenna 1995." str. 28-32 Wydawnictwo Lampart. Warszawa 1995. ISBN 83-86776-08-0
  • Keith Faulkner. "Jane's okręty wojenne. Przewodnik encyklopedyczny." str. 116-117 Opublikowano oryginalnie pod tytułem "Jane's Warship Recognition Guide." przez HarperCollins Publishers Ltd, Nowy Jork 1999. Tłumaczenie: Apoloniusz Siekański. Zysk i S-ka Wydawnictwo. Poznań 2004. ISBN 83-7298-588-X

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]