Sandiniści

Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego
Lider	Daniel Ortega
Data założenia	1961
Adres siedziby	Managua Nikaragua
Deklarowana ideologia polityczna	socjalizm demokratyczny, marksizm, lewica narodowa, teologia wyzwolenia
Deklarowane poglądy gospodarcze	socjalizm
Członkostwo międzynarodowe	Międzynarodówka Socjalistyczna Forum São Paulo
Barwy	czerwień i czerń
http://www.fsln-nicaragua.com/

Nikaragua

Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka Nikaragui Ustrój polityczny Konstytucja Prezydenci Daniel Ortega Saavedra Rząd Zgromadzenie Narodowe Podział administracyjny Partie polityczne Nikaragui Polityka zagraniczna Wikiprojekt Polityka

Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN), Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego (sandiniści) – lewicowa partia polityczna w Nikaragui, wywodząca się z ugrupowania partyzanckiego, które zdobyło władzę w wyniku powstania narodowego w 1979 roku, zwanego rewolucją nikaraguańską lub sandinistowską. FSLN łączył w swojej doktrynie idee wyzwolenia narodowego i społecznego, marksizm i teologię wyzwolenia, sprawując władzę w latach 1979-1990.

W 2006 roku partia sandinistów FSLN wygrała wybory, a dotychczasowa rządząca Partia Liberalno-Konstytucyjna przeszła do opozycji. Przywódca FSLN Daniel Ortega został prezydentem Nikaragui.

Opozycja wobec Somozy (1961-1979)

FSLN został utworzony 23 lipca 1961 r. przez Carlosa Fonseca Amadora, Tomása Borge Martíneza i Silvio Mayorga. Powodem powstania FSLN nawiązującego do idei „narodowego ruchu wyzwolenia” były coraz bardziej brutalne i skorumpowane rządy klanu Somozów. Niewątpliwie duży wpływ wywarła zwiększająca się w tym okresie aktywność lewicowej partyzantki w całej Ameryce Łacińskiej.

FSLN przyjęło swoją nazwę od bohatera narodowego Nikaragui Augusto Césara Sandina, który w latach 1927-1933 prowadził walkę partyzancką przeciwko amerykańskiej okupacji Nikaragui. Po zamordowaniu Sandino w zasadzce w 1934 roku, USA przywróciły kontrolę nad Nikaraguą. Stany Zjednoczone utworzyły formację wojskowo-policyjną, Gwardię Narodową, liczącą 3000 osób a na jej czele postawiono Anastasio Somozę Garcíę. Ciesząc się pełnym poparciem Waszyngtonu, Somoza Garcia w 1936 r. przeprowadził zamach stanu i przejął władzę, ustanawiając długoletnią dyktaturę. Po jego śmierci w wyniku zamachu krajem będą rządzić kolejno jego dwaj synowie: Luis Somoza Debayle i Anastasio Somoza Debayle. Obydwaj także będą dowódcami Gwardii Narodowej (pełniącej również funkcję tajnej policji politycznej i szwadronów śmierci).

Sandiniści jeszcze w latach 60. próbowali, dzięki pomocy Fidela Castro zorganizować partyzantkę masową, lecz nie udało się im uzyskać szerszego poparcia ludności zarówno na wsi jak i w miastach. Dopiero w latach 70. przy stale rosnącej korupcji, pogłębiającej się nędzy oraz terrorze znaczna część obywateli Nikaragui zaczęła popierać FSLN. Punktem zapalnym stało się trzęsienie ziemi w stolicy tego kraju – Managui, w wyniku którego uległo zniszczeniu 90% miasta, zginęło około 6 tys. osób, a 25 tys. pozostało bez dachu nad głową. Rząd Somozy zdefraudował prawie całą pomoc międzynarodową przeznaczoną na odbudowę. Fakt ten doprowadził do tego, iż wielu dotychczasowych popleczników reżimu oraz znaczna część prawicy stanęło po stronie FSLN.

Frakcje FSLN w latach 70.

FSLN pod koniec lat 60. i na początku 70. podzielił się na trzy frakcje zwane niekiedy tendencjami. Były to:

• Tendencja powstańcza lub terceryści (tendencia insurrecctionista lub tendencia tercerista) – socjaliści, przywódca – Humberto Ortega i Daniel Ortega
• Przedłużona wojna ludowa (guerra popular prolongada w skrócie GPP) – guevaryści, przywódca – Tomas Borge
• Tendencja proletariacka (tendencia proletaria) – marksiści, przywódca – Jaime Wheelock

10 stycznia 1978 r. został zamordowany znany przeciwnik dyktatury Somozy i wydawca opozycyjnej gazety „La Prensa” Pedro Chamorro. Wydarzenie to doprowadziło do powszechnych wystąpień przeciwko reżimowi w całym kraju, rozpoczynając się masowymi strajkami, a kończąc powstaniem we wrześniu 1978. FSLN prowadził wówczas walki zarówno na wsi, jak i w miastach (w wielu miejscach Gwardia Narodowa poddawała się bez walki). Stare czołgi z II wojny światowej (M4 Sherman) na wyposażeniu Gwardii Narodowej przyniosły sukces w zgnieceniu rebelii (m.in. podczas ciężkich walk w mieście Estela).

W czerwcu 1979 r. doszło do ponownych walk. Tym razem FSLN, który utworzył tymczasowy emigracyjny rząd w Kostaryce, wezwał naród do powszechnego powstania. Partyzanci sandinistowscy w sile około 5000 starli się z 10 000 Gwardią Narodową. W lipcu 1979 główne walki przeniosły się do Managui, gdzie Somoza rozkazał bombardować napalmem dzielnice zamieszkane przez biedotę, uważając je za bastion wpływów sandinistów. USA przestały popierać Somozę po tym, jak żołnierze Gwardii Narodowej zastrzelili amerykańskiego dziennikarza, próbując obarczyć winą za jego śmierć partyzantów FSLN. Pomimo utrzymującej się przewagi w uzbrojeniu Somoza, nie widząc szans na stłumienie powstania, wraz z rodziną i najbliższymi współpracownikami 17 lipca 1979 r. uciekł helikopterem z kraju. Najpierw udał się przez Gwatemalę na Florydę, a następnie gościny udzielił mu dyktator Paragwaju. Nazajutrz po ucieczce dyktatora do centrum stolicy wkroczyli entuzjastycznie witani przez tłumy jako wyzwoliciele partyzanci FSLN.

Reformy FSLN

Sandiniści przejęli kraj w strasznym stanie, z 1,5-miliardowym długiem, 600 tys. bezdomnych oraz katastrofalną sytuacją gospodarczą. Wojna z dyktaturą Somozy pociągnęła za sobą śmierć około 50 tysięcy ludzi, głównie cywili. W celu jak najszybszej poprawy sytuacji został utworzony Rząd Odbudowy Narodowej składający się z dwóch sandinistów (Daniel Ortega i Moises Hassan), powieściopisarza Sergio Ramireza Mercado, biznesmena Alfonso Robelo i wdowy po wydawcy „La Prensa” Violety Barrios Chamorro. Rząd miał poparcie centrali związkowej Central Sandinista Trabajadores i organizacji kobiecej Asociación Mujeres Nicaragüenses Luisa Amanda Espinoza.

Wprowadzone reformy

• konfiskata przez państwo całego majątku obalonego klanu dyktatora Somozy (głównie zagrabionego i nieuczciwie zdobytego)
• reforma rolna (parcelacja posiadłości należących do klanu Somozy i innych wielkich majątków ziemskich, przekazanie nadziałów ziemi chłopom bezrolnym i małorolnym, tworzenie spółdzielni rolnych)
• wprowadzenie wszelkich wolności (wyznania, poglądów, zrzeszania itp.) przy jednoczesnym powrocie innych partii z wygnania
• wolność zrzeszania się robotników i rolników
• wprowadzenie powszechnego i bezpłatnego dostępu do opieki zdrowotnej
• wprowadzenie powszechnego i bezpłatnego dostępu do edukacji wszystkich szczebli
• wprowadzenie ubezpieczeń społecznych
• zniesienie kary śmierci i zakaz tortur
• ustalenie płacy minimalnej
• nacjonalizacja niektórych ważnych z punktu widzenia bezpieczeństwa strategicznego państwa przedsiębiorstw (przejmowanie odbywało się za odszkodowaniem)
• program taniego budownictwa mieszkalnego i gwarancja prawa do mieszkania
• ochrona eksploatacji surowców naturalnych
• zrównanie w prawach kobiet i mężczyzn
• opieka państwa nad Lasami Deszczowymi
• program ochrony środowiska oraz plany pozyskiwania energii z alternatywnych źródeł.

Na uwagę zasługuje fakt bardzo śmiałej i skutecznej akcji walki z analfabetyzmem. W ciągu pół roku, ponad 0,5 mln ludzi zostało nauczonych czytania i pisania. Analfabetyzm spadł z 50% do około 13%, a w dalszym procesie alfabetyzacji społeczeństwa brało udział blisko 100 tys. ochotników.

W Nikaragui rządzonej przez FSLN nastąpił znaczny wzrost identyfikacji obywateli z własnym państwem i przywrócenie godności narodowej, co stanowiło przełom w porównaniu z poprzednią epoką (1936-1979).

Konstytucja z 1987

W 1987 parlament Nikaragui uchwalił nową konstytucję. Ustawa zasadnicza eksponowała trzy zasady:

• pluralizm polityczny i związkowy
• gospodarka mieszana (równouprawnienie sektora państwowego, prywatnego i spółdzielczego)
• polityka niezaangażowania (neutralność w stosunkach zagranicznych)

Stosunki FSLN z Kościołem katolickim

Rewolucja nikaraguańska, którą kierowali sandiniści, odznaczała się silnym przywiązaniem do religii katolickiej. Wielu duchownych zginęło w czasie dyktatury Somozy, a większość księży poparła sandinistów. Niektórzy z nich uczestniczyli w rządzie FSLN, piastując stanowiska ministerialne (minister kultury – Ernesto Cardenal, minister oświaty – Fernando Cardenal, minister spraw zagranicznych – Miguel D’Escoto). Nurt katolicki, któremu hołdowali sandiniści – tzw. teologia wyzwolenia – był i jest ostro zwalczany przez Watykan. Radykalny kurs reform sandinistów zaniepokoił część hierarchii katolickiej, której przewodził arcybiskup Managui Miguel Obando Bravo. Pod jego przywództwem grupa konserwatywnych duchownych przyłączyła się do prawicowej opozycji kierowanej przez Violetę Barrios Chamorro. Duchowny Ernesto Cardenal w rządzie sandinistów pełnił rolę ministra kultury.

Stosunki z USA i polityka zagraniczna

Sandiniści nie ukrywali, iż po latach dominacji USA w Nikaragui pragną zerwać wasalną zależność i zbudować partnerskie stosunki z administracją waszyngtońską. Zbyt duża niezależność Nikaragui i zaraźliwy przykład rewolucji sandinistowskiej niepokoił Biały Dom. Ponadto FSLN utrzymywał szczególnie bliskie stosunki z Kubą, która przez lata wspierała walkę sandinistów, a po przejęciu przez nich władzy pospieszyła z pomocą, wysyłając m.in. personel medyczny i nauczycieli. Narażona z tych powodów na coraz bardziej wrogą politykę ze strony USA Nikaragua szukała sojuszników w świecie. Bliskie kontakty nawiązała z ZSRR i państwami komunistycznymi w Europie Wschodniej oraz Libią, a także z Algierią i Wietnamem. Ponadto dobre kontakty utrzymywała z wieloma krajami zachodnioeuropejskimi, szczególnie z tymi w których w latach 80. rządzili socjaldemokraci jak Hiszpania, Francja, Szwecja, Norwegia, Dania, Finlandia, Austria i Grecja. Najbliższym przyjacielem spośród europejskich przywódców był szwedzki premier Olof Palme.

Rząd Nikaragui deklarował na arenie międzynarodowej tzw. politykę niezaangażowania, co miało oznaczać dobre stosunki zarówno z Zachodem jak i Wschodem, oraz nieuczestniczenie w zbiorowych sojuszach polityczno-militarnych. W Ameryce Łacińskiej Nikaragua sandinistów uzyskała poparcie większości krajów, które z nadzieją przywitały obalenie Somozy.

Sandiniści popierali ruchy narodowowyzwoleńcze w Ameryce Łacińskiej, w Azji i Afryce. Szczególnie bliskie więzy łączyły FSLN z walczącym w sąsiednim Salwadorze Frontem Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda Martíego (FMLN).

W związku z utrzymywaniem bliskich kontaktów przez rząd FSLN z Kubą, Libią i blokiem wschodnim od początku lat 80., administracja USA zaczęła organizować z byłych żołnierzy Gwardii Narodowej zbrojne bojówki będące połączeniem szwadronów śmierci i band najemników, które atakowały rządy sandinistów. Oddziały te określane mianem Contras przeprowadzały prawie wyłącznie ataki na obiekty i cele cywilne.

Pomimo jawnego wspierania przez administrację Reagana zbrojnych grup antyrządowych i wprowadzenia blokady ekonomicznej obydwa kraje utrzymywały cały czas stosunki dyplomatyczne.

W 1984 roku wybuchł ostry konflikt z USA w związku z zaminowaniem przez CIA portów morskich. Nikaragua oddała sprawę do Międzynarodowego Trybunału w Hadze, który uznał w 1986 r. Stany Zjednoczone winnymi pogwałcenia zasad prawa międzynarodowego i wezwał do zaprzestania stosowania tego typu praktyk.

Wybory w 1984 r.

Pomimo bliskich kontaktów z Kubą, rząd sandinistów przestrzegał zasad pluralizmu politycznego i demokratycznego modelu państwa. Na podstawie przyjętej tymczasowej konstytucji w 1984 r. odbyły się wybory prezydenckie i parlamentarne. Prezydentem Nikaragui został Daniel Ortega. FSLN zdobyło w wyborach do parlamentu 64% głosów, legitymizując tym samym swoją władzę. Wszystkie niezależne i pozarządowe organizacje oraz ONZ uznały te wybory za wolne i bardzo dobrze przeprowadzone. Mimo to USA nie uznały wyników tych wyborów.

Konflikt w Nikaragui

Obchody rewolucji sandinistowskiej

W 1981 r. administracja prezydenta Ronalda Reagana przygotowała plan destabilizacji Nikaragui mający prowadzić do osłabienia lub obalenia rządu sanidinistów. Głównym narzędziem destabilizacji stały się zbrojne formacje Contras mające prowadzić walkę partyzancką przeciw rządowi. Koordynacją ich działań zajęła się CIA. Operacje te często określa się mianem niewypowiedzianej wojny USA przeciwko Nikaragui.

Na Contras składały się trzy ugrupowania:

• FDN – Nikaraguańskie Siły Demokratyczne kierowane przez Enrique Bermúdeza działające z terytorium Hondurasu, było organizacją złożoną z byłych gwardzistów Somozy, często określani jako właściwi Contras
• ARDE – Demokratyczny Sojusz Rewolucyjny kierowany przez Edena Pastora składał się z rozczarowanych byłych sanidinistów, działał z terenu Kostaryki
• Misurasata – organizacja składająca się z Indian Miskito kierowana przez Brooklyna Riverę, działała na wybrzeżu atlantyckim.

Oddziały Contras składały się na początku wyłącznie z byłych żołnierzy Gwardii Narodowej Somozy, którzy uciekli do krajów ościennych. CIA utworzyła obozy szkoleniowe na terenie Hondurasu i zaczęła werbunek. Dla służby w Contras przekupiono wielu biednych chłopów z pogranicza Nikaragui i Hondurasu oraz porywano młodych mężczyzn z wiosek. Do Contras napływali też kryminaliści, awanturnicy i poszukiwacze przygód. Contras byli szkoleni, finansowani i uzbrojeni przez CIA. Agencja kierowała często bezpośrednio operacjami militarnymi, a jej oficerowie służyli za doradców i pilotów. Do najbardziej spektakularnych operacji CIA za pomocą Contras należy dwukrotne zbombardowanie Managui w latach 1982 i 1983, zniszczenie dźwigów portowych w Corinto i wysadzenie silosów z ropą w roku 1983 (doprowadziło to do katastrofy ekologicznej) oraz zaminowanie portów morskich w 1984. Contras zamiast walczyć z armią Nikaragui (Sandinistowskie Wojsko Ludowe – ESP) najczęściej stosowali terror wobec ludności cywilnej, mordując bezbronnych wieśniaków, nauczycieli, lekarzy, specjalistów ds. reformy rolnej, działaczy społecznych i związkowych. Naliczono ponad 100 ataków na cywilne osiedla podczas których nie tylko zabijano, ale i niszczono szkoły, ambulatoria i sprzęt rolniczy. Contras dokonywali też zamachów terrorystycznych na przedstawicieli władz, zabijając ponad 900 osób. Do stałych praktyk należały porwania i tortury niewinnych ludzi. Wśród ich ofiar są też cudzoziemcy z organizacji pozarządowych niosących pomoc miejscowej ludności (m.in. amerykański inżynier Benjamin Ernest Linder pomagający przy budowie tamy i elektrowni wodnej na północy Nikaragui zabity w 1987). Contras w związku z problemami finansowymi i korzystając ze swoich możliwości zajęli się na ogromną skalę przemytem kokainy dostarczanej przez kolumbijską mafię poprzez Panamę. Narkotyki przewozili samolotami do Kalifornii piloci opłacani przez CIA. Większość dowódców była zamieszana w przemyt narkotyków jednak korzystała z parasola ochronnego amerykańskiego wywiadu.

Wszystkie środowiska polityczne potępiły Contras uznając jej działania za akty terrorystyczne. ONZ postąpiła podobnie jednocześnie domagając się od rządu USA wyjaśnień na temat jego roli i stopnia zaangażowania w tej działalności. Wobec tego w 1982 r., nie mając wyboru, USA musiały uznać Contras za organizację terrorystyczną.

W 1984 r. amerykański Kongres na podstawie tzw. poprawki Bolanda zakazał ostatecznie finansować Contras. Jednak CIA i Ronald Reagan w dalszym ciągu potajemnie wspierali rebeliantów, finansując ich działalność środkami uzyskanymi z nielegalnej sprzedaży, za pośrednictwem Izraela, rakiet wrogiemu Iranowi. W konsekwencji doprowadziło to do wybuchu afery Iran-Contras.

USA w odpowiedzi na wspieranie przez nich Contras zarzucały sandinistom popieranie w sąsiednim Salwadorze lewicowego Frontu Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda Martíego walczącego z prawicowym sojuszem oligarchii i wojska wspieranych przez administrację Reagana.

W wyniku terroru oddziałów Contras i ośmioletniej wojny domowej w latach 1981-1989 zginęło prawie 40 tysięcy obywateli Nikaragui.

Lata 90. i powrót do władzy

W 1995 roku z partii wyłamała się grupa działaczy, rozłamowcy utworzyli ugrupowanie pod nazwą Movimiento Renovador Sandinista. Daniel Ortega został ponownie wybrany ponownie jako przywódca FSLN w marcu 2002, w 2006 Daniel Ortega został wybrany na prezydenta z poparciem 38% głosujących pokonując dwóch prawicowych kandydatówe. FSLN zdobył 38 miejsc w wyborach do kongresu stając się największą siła w parlamencie. Rozłam w PLC umocnił pozycję sandinistów. W czasie swojej prezydentury Ortega dzięki pomocy innych państw Ameryki Łacińskiej a w szczególności rządzonej przez Hugo Chaveza Wenezeli zaczął realizować programy socjalne tj. "zero głodu", "domy dla ludu" czy wydawanie "bonów solidarnościowych".

Bibliografia

• Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
• John O’Sullivan, Prezydent, papież, premier, Warszawa 2007, s. 189-190.