Sandiniści

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sandinistowski Front
Wyzwolenia Narodowego
Flag of the FSLN.png
Lider Daniel Ortega
Data założenia 1961
Adres siedziby Managua
Nikaragua
Deklarowana
ideologia polityczna
socjaldemokracja, lewica chrześcijańska
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjaldemokracja
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Forum São Paulo
Barwy czerwień i czerń
http://www.fsln-nicaragua.com/
Nikaragua
Coat of arms of Nicaragua.svg
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Nikaragui

Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN), Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego (sandiniści)centrolewicowa, lewicowo-chrześcijańska i socjaldemokratyczna[1][2] partia polityczna w Nikaragui, wywodząca się z ugrupowania partyzanckiego, które zdobyło władzę w wyniku powstania narodowego w 1979 roku, zwanego rewolucją nikaraguańską lub sandinistowską. Swoją nazwę przyjęła na część Augusto Sandino, lidera nikaraguańskiego ruchu oporu walczącego z okupacją Stanów Zjednoczonych w latach 30[3].

FSLN sprawował władzę w latach 1979-1990. W 2006 roku partia sandinistów FSLN wygrała wybory, a dotychczasowa rządząca Partia Liberalno-Konstytucyjna przeszła do opozycji. Przywódca FSLN Daniel Ortega został prezydentem Nikaragui.

Jest częścią Międzynarodówki Socjalistycznej grupującej centrolewicowe partie o charakterze socjaldemokratycznym, demokratyczno-socjalistycznym i robotniczym.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Już w przeszłości Nikaragua przeżywała ataki ze strony Stanów Zjednoczonych. Do pierwszej inwazji doszło w okresie 1854-1856. Zaborczą politykę wobec Nikaragui prowadziła też Wielka Brytania, która dążyła do opanowania wybrzeża atlantyckiego. Mocarstwa uważały, że Nikaragua ma dla przyszłego kanału, który połączy Atlantyk z Pacyfikiem, strategiczne znaczenie, ostatecznie kanał został zbudowany w 1914 roku i to nie w Nikaragui, lecz w Panamie[4].

W 1909 roku Stany Zjednoczone posłały do Nikaragui swoich żołnierzy, oficjalnie pretekstem było powstrzymanie napięć między liberałami a konserwatystami. Wojsko okupowało kraj do 1925 roku (wkrótce powróciło ponownie w sile 5 tysięcy żołnierzy piechoty morskiej)[5].

Sandiniści przyjęli swoją nazwę od nazwiska bohatera narodowego Nikaragui Augusto Sandino (1895-1934), charyzmatycznego przywódcy rebelii lat 1922-1934 skierowanej przeciwko amerykańskiej okupacji Nikaragui. Sam Sandino, choć określany był jako liberał, stanął do zbrojnej walki z Amerykanami, ale też i elitami nikaraguańskimi, które określał jako rasistowskie i ciemiężycielskie. Część swoich poglądów przyjął od meksykańskich anarchosyndykalistów, a część od Salwadorczyka Farabundo Martí. Sandino wskazywał na potrzebę integracji krajów Ameryki Latynoamerykańskiej i włączenia do walki społeczności indiańskiej[6][7]

Wojsko amerykańskie pozostało w Nikaragui do 1933 roku i działało pod pretekstem rzekomej obecności "meksykańskich agentów bolszewizmu"[8]. Sandino został zamordowany przez Gwardię Narodową w 1934 roku, już po pokojowych rokowaniach z rządem nikaraguańskim. Atak nastąpił po opuszczeniu przez niego bankietu zorganizowanego przez Juana Bautistę Sacasę. Dyktator kraju, Anastasio Somoza, przyznał później, że wyrok śmierci na Sandino wydał amerykański ambasador, Arthur Bliss Lane[9].

Gwardia stanowiła część sił bezpieczeństwa dyktatora kraju Anastasio Somozy, którego rodzina sprawowała w kraju niepodzielne rządy w latach 1936-1979[10]. Ciesząc się pełnym poparciem Waszyngtonu, Somoza Garcia w 1936 roku przeprowadził zamach stanu i przejął władzę, ustanawiając długoletnią dyktaturę. Po jego śmierci w wyniku zamachu krajem rządzili kolejno jego dwaj synowie: Luis Somoza Debayle i Anastasio Somoza Debayle. Obydwaj także zostali dowódcami Gwardii Narodowej (pełniącej również funkcję tajnej policji politycznej i szwadronów śmierci).

Historia w okresie opozycji wobec Somozy (1961-1979)[edytuj | edytuj kod]

FSLN wywodził się z różnych opozycyjnych środowisk młodzieżowych i studenckich z lat 50. i 60. Dwoma głównymi ośrodkami ruchu były Uniwersytet w Leonie i Narodowy Uniwersytet Nikaragui w Mangui[11]. Organizacja została założona w 1961 roku przez Carlosa Fonseca Amadora, Silvio Mayorga i Tomás Borge, początkowo ugrupowanie działało pod nazwą Front Wyzwolenia Narodowego; nazwa ta powstała pod wpływem inspiracji ruchu osiągnięciami rewolucji algierskiej i tamtejszego Frontu Wyzwolenia Narodowego oraz sukcesu rewolucji kubańskiej[12]. Do organizacji dołączył się też były pułkownik w armii Sandino, Santos Lopes[13]. Jedynym członkiem-założycielem który żył wystarczająco długo, aby ujrzeć zwycięstwo sandinistów w 1979 roku był Tomás Borge.

Określenie "Sandiniści", pojawiło się dwa lata później, wskazywać miało na ciągłość z ruchem utworzonym przez Sandino i odwołania się do jego dziedzictwa[14]. Na początku lat 70. FSLN podjęło się pierwszych inicjatyw o charakterze wojskowym[15]. Powodem powstania FSLN, nawiązującego do idei „narodowego ruchu wyzwolenia”, były coraz bardziej brutalne i skorumpowane rządy klanu Somozów. Niewątpliwie duży wpływ wywarła zwiększająca się w tym okresie aktywność lewicowej partyzantki w całej Ameryce Łacińskiej.

Sandiniści nawiązali kontakty z reprezentantami teologii wyzwolenia, z której przyjęli część założeń[16].

Sandiniści jeszcze w latach 60. próbowali, dzięki pomocy Fidela Castro zorganizować partyzantkę masową, lecz nie udało się im uzyskać szerszego poparcia ludności, zarówno na wsi jak i w miastach. Dopiero w latach 70. przy stale rosnącej korupcji, pogłębiającej się nędzy oraz terrorze znaczna część obywateli Nikaragui zaczęła popierać FSLN. Punktem zapalnym stało się trzęsienie ziemi w stolicy tego kraju – Managui, w wyniku którego zniszczeniu uległo 90% miasta, zginęło około 10 tys. osób, a 50 tys. pozostało bez dachu nad głową[17]. Rząd Somozy zdefraudował prawie całą pomoc międzynarodową przeznaczoną na odbudowę, a kilka części stolicy nigdy nie zostało odbudowanych[18]. Prezydent rozdał pieniądze rodzinie i przyjaciołom. Według niektórych szacunków jego osobisty majątek wzrósł w 1974 roku do 400 milionów dolarów[19]. Fakt ten doprowadził do tego, iż wielu dotychczasowych popleczników reżimu oraz znaczna część prawicy stanęło po stronie FSLN.

W grudniu 1974 roku grupa partyzantów związana z FSLN, na czele z Eduardo Contrerasem i Pomares Germánem, zajęła dom ministra rolnictwa w czasie trwania rządowej imprezy na przedmieściach Los Robles. O godzinie 10:50 grupa 15 młodych partyzantów i ich dowódcy wkroczyli do domu. Gdy minister otworzył do nich ogień partyzanci odpowiedzieli tym samym, zabijając ministra. Partyzanci wzięli za zakładników kilku urzędników i krewnych Somozy[20]. W następnym roku partyzanci uwolnili 14 więźniów sandinistowskich, których udało się przetransportować na Kubę; jednym z uwolnionych jeńców był przyszły prezydent, Daniel Ortega[21]. Sandiniści lobbowali nawet na rzecz wzrostu wynagrodzeń dla żołnierzy Gwardii Narodowej (a więc konkurencyjnej formacji) do 500 cordob (w tym okresie 71 dolarów)[22]. Rząd Somozy w odpowiedzi na poczynania ruchu odpowiedział kontynuacją dotychczasowego kursu: cenzurą, zastraszaniami, torturami i morderstwami[23].

W 1975 roku Somoza wprowadził stan wyjątkowy, zaostrzył cenzurę prasy, a wszystkimi przeciwnikom reżimu groziło internowanie i tortury[24]. Gwardia Narodowa Somozy rozpoczęła kampanię przemocy wobec osób i organizacji podejrzanych o współprace z Sandinistami. Wielu partyzantów FSLN zginęło, wśród nich znalazł się założyciel grupy, Carlos Fonesca, który poległ w walce z siłami rządowymi w 1976 roku. Fonseca wrócił do Nikaragui z wygnania na Kubie w roku 1975, próbował zjednoczyć poróżnione frakcje sandinistów, został jednak zdradzony przez chłopa, który poinformował znajdujący się w okolicy oddział Gwardii Narodowej. Grupa partyzantów została zaatakowana, a sam Fonseca został ranny i pojmany przez żołnierzy. Następnego dnia Fonseca został rozstrzelany przez żołnierzy Gwardii Narodowej[25].

Frakcje FSLN w latach 70.[edytuj | edytuj kod]

FSLN pod koniec lat 60. i na początku 70. podzielił się na trzy frakcje zwane niekiedy tendencjami. Były to:

  • Tendencja powstańcza lub terceryści (tendencia insurrecctionista lub tendencia tercerista) – socjaliści, przywódca – Humberto Ortega i Daniel Ortega
  • Przedłużona wojna ludowa (guerra popular prolongada w skrócie GPP) – guevaryści, przywódca – Tomas Borge
  • Tendencja proletariacka (tendencia proletaria) – marksiści, przywódca – Jaime Wheelock

Przedłużona wojna ludowa (GPP) powstała po przegranej wojsk FSLN w bitwie o Pancasán w 1967. Frakcja skupiła się na pozyskiwaniu funduszy na działalność grupy i działalność na kampusach uniwersyteckich. Główne kadry frakcji powędrowały w północno-zachodnie góry, gdzie rozpoczęły proces przygotowania oddolnego chłopskiego ruchu oporu[26]. W wyniku kampanii represji Gwardii Narodowej z 1975 roku, miejskie ramię GPP zaczęło kwestionować sens taktyki obranej przez frakcję. Zdaniem młodych intelektualistów marksistowskich, takich jak Jaime Wheloock, rozwój gospodarczy Nikaragui zmienił struktury społeczne państwa, dlatego opozycja powinna skupić się na robotnikach przemysłowych i rolnych[27]. Frakcja popierająca Wheloocka znana była jako tendencja proletariacka.

Tendencja powstańcza, znana też jako "Trzecia Droga" lub terceryści, kierowana była przez Daniela Ortegę, jego brata Humberto Ortegę i, urodzonego w Meksyku, Victora Tirado Lopeza. Frakcja ta była bardziej pragmatyczna i wzywała do taktycznych sojuszów z opozycją prawicową oraz do utworzenia wspólnego frontu ludowego przeciwko reżimowi[28]. W październiku 1977 roku grupa tercerystów utworzyła w Kostaryce "Grupo El de los Doce" (Grupę dwunastu). Celem grupy było powołanie w Kostaryce rządu tymczasowego Nikaragui[29]. Nowa strategia tercerystów zakładała też utworzenie Zjednoczonego Ruchu Ludowego (Movimiento Pueblo Unido - MPU); była to organizacja nierealizująca celów militarnych, jej działacze organizowali m.in. strajki czy pokojowe demonstracje.

Powstanie w 1978 roku[edytuj | edytuj kod]

10 stycznia 1978 roku zamordowany został Pedro Joaquín Chamorro Cardenal, redaktor popularnej opozycyjnej gazety „La Prensa”, a zarazem lider Unii Demokratycznej - Wyzwolenie (Unión Democrática de Liberación - Udel). Chociaż jego zabójców nie odnaleziono, o zabójstwo oskarżani byli członkowie Gwardii Narodowej, w tym syn prezydenta Somozy[30]. Po mordzie w części miast doszło do spontanicznych zamieszek, a pracownicy zorganizowali strajk generalny, w czasie którego domagali się dymisji Somozy.

Do zamieszek dołączyli terceryści, którzy na początku lutego dokonali kilku ataków na siły rządowe w miastach Nikaragui. Gwardia Narodowa zareagowała na wystąpienie obywatelskie poprzez represje i próby zastraszenia opozycji. Strajk generalny na dziesięć dni sparaliżował kraj. Somoza ogłosił jednak, że zamierza pozostać na swoim stanowisku do końca swojej kadencji, do roku 1981. W obliczu wybuchu rewolty przeciwko reżimowi, rząd Stanów Zjednoczonych zawiesił wszelką pomoc wojskową dla reżimu, choć dalej ze względów humanitarnych prowadził pomoc gospodarczą. W sierpniu sandiniści przeprowadzili spektakularną akcję zajęcia kongresu Nikaragui. Dwudziestu trzech komandosów sandinistów dowodzonych przez Edena Pastora zajęło budynek kongresu i zatrzymało prawie 1000 zakładników, wśród których znaleźli się m.in. bratanek Somozy, José Somoza Abrego i kuzyn, Luis Pallais Debayle. Somoza przyjął żądania sandinistów, zapłacił 500.000 dolarów okupu, pozwolił partyzantom na bezpieczne wycofanie się do Panamy i uwolnił 58 więźniów politycznych (w tym lidera GPP Tomás Borge)[31].

Kilka dni po akcji na Kongres Nikaragui w sześciu miastach Nikaragui wybuchł bunt. Uzbrojona młodzież przejęła kontrolę nad górskim miastem Matagalpa. Oddziały tercerystów zaatakowały posterunki w Managua, Masaya, León, Chinandega i Estelí. Do rebelii dołączyła duża część cywilów. Powstanie zostało zdławione we wrześniu 1978 roku, a w wyniku jego pacyfikacji zginęło kilka tysięcy osób, głównie cywili[32]. Członkowie trzech frakcji FSLN zaczęli zacierać podziały i przygotować drogę do jednolitego działania[33]. USA przestały popierać Somozę po tym, jak żołnierze Gwardii Narodowej zastrzelili amerykańskiego dziennikarza, próbując obarczyć winą za jego śmierć partyzantów FSLN. FSLN prowadził wówczas walki zarówno na wsi, jak i w miastach (w wielu miejscach Gwardia Narodowa poddawała się bez walki). Stare czołgi z II wojny światowej (M4 Sherman) na wyposażeniu Gwardii Narodowej przyniosły sukces w zgnieceniu rebelii (m.in. podczas ciężkich walk w mieście Estela).

Na początku 1979 roku, prezydent Jimmy Carter i rząd Stanów Zjednoczonych nie popierał już reżimu Somozy, jednak nie chciał dopuścić do powstania w Nikaragui rządu lewicowego. Carter i amerykańska administracja zorganizowały utworzenie Szerokiego Frontu Sprzeciwu (Frente Amplio Opositor – FAO); ugrupowania umiarkowanie opozycyjnego względem Somozy. W skład FAO weszli przedstawiciele Demokratycznej Unii Wyzwolenia i reprezentująca sandinistów "dwunastka". FAO i Carter opracowali plan, zgodnie z którym Somoza zostanie usunięty z urzędu, jednak w skład nowego rządu nie wejdzie FSLN[34]. W proteście przeciwko planom liderów FAO i administracji amerykańskiej, "dwunastka" opuściła koalicję i razem ze Zjednoczonym Ruchem Ludowym utworzyła Narodowy Front Patriotyczny. W tym czasie dziesiątki tysięcy młodych ludzi dołączyło do oddziałów FSLN i podjęło się walki z wojskami Somozy. 7 marca 1979 roku doszło do oficjalnego zjednoczenia frakcji FSLN. Utworzono Krajową Dyrekcję, w skład której weszli Daniel Ortega, Humberto Ortega i Víctor Tirado (terceryści); Tomás Borge, Bayardo Arce, i Henry Ruiz (frakcja GPP) oraz Jaime Wheelock, Luis Carrion i Carlos Núñez[35].

Rewolucja nikaraguańska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rewolucja w Nikaragui.

FSLN ewoluował z jednej z wielu grup opozycyjnych, w wiodącą siłę uczestniczącą w obaleniu reżimu Somozy. Do połowy kwietnia 1979 roku działało pięć Frontów partyzanckich pod wspólnym dowództwem FSLN, w tym front wewnętrzny w stolicy Nikaragui, Mangui. Młode kadry partyzanckie niemal codziennie ścierały się z Gwardią Narodową w miastach w całym kraju. Celem strategicznym był podział sił przeciwnika. Miejskie powstania były istotnym elementem tej taktyki; FLSN bowiem nigdy nie miała jednoznacznej, liczbowej, przewagi nad siłami Gwardii Narodowej[36].

Do ponownego nasilenia walk doszło w czerwcu, partyzanci sandinistowscy w sile około 5000 starli się z 10 000 Gwardią Narodową. 4 czerwca wybuchł strajk generalny w Mangui, wybuchło zbrojne powstanie. Somoza rozkazał bombardować napalmem dzielnice Mangui zamieszkane przez biedotę, uważając je za bastion wpływów sandinistów. 16 czerwca utworzono tymczasowy rząd Nikaragui na wygnaniu w Kostaryce, składający się z pięciu członków Rządu Odbudowy Narodowej. Członkami nowego rządu byli Daniel Ortega (FSLN), Moisés Hassan (FPN), Sergio Ramírez ("Twelve"), Alfonso Robelo (MDN) i Violeta Barrios de Chamorro (wdowa po redaktorze La Prensa Pedrze Joaquínie Chamorro). Pod koniec czerwca większa część kraju, w tym León i Matagalpa (dwa największe po Manguai miasta Nikaragui), z wyjątkiem stolicy, znalazła się pod kontrolą FSLN.

9 lipca rząd tymczasowy na uchodźstwie wydał program rządowy, w którym zobowiązał się do utworzenia demokratycznego rządu opartego na powszechnych prawach wyborczych i pluralizmie politycznym. Rząd sandinistów obiecał zakaz dyskryminacji ideologicznej (z wyjątkiem promocji powrotu do rządów Somozy). 17 lipca z urzędu ustąpił Somoza, który zdecydował się na ucieczkę do Miami, a następnie gościny udzielił mu dyktator Paragwaju. Somoza tymczasowo przekazał władzę w ręce Francisco Urcuyo. Choć Urcuyo zapowiadał pozostanie na urzędzie aż do końca kadencji Somozy, już po dwóch dniach zrezygnował ze stanowiska i uciekł do Gwatemali.

19 lipca FSLN wkroczyła do Mangui. W wyniku działań zbrojnych zginęło 50.000 osób a 150.000 Nikaraguańczyków wyemigrowało z kraju. Następnego dnia władzę w stolicy objął pięcioosobowy rząd powstańczy, ogłosił zobowiązanie na rzecz pluralizmu politycznego, mieszanego systemu gospodarczego i niezaangażowanej polityki zagranicznej[37].

Rewolucja nikaraguańska poparta została przez rządy europejskie, zwłaszcza te socjaldemokratyczne. Opinia międzynarodowa zwracała uwagę na to, że w FSLN znajduje się duża grupa młodych działączy wywodzących się ze środowisk burżuazji, w samym kraju natomiast większe poparcie znaleźli działacze wywodzący się ze środowisk ludowych i antykapitalistycznych[38].

Rządy sandinistów w okresie 1979-1990[edytuj | edytuj kod]

Sandiniści przejęli kraj w strasznym stanie, z długiem wynoszącym 1,6 mld dolarów amerykańskich, z 600 tys. bezdomnych oraz katastrofalną sytuacją gospodarczą. Wojna z dyktaturą Somozy pociągnęła za sobą śmierć około 50 tysięcy ludzi, głównie cywili. Zdewastowana została też infrastruktura gospodarcza[39]. Sandiniści utworzyli Radę (lub rząd) Odbudowy Narodowej, składający się z pięciu osób; trzech należało do FSLN – Daniel Ortega, Moises Hassan i powieściopisarz Sergio Ramirez (członek "dwunastki"). Dwóch członków opozycji; biznesmen Alfonoso Robelo i Voleta Barrios de Chamorrro (wdowa po Pedro Joaquinie Chamorro). Aby przyjąć jakąś decyzję potrzebne były trzy głosy. Rząd miał poparcie centrali związkowej Central Sandinista Trabajadores i organizacji kobiecej Asociación Mujeres Nicaragüenses Luisa Amanda Espinoza.

FSLN powołał Radę Stanu podporządkowaną Rządowi Odbudowy Narodowej. Rada Stanu składała się z organu przedstawicielskiego. Rada Stanu dała partiom politycznym dwanaście z czterdziestu siedmiu miejsc, reszta została oddana w ręce organizacji masowych FSLN[40]. Do Rady weszło kilka partii, z czego trzy pozostawały w opozycji do FSLN[41]. Przeciwko takiemu rozkładowi miejsc zaprotestowali dwaj opozycyjni przedstawiciele Rady Odbudowy Narodowej, którzy zdecydowali się w 1980 roku opuścić rząd tymczasowy. Od walk wewnętrznych i ustanowienia w rezultacie stanu wyjątkowego w roku 1982 partie opozycyjne nie działały w radzie[42]. Przewagę w tymczasowym parlamencie miały organizacje masowe, takie jak Federacja Robotników Sandinistowskich, (Central Sandinista de Trabajadores), Stowarzyszenie Kobiet Nikaragui Luisy Amandy (Asociación de Mujeres Nicaragüenses Luisa Amanda Espinoza), Krajowy Związek Rolników i Farmerów (Unión Nacional de Agricultores y Ganaderos) oraz największa – Sandinistowski Komitet Obrony (CDS). Organizacje masowe związane z FSLN były bardzo wpływowe w społeczeństwie obywatelskim, a ich szczyt popularności sięgnął połowy 1980 roku[43].

Obchody rewolucji sandinistowskiej

Odejście w 1980 roku z rządu tymczasowego Violety Chamorro i Alfonso Robelo spowodowało plotki, według których zwolennicy Daniela Ortegi chcieli skonsolidować władzę między sobą i utworzyć system wzorowany na kubańskim. Na przełomie lat 1979 i 1980 byli członkowie Gwardii Narodowej i zwolennicy Somozy utworzyli nieregularne siły wojskowe. Zbrojna opozycja podzielona była dwa odłamy: Fuerza Democrática Nicaragüense (FDN) – utworzona w 1981 roku przez CIA, Departament Stanu USA i byłych członków Gwardii Narodowej (służby bezpieczeństwa Somozy) oraz Alianza Revolucionaria Democrática (Deokratyczny Sojusz Rewolucyjny, ARDE) – grupa działająca jeszcze przed działalnością sandinistów, dowodzona przez jednego z byłych dowódców sandinistów – Edena Pastora[44]. Działały też Mipista, byłe antysomozistowskie milicje wiejskie; stały się one największą grupą rekrutów późniejszej contras. Często sprzeczne i niezależne od siebie grupy stały się powszechnie znane jako "contras" (skrót od "contrarrevolucionarios", "kontrrewolucjonistów")[45]. Także w kraju rozpętała się kampania medialna (największą gazetą, która uczestniczyła w kampanii była "La Prensa") przeciwko rządom sandinistów, którzy określani byli jako "ateiści", "podżegacze wojenni", "komuniści", "reżim totalitarny eksportujacy rewolucję", "narkoprzemytnicy" (przy czym zarzucano sandinistom łamanie prawa do wolności słowa)[46].

W 1987 roku parlament Nikaragui uchwalił nową konstytucję. Ustawa zasadnicza eksponowała trzy zasady:

  • pluralizm polityczny i związkowy
  • gospodarka mieszana (równouprawnienie sektora państwowego, prywatnego i spółdzielczego)
  • polityka niezaangażowania (neutralność w stosunkach zagranicznych)

Cztery zasady ruchu[edytuj | edytuj kod]

FSLN przyjął cztery zasady sformułowane przez Carlosa Fonseca Amadora i jego interpretację myśli Sandino, którymi kierować miał się w przyszłości rząd sandinistowski. Powszechnie przyjmuje się, że zasady te ewoluowały w "ideologię sandinistowską"[47]. Trzy z nich (z wyjątkiem udziału ludu, który zagwarantowany został w artykule 2) zostały zagwarantowane w artykule 5 Konstytucji Nikaragui.

1. Pluralizm polityczny – ostateczny sukces sandinistów w obaleniu Somozy w myśl tej zasady osiągnięty został przez współpracę z wieloma grupami ludności. Stąd też rząd tymczasowy składał się zarówno z sandinistów i z przedstawicieli opozycji krytycznej wobec FSLN[48].

2. Ekonomia mieszana – zakładała, że Nikaragua była państwem feudalnym, w którym tak naprawdę nigdy nie funkcjonował kapitalizm. Stąd też odrzucono ścieżkę rozwoju feudalizm-kapitalizm-socjalizm, która według sandinistów miała być w Nikaragui nieracjonalna. Odrzucono typowo socjalistyczną drogę rozwoju ze względu na fakt, że mieszkańcy kraju i uczestnicy rewolucyjni w małym stopniu tworzyli klasę robotniczą (stanowiła ona niewielką część populacji).

3. Udział ludu i mobilizacja – zasada to postulowała utworzenie systemu bardziej demokratycznego niż tradycyjna demokracja reprezentacyjna. Jednym z przejawów tej koncepcji był duży udział organizacji masowych w Radzie Stanu. Zasada ta została wpisana do artykułu 2 Konstytucji; artykuł ten zapowiadał min. demokratyczną budowę systemu gospodarczego i wpływ społeczeństwa na zarządzanie gospodarką kraju. Konstytucja gwarantowała wybory powszechne, równe, bezpośrednie, wolne i tajne[49].

4. Polityka niezaangażowania – na arenie międzynarodowej, zgodnie z boliwariańską koncepcją Augusto Sandino, postulowano politykę niezaangażowania. Według sandinistów problemem Nikaragui w dużym stopniu był rząd USA i pochodzące z tego państwa korporacje. Według sandinistów także i doświadczenia partii, które sprzymierzyły się z ZSRR, nie były zadowalające. Okazało się więc, że Nikaragua musi szukać swojej własnej drogi.

Rządy - reformy, inwestycje[edytuj | edytuj kod]

Rząd zdominowany przez sandinistów przyjął socjalistyczny model rozwoju gospodarczego. Dążono do eliminacji nierówności ekonomicznych okresu Somozy. Zachowano własność prywatną i znacjonalizowano wszystkie grunty należące do Somozy. Oficjalnie rząd sandinistowski realizował założenia gospodarki mieszanej, a w kraju istniały firmy państwowe oraz prywatne; w praktyce sektor prywatny ustępował własności publicznej[50].

Ze względu na nałożenie przez amerykańską administrację Reagana embarga na Nikaraguę w maju 1985 roku[51], rząd Nikaragui rozpoczął szukanie pomocy gospodarczej w innych krajach. Ze względu na bliskość geograficzną i wspólny język wybór padł na Kubę. W ramach współpracy z tym krajem na wyspie przeszkolonych zostało blisko 3000 pracowników z Nikaragui[52].

Sandiniści na osiem miesięcy po objęciu władzy rozpoczęli Nikaraguańską Kampanię Czytania i Pisania. Nikaragua przed rewolucją była krajem z wysokim wskaźnikiem analfabetyzmu, wynoszącym 50,3%; w wyniku kampanii edukacyjnej sandinistów udało się zmniejszyć ten wskaźnik do 12,9%. Dużą rolę w sukcesie kampanii miała pomoc rządu kubańskiego, który przyjął też 2000 uczniów szkół podstawowych i średnich z Nikaragui oraz pokrył koszty ich edukacji[53]. Rok 1980 ogłoszony został rokiem literatury. Kampania objęła likwidację alfabetyzmu, jak również integrację klas społecznych, ras, płci i pokoleń. Kolejnym z celów kampanii było kształtowanie świadomości politycznej i gospodarczej mieszkańców kraju[54][55]. W ciągu pół roku ponad 0,5 mln ludzi zostało nauczonych czytania i pisania. W dalszym procesie alfabetyzacji społeczeństwa brało udział blisko 100 tys. ochotników.

Kolejnym obszarem, w którym poczyniono znaczący postęp była ochrona zdrowia. Programy medyczne rządu docenione zostały przez m.in. Oxfam. Także w tej dziedzinie duży wkład wykazała Kuba. Ponad 1500 kubańskich lekarzy pracowało w Nikaragui, personel z Kuby okazał się niezbędny w eliminacji polio, różyczki, odry, krztuśca i w zmniejszeniu śmiertelności niemowląt. Z pomocą rządu kubańskiego udało się utworzyć państwowy system opieki zdrowotnej, który objął większość obywateli Nikaragui[56].

Opracowano program ochrony środowiska oraz plany pozyskiwania energii z alternatywnych źródeł. Państwo objęło opiekę nad lasami deszczowymi i wprowadziło ochronę eksploatacji surowców naturalnych. Zrównano prawa kobiet i mężczyzn. Wprowadzono w życie program taniego budownictwa mieszkalnego oraz wprowadzono gwarancję prawa do mieszkania. Ustalono płacę minimalną, znacjonalizowano niektóre ważne z punktu widzenia bezpieczeństwa strategicznego państwa przedsiębiorstwa[57] (ich przejmowanie odbywało się za odszkodowaniem). Zniesiono karę śmierci i wprowadzono zakaz stosowania tortur. W 1982 roku wprowadzono ubezpieczenia społeczne[58]. Państwo skonfiskowało cały majątek obalonego klanu dyktatora Somozy (głównie zagrabionego i nieuczciwie zdobytego). Wdrożono reformę rolną[59] (parcelacja posiadłości należących do klanu Somozy i innych wielkich majątków ziemskich, przekazanie nadziałów ziemi chłopom bezrolnym i małorolnym, tworzenie spółdzielni rolnych). Zagwarantowano wolność zrzeszania się robotników i chłopów, wprowadzono wszelkie wolności (wyznania, poglądów, zrzeszania itp.) i pozwolono na powrót do kraju pozostałych partii działających na wygnaniu.

W Nikaragui rządzonej przez FSLN nastąpił znaczny wzrost identyfikacji obywateli z własnym państwem i przywrócenie godności narodowej, co stanowiło przełom w porównaniu z poprzednią epoką (1936-1979).

W styczniu 1985 roku utworzono budynek cukrowni Tiptiapa-Malacatoya. Zakład stosował najnowsze wówczas dostępne technologie i został wybudowany przez pracowników przeszkolonych na Kubie[60].

Ministerstwo kultury[edytuj | edytuj kod]

Po rewolucji nikaraguańskiej sandiniści w roku 1980 powołali Ministerstwo Kultury. Ministrem kultury został duchowny i poeta Ernesto Cardenal. Ministerstwo zajmowało się różnymi formami sztuki, w tym tańcem, muzyką, teatrem i poezją[61]. Ministerstwo w szczególności skupiało się na krzewieniu kultury pośród klasy robotniczej, campesino i promocji kultury chłopskiej[62]. Ministerstwo sponsorowało m.in. warsztaty kulturalne. W październiku 1988 roku, z powodu kłopotów finansowych, włączone zostało do Ministerstwa Edukacji[63].

Celem warsztatów kulturalnych była promocja zaniedbanych form ekspresji artystycznej. Ministerstwo stworzyło program warsztatów kulturalnych, znanych jako Casas de Cultura i Centros Populares de Cultura. Warsztaty utworzone zostały w dzielnicach ubogich i na obszarach wiejskich. Ministerstwo wspierało tworzenie grup teatralnych, folklorowych, zespołów muzycznych, czasopism poświęconych kulturze oraz organizowało programy szkoleniowe dla pracowników kultury. Ministerstwo rozpoczęło wydawanie dziennika Barricada wraz z Telewizją Sandino, INCINE (nikaraguańskim studiem filmowym) i Radiem Sandino, który zawierał cotygodniowy dodatek kulturalny o nazwie Ventana. Kolejnym pismem, wydającym dodatek kulturalny, był El Nuevo Diario (dodatek nosił nazwę Nuevo Amanecer). Ministerstwo zebrało i opublikowało serię poezji z okresu rewolucji sandinistowskiej, spisanej przez Nikaraguańczyków w czasie trwania walk z reżimem Somozy. Utworzono pierwsze nikaraguańskie wydawnictwo literackie Editorial Nueva Nicaragua[64][65][66].

Walki z contras[edytuj | edytuj kod]

Na contras składały się trzy ugrupowania:

  • FDN – Nikaraguańskie Siły Demokratyczne, kierowane przez Enrique Bermúdeza, działające z terytorium Hondurasu; były organizacją złożoną z byłych gwardzistów Somozy, często określane jako właściwi Contras;
  • ARDE – Demokratyczny Sojusz Rewolucyjny, kierowany przez Edena Pastora, działający z terenu Kostaryki; składał się z rozczarowanych byłych sanidinistów;
  • Misurasata – organizacja składająca się z Indian Miskito, kierowana przez Brooklyna Riverę; działała na wybrzeżu atlantyckim.

W marcu 1982 roku sandiniści ogłosili stan wyjątkowy. Była to odpowiedź na ataki sił contras[67]. Stan wyjątkowy trwał sześć lat, do stycznia 1988 roku, gdy sandiniści zdecydowali się go odwołać. Prawa okresu stanu wyjątkowego zostały zawarte w "Statucie praw i gwarancji Nikaraguańczyków"[68]. Niektóre ze środków nadzwyczajnych zostały podjęte jeszcze przed rokiem 1982, np. w grudniu 1979 roku powstały sądy specjalne. Rozprawy odbywały się w sposób sprawiedliwy, a strony dysponowały materiałami dowodowymi; w rozprawach często uczestniczyli studenci prawa czy niezbyt doświadczeni prawnicy. Decyzje takich trybunałów były przedmiotem odwołań do zwykłych sądów. Wielu żołnierzy Gwardii Narodowej zostało zwolnionych natychmiast z powodu braku dowodów, a inni zostali ułaskawieni w drodze dekretu. Do roku 1986 w więzieniu pozostało tylko 2157 funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa, a w 1989 roku jedynie 39[69].

W związku z utrzymywaniem bliskich kontaktów przez rząd FSLN z Kubą, Libią i blokiem wschodnim od początku lat 80., amerykański prezydent Ronald Reagan po objęciu urzędu w 1981 roku starał się zrównać FSLN z marksistowskimi ruchami rewolucyjnymi, wspieranymi przez Kubę w innych państwach Ameryki Łacińskiej. Reagan wydał CIA administracyjne zezwolenie do rozpoczęcia finansowania, uzbrajania i szkolenia rebeliantów, z których większość stanowili byli funkcjonariusze Gwardii Narodowej[70]. Contras prowadzili prawie wyłącznie ataki na obiekty i cele cywilne. Operowali z obozów na terenie Hondurasu i Kostaryki. Partyzanci antysandinistowscy zaangażowani byli w kampanię sabotażu gospodarczego, zorganizowali m.in. akcję podkładania min podwodnych w porcie Corinto w Nikaragui[71]. Akcje tego typu zostały przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznane za nielegalne. Rząd USA starał się doprowadzić do upadku gospodarkę Nikaragui; na kraj nałożono pełne embargo handlowe[72].

W praktyce, pomimo bliskich kontaktów z Kubą, rząd sandinistów przestrzegał zasad pluralizmu politycznego i demokratycznego modelu państwa. Na podstawie przyjętej tymczasowej konstytucji w 1984 roku odbyły się wybory prezydenckie i parlamentarne. Prezydentem Nikaragui został Daniel Ortega. FSLN zdobyło w wyborach do parlamentu 64% głosów, legitymizując tym samym swoją władzę. Wszystkie organizacje niezależne i pozarządowe oraz ONZ uznały te wybory za wolne i bardzo dobrze przeprowadzone.

CIA utworzyła obozy szkoleniowe na terenie Hondurasu i zaczęła werbunek. Dla służby w Contras przekupiono wielu biednych chłopów z pogranicza Nikaragui i Hondurasu oraz porywano młodych mężczyzn z wiosek. Do Contras napływali też kryminaliści, awanturnicy i poszukiwacze przygód. Contras byli szkoleni, finansowani i zbrojeni przez CIA. Agencja często kierowała bezpośrednio operacjami militarnymi, a jej oficerowie służyli za doradców i pilotów. Do najbardziej spektakularnych operacji CIA za pomocą Contras należy dwukrotne zbombardowanie Managui w latach 1982 i 1983, zniszczenie dźwigów portowych w Corinto, wysadzenie silosów z ropą w 1983 roku (doprowadziło to do katastrofy ekologicznej) oraz zaminowanie portów morskich w 1984 roku. Contras, zamiast walczyć z armią Nikaragui (Sandinistowskie Wojsko Ludowe – ESP), najczęściej stosowali terror wobec ludności cywilnej, mordując bezbronnych wieśniaków, nauczycieli, lekarzy, specjalistów ds. reformy rolnej, działaczy społecznych i związkowych. Naliczono ponad 100 ataków na osiedla cywilne, podczas których nie tylko zabijano, ale też niszczono szkoły, ambulatoria i sprzęt rolniczy. Contras dokonywali także zamachów terrorystycznych na przedstawicieli władz, zabijając ponad 900 osób. Do stałych praktyk należały porwania i tortury niewinnych ludzi. Wśród ich ofiar są też cudzoziemcy z organizacji pozarządowych, niosących pomoc miejscowej ludności (m.in. amerykański inżynier Benjamin Ernest Linder, pomagający przy budowie tamy i elektrowni wodnej na północy Nikaragui, zabity w 1987 roku)[73].

Contras w związku z problemami finansowymi i korzystając ze swoich możliwości zajęli się na ogromną skalę przemytem kokainy, dostarczanej poprzez Panamę. Narkotyki przewozili samolotami do Kalifornii, gdzie trwała wówczas wojna między ulicznymi gangami Bloodsów i Cripsów[74].

Afera Iran-Contras[edytuj | edytuj kod]
Information icon.svg Osobny artykuł: Afera Iran-Contras.

Po tym, gdy kongres Stanów Zjednoczonych w 1983 roku zabronił federacyjnego finansowania oddziałów contras, administracja Reagana w dalszym ciągu popierała contras i potajemnie finansowała ruch przez sprzedaż broni poprzez Izrael do Iranu (wtedy zaangażowane w wojnę z Irakiem), a wpływy z zarobionych pieniędzy kierowane były na zbrojenie contras[75].

W 1988 roku amerykański senator John Kerry opublikował raport, ujawniający powiązania między contras a szmuglem narkotyków do USA[76].

Dochodzenie Narodowego Archiwum Bezpieczeństwa odkryło dokumenty, wykazujące, że Biały Dom, w tym urzędnik Oliver North, wiedział o szmuglu narkotyków i finansowaniu sił contras z funduszy pochodzących z narkotyków. W sierpniu 1996 roku reporter Gary Webb z San Jose Mercury News opublikował serię artykułów, zatytułowaną Dark Alliance, w której połączył sojusz między contras a CIA z początkami przemytu kokainy do Kalifornii[77].

Stosunki z USA i polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Sandiniści nie ukrywali, iż po latach dominacji USA w Nikaragui pragną zerwać wasalną zależność i zbudować partnerskie stosunki z administracją waszyngtońską. Zbyt duża niezależność Nikaragui i zaraźliwy przykład rewolucji sandinistowskiej niepokoiły Biały Dom. Ponadto FSLN utrzymywał szczególnie bliskie stosunki z Kubą, która przez lata wspierała walkę sandinistów, a po przejęciu przez nich władzy pospieszyła z pomocą, wysyłając m.in. personel medyczny i nauczycieli. Nikaragua, narażona z tych powodów na coraz bardziej wrogą politykę ze strony USA, szukała sojuszników na świecie. Bliskie kontakty nawiązała z ZSRR i państwami demokracji ludowej w Europie Wschodniej[78] oraz Libią, a także z Algierią i Wietnamem. Ponadto dobre kontakty utrzymywała z wieloma krajami zachodnioeuropejskimi, szczególnie z tymi, w których w latach 80. rządzili socjaldemokraci, jak Hiszpania, Francja, Szwecja, Norwegia, Dania, Finlandia, Austria i Grecja[79]. Najbliższym przyjacielem spośród europejskich przywódców był szwedzki premier Olof Palme[80]. Wsparcia ruchowi sandinistów udzielił też Meksyk[81].

Rząd Nikaragui deklarował na arenie międzynarodowej tzw. politykę niezaangażowania, co miało oznaczać dobre stosunki zarówno z Zachodem, jak i Wschodem, oraz nieuczestniczenie w zbiorowych sojuszach polityczno-militarnych. W Ameryce Łacińskiej Nikaragua sandinistów uzyskała poparcie większości krajów, które z nadzieją przywitały obalenie Somozy. Sandiniści popierali ruchy narodowowyzwoleńcze w Ameryce Łacińskiej, w Azji i Afryce. Szczególnie bliskie więzy łączyły FSLN z walczącym w sąsiednim Salwadorze Frontem Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda Martíego (FMLN).

Pomimo jawnego wspierania przez administrację Reagana zbrojnych grup antyrządowych Contras i wprowadzenia blokady ekonomicznej, obydwa kraje utrzymywały cały czas stosunki dyplomatyczne. W 1984 roku wybuchł ostry konflikt z USA w związku z zaminowaniem przez CIA portów morskich. Nikaragua oddała sprawę do Międzynarodowego Trybunału w Hadze, który uznał w 1986 roku Stany Zjednoczone winnymi pogwałcenia zasad prawa międzynarodowego i wezwał do zaprzestania stosowania tego typu praktyk. Wsparcia rywalom sandinistów z contras oprócz USA udzielała m.in. Arabia Saudyjska[82][83].

Stosunki FSLN z Kościołem katolickim[edytuj | edytuj kod]

Rewolucja nikaraguańska, którą kierowali sandiniści, odznaczała się silnym przywiązaniem do religii katolickiej. Wielu duchownych zginęło w czasie dyktatury Somozy, a większość księży poparła sandinistów. Niektórzy z nich uczestniczyli w rządzie FSLN, piastując stanowiska ministerialne (minister kultury – Ernesto Cardenal, minister oświaty – Fernando Cardenal, minister spraw zagranicznych – Miguel D’Escoto).

Nurt teologii, któremu hołdowali sandiniści – tzw. teologia wyzwolenia – był i jest ostro zwalczany przez Watykan z powodu włączania do teologii idei marksistowskich, sprzecznych z chrześcijaństwem. Radykalny kurs reform sandinistów zaniepokoił część hierarchii katolickiej, której przewodził arcybiskup Managui Miguel Obando Bravo. Pod jego przywództwem grupa konserwatywnych duchownych przyłączyła się do prawicowej opozycji, kierowanej przez Violetę Barrios Chamorro.

Udział kobiet w ruchu FSLN[edytuj | edytuj kod]

Zwycięstwo FSLN i rewolucja nikaraguańska przyniosła duże zmiany w pozycji społecznej kobiet. Kobiety w wyniku rewolucji i reform sandinistowskich uzyskały szersze możliwości edukacyjne. Wprowadzono programy szkoleniowe dla kobiet pracujących i program opieki nad dziećmi kobiet pracujących, co ułatwić miało kobietom wejście na rynek pracy i rozpoczęcie kariery zawodowej. Kobiety uzyskały w porewolucyjnej Nikaragui szersze możliwości polityczne. Zwiększyły swój udział w polityce i obejmowały nawet stanowiska kierownicze[84]. Zdecydowaną większość członków komitetów sąsiedzkich (Comités de Defensa Sandinista) stanowiły kobiety. W 1986 roku 31% stanowisk kierowniczych w rządzie i 27% stanowisk kierowniczych w FSLN zajmowały kobiety, a 25% aktywnych członków FSLN było kobietami[85]. Sandiniści promowali pogląd zakładający równość płci; już w 1969 roku FSLN rozpoczął integrację kobiet do szeregów partyzanckich, co było wówczas precedensem wśród guerilli latynoamerykańskiej[86].

W okresie rewolucji powstawały organizacje kobiece popierające rewolucję. Powstała Partia Socjalistyczna (1963 rok), Federacja Demokratyczna (reprezentowała FSLN na obszarach wiejskich) i Stowarzyszenie Kobiet Nikaragui Luisy Amandy Espinozy (Asociación de Mujeres Nicaragüenses Luisa Amanda Espinosa, AMNLAE). Sytuację kobiet zmieniła utrata władzy przez sandinistów w 1990 roku. AMNLAE poinformował o tym, że do końca 1991 roku, prawie 16.000 kobiet straciło pracę, wśród nich znalazło się 9000 robotników rolnych, 3000 robotników przemysłowych i 3800 pracowników służby cywilnej (w tym 2000 w ochronie zdrowia, 800 w edukacji) i 1000 pracowniczek poza administracją[87].

Wybory[edytuj | edytuj kod]

Wybory z 1984 roku[edytuj | edytuj kod]

Sandiniści w okresie po rewolucji popierali oddolny pluralizm, byli jednak mniej entuzjastycznie nastawieni, jeśli chodzi o wybory ogólnokrajowe. Sandiniści uważali bowiem, że poparcie wyrażone zostało w czasie rewolucji, a wybory byłyby stratą i tak już ograniczonych zasobów[88]. Sandiniści pod wpływem żądań ze strony opozycji i z zewnątrz zgodzili się na przeprowadzenie wyborów w 1984 roku[89]. Cieszący się dużym poparciem sandiniści mieli nadzieję na to, że wybory zdyskredytują uzbrojone bojówki i wykażą dalszą legitymizacje rządów sandinistowskich[90].

Do wyborów przystąpił szereg partii politycznych reprezentujących jak najszersze spektrum polityki – od skrajnej lewicy do skrajnej prawicy[91]. Zgodnie z ogłoszoną nową konstytucją kraju, wybory odbyły się w 1984 roku i wzięło w nich udział 400 niezależnych obserwatorów wyborczych z całego świata – w tym z ONZ i z Europy zachodniej; według ustaleń międzynarodowych obserwatorów wybory były uczciwe[92]. Rywale sandinistów otrzymali 11% poparcia. Kilka grup zakwestionowało wybory; były to; szeroka koalicja antysandinistów UNO, COSEP reprezentująca biznesmenów i utworzona przez przedsiębiorców, byłych żołnierzy Gwardii Narodowej, właścicieli ziemskich, chłopskich górali i, jak twierdzą niektórzy, rząd Stanów Zjednoczonych – FDN[93].

Daniel Ortega wybrany został na prezydenta, a Sergio Ramírez na wiceprezydenta, FSLN uzyskała 67% głosów przy frekwencji wynoszącej 75%[94]. Tym samym sandiniści uzyskali 61 na 96 możliwych mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. Mimo nadzoru międzynarodowego wyborów (z czego większość obserwatorów pochodziło z państw będących sojusznikami USA), Stany Zjednoczone nie uznały wyników wyborów, a prezydent Ronald Reagan potępił je jako pozorowane. Daniel Ortega 10 stycznia 1985 roku zainaugurował swoją sześcioletnią kadencję prezydencką. Po tym, gdy Kongres Stanów Zjednoczonych odrzucił plany kontynuowania finansowania contras, na wiosnę 1985 roku administracja Reagana nałożyło całkowite embargo na handel z Nikaraguą oraz oskarżyła sandinistów o to, że zagrażają bezpieczeństwu USA w regionie[95].

Wybory z 1990 roku[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja uchwalona w 1987 roku zapowiedziała przeprowadzenie wyborów w 1990 roku. Administracja amerykańskiego prezydenta Busha przeznaczyła 49,75 mln dolarów na pomoc dla oddziałów contras oraz 9 mln dolarów dla opozycyjnej partii UNO[96][97]. W skład UNO wchodziło szerokie grono partii opozycyjnych – konserwatystów, liberałów i komunistów[98]. Kiedy w listopadzie 1989 roku Biały Dom odwiedzała Violeta Chamorro, kandydatka reprezentująca UNO, administracja USA zapowiedziała kontynuowanie embarga do czasu, kiedy nie wygra ona wyborów[99].

W sierpniu 1989 roku, na miesiąc przed wyborami, contras wprowadziły do Nikaragui 8000 żołnierzy; dzięki pieniądzom otrzymanym z Waszyngtonu bojówkarze mogli kontynuować wojnę partyzancką. Nie mniej niż 50 kandydatów FSLN zostało zamordowanych. Contras przed wyborami rozdystrybutował tysiące ulotek UNO. Wybory zakończyły się zwycięstwem kandydatki opozycji, Violety Barrios, która uzyskała 55% głosów, Daniel Ortega uzyskał natomiast 41% głosów[100].

Jedną z przyczyn porażki sandinistów było przekonanie, że dopóki będą rządzić sandiniści, w kraju będzie trwała rebelia contras. W powojennym sondażu z tezą tą zgodziło się 75,6% respondentów, w tym 91,8% głosujących na UNO[101].

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

W 1990 roku sytuacja w kraju gwałtownie się zmieniła, gdy rozpoczęła się inwazja Stanów Zjednoczonych na Panamę. Ambasadę USA w Nikaragui otoczyły czołgi, a na ulicę w ramach solidarności wyszli uzbrojeni sandiniści; zdecydowana postawa sandinistów przyczyniła się do spadku poparcia dla partii do 34%. Po przegranych wyborach z 1990 roku, sandiniści pozostali przy władzy jeszcze kilka tygodni, po czym nastąpiło podpisanie protokołu oddającego władzę kandydadce opozycji, Violetcie Chamorro. Mimo protestów ze strony Stanów Zjednoczonych, nowy rząd poprzez mediacje ze strony Felipe Gonzáleza ustalił, że w rękach sandinistów pozostaną armia i policja, natomiast w rękach Stanów Zjednoczonych pozostały służby wywiadowcze. Ostatni wyższy oficer związany z FSLN przeszedł na emeryturę w 2010 roku[102].

W styczniu 1993 roku sandiniści wraz z umiarkowaną częścią UNO utworzyli większość parlamentarną[103].

W 1994 roku na kongresie FSLN wykrystalizowały się dwie frakcje. Jedna z nich głosiła konieczność rezygnacji z części antyimperialistycznych haseł, druga pod przywództwem Daniela Ortegi uważała, że należy przystosować się do nowej sytuacji, nie odchodząc przy tym od sandinizmu. Dwanaście spośród piętnastu miejsc w kierownictwie FSLN uzyskała frakcja zwolenników Ortegi. Duża liczba posłów FSLN, większość byłych ministrów w rządzie sandinistowskim i większośc byłych liderów ugrupowania. Rozłamowcy utworzyli ugrupowanie pod nazwą Movimiento Renovador Sandinista (Sandinowski Ruch Odnowy)[104].

W wyborach z 20 października 1996 roku Ortega, reprezentujący FSLN, uzyskał 38%, natomiast jego konkurent z prawicowo-neoliberalnej PLC uzyskał 51% głosów[105].

W kwietniu 2000 roku Aleman i Ortega podpisali ze sobą pakt na linii FSLN-PLC, który wprowadził podział władzy między stronnikami prezydenta a opozycyjnym FSLN, zmianie uległa też ordynacja wyborcza[106].

Daniel Ortega został ponownie wybrany jako przywódca FSLN w marcu 2002, a w 2006 został wybrany na prezydenta z poparciem 38% głosujących, pokonując dwóch prawicowych kandydatów[107]. Jednym z kontrkandydatów Ortegi był m.in. kandydat, wywodzącego się z FSLN, Movimiento Renovador Sandinista, Herty Lewitesem (zmarł na kilka miesięcy przed wyborami). FSLN zdobył 38 miejsc w wyborach do kongresu, stając się największą siła w parlamencie.Pozycję sandinistów umocnił rozłam w PLC.

Przed wyborami posłowie FSLN wraz z parlamentarzystami z PLC poparli ustawę zakazującą przerywanie ciąży z powodów terapeutycznych. Sandiniści nawiązali współpracę z konserwatystami i podpisali porozumienie o "nieagresji" z duchownym Miguelem Obando Bravo, jednym z najbardziej zaciekłych krytyków rządów FSLN w latach 80. Kroki, które zbliżyły FSLN do partii konserwatywnych wzbudziły burzę wśród międzynarodowych zwolenników sandinistów[108].

Rządy 2007-[edytuj | edytuj kod]

Ortega objął urząd 10 stycznia 2007 roku. W styczniu Nikaragua dołączyła do utworzonej w 2004 roku wspólnoty Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América. Sandiniści wygrali wybory samorządowe z 9 listopada 2008 roku w 105 (spośród 146) gmin. Sandiniści wprowadzili bezpłatną ochronę zdrowia i edukację[109]. W czasie swojej prezydentury Ortega, dzięki pomocy innych państw Ameryki Łacińskiej, a w szczególności rządzonej przez Hugo Chaveza Wenezeli, zaczął realizować programy socjalne, tj. "zero głodu", w ramach którego uczniowie codziennie otrzymują w całym kraju milion darmowych posiłków[110], "domy dla ludu", czy wydawanie "bonów solidarnościowych"[111].

Rząd prowadzi politykę przydziału ziemi i udzielania bardzo nisko oprocentowanych pożyczek drobnym i średnim przedsiębiorcom. Z projektu korzysta około 100 tys. chłopskich rodzin. Projekt zainicjowały kobiety, które zorganizowały się w ruchu spółdzielczym. Program "Zero Lichwy" finansuje rząd przy stopie procentowej 5% (na ogół w Nikaragui wynosi ona 25%); z programu korzysta 45% obywateli zarabiających na tzw. własny rachunek. W ramach działalności w Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América Nikaragua w zamian za produkty, takie jak fasola, jałówki, czy mięso otrzymuje wenezuelską ropę naftową, a ALBA finansuje programy socjalne Nikaragui. W ramach współpracy Wenezuela dostarczyła nowoczesny sprzęt medyczny, a do kraju przyjechali lekarze z Kuby. Kontynuowany jest program walki z analfabetyzmem oparty na kubańskim programie "Yo sí puedo" (Tak, mogę)[112].

Kontrowersje wywołało ustanowienie w Mangui nowego ambasadora USA, Roberta Callahana. Polityk ten był w latach 80. attaché prasowym ambasady USA w Hondurasie. W okresie hondurańskiej kariery Callahana jego przełożonym był John Dimitri Negroponte, a CIA za jego kadencji kierowało z Hondurasu jedną z frakcji contras. Mianowanie na to stanowisko Callahana doprowadziło do kolejnych animozji. Callahan otwarcie poparł opozycję, a w lutym 2009 roku prezydent Ortega zagroził mu wydalaniem z terenu Nikaragui[113].

17 kwietnia 2009 roku bank ALBA przyznał Nikaragui 50 milionów dolarów, które mają sfinansować projekty rozwoju rolnictwa, zwalczania analfabetyzmu i mają pomóc Nikaragui sprostać bojkotowi ze strony rządu USA[114].

Symbole[edytuj | edytuj kod]

Flaga FSLN składa się z dwóch kolorów. Na górze znajduje się kolor czerwony, a na dole kolor czarny. W centrum flagi znajduje się biały napis FSLN. Jest to zmodyfikowana wersja bandery używanej przez sandinistów w latach 30., w okresie okupacji amerykańskiej. Wówczas wojska Sandino używały flagi czerwono-czarnej, w centrum której znajdowała się czaszka. Kolory te zapożyczone zostały od meksykańskiego ruchu anarchistycznego, w którego działalność Sandino zaangażował się na początku lat 20[115].

W ostatnich latach doszło do sporu między FSLN a MRS dotyczącego użycia czerwono-czarnej bandery. Chociaż MRS ma własną flagę (pomarańczowy sztandar, w centrum zanjduje się czarny kapelusz Sandino), korzysta też z flagi czerwono-czarnej. Zdaniem MRS, flaga czerwono-czarna nie jest jedynie symbolem FSLN, lecz symbolem ruchu sandinistowskiego jako całości.

Przypisy

  1. Richard Collin; Pamela L. Martin (2012). An Introduction to World Politics: Conflict and Consensus on a Small Planet. Rowman & Littlefield. s. 218–. ISBN 978-1-4422-1803-1. Retrieved 18 July 2013
  2. "Nicaragua Twenty-five Years Later | Solidarity". Solidarity-us.org. 1979-07-19. Retrieved 2013-04-18.
  3. History Matters “To Abolish the Monroe Doctrine”: Proclamation from Augusto César Sandino Retrieved 29/09/12
  4. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  5. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  6. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  7. History Matters “To Abolish the Monroe Doctrine”: Proclamation from Augusto César Sandino Retrieved 29/09/12
  8. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  9. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  10. History Matters “To Abolish the Monroe Doctrine”: Proclamation from Augusto César Sandino Retrieved 29/09/12
  11. Library of Congress, Country Study, Chapter 1 >> "Rise of the FSLN"; and Ignatiev, Chapter 4, "Sandinista Revival"
  12. Oficjalna strona wśród założycieli wymienia następujące osoby: Santos López (były żołnierz Sandino), Carlos Fonseca, Silvio Mayorga, Tomás Borge, Germán Pomares Ordonez, Jorge Navarro, Julio Buitrago, Faustino Ruiz, Rigoberto Cruz i José Benito Escobar Pérez. Oryginalny tekst na stronie http://www.fsln-nicaragua.com "History of Nicaragua’s FSLN."
  13. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  14. American Sociological Association PDF (334 KB): Resurrection and Reappropriation: Political Uses of Historical Figures in Comparative Perspective
  15. Davies Jr., Thomas M. M. (January 2002). Guerrilla Warfare. SR Books. s. 359. ISBN 0-8420-2678-9
  16. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  17. "NICARAGUA - A Country Study". Country-data.com. Retrieved 2013-04-18
  18. Walker, Thomas (January 2003). Nicaragua (4th ed.). Cambridge, MA: Westview Press. s. 31. ISBN 0-8133-3882-4
  19. "Library of Congress Country Studies Nicaragua - The Somoza Era, 1936-74". Lcweb2.loc.gov. Retrieved 2013-04-18
  20. Davies Jr., Thomas M. M. (January 2002). Guerrilla Warfare. SR Books. s. 359. ISBN 0-8420-2678-9.
  21. Encyclopedia of World Biography, hasło Daniel Ortega, 2005-2006
  22. Lopez, George A. (December 1987). Liberalization and Redemocratization in Latin America. Greenwood Press. s. 63. ISBN 0-313-25299-8.
  23. Lafeber, Walter (January 1993). Inevitable Revolutions: The United States in Central America. W. W. Norton & Company. s. 229. ISBN 0-393-30964-9.
  24. Lafeber, Walter (January 1993). Inevitable Revolutions: The United States in Central America. W. W. Norton & Company. s. 229. ISBN 0-393-30964-9.
  25. Becker, Marc. "Pre-Revolutionary Nicaragua". Truman State University. Retrieved 2009-03-30
  26. United States Air Force - Maxwell-Gunter AFB - Air & Space Power Journal: From FOCO to Insurrection: Sandinista Strategies of Revolution
  27. Wheelock Roman, Jaime (1975). Imperialismo y Dictadura: crisis de una formación social (in Spanish). Mexico: Siglo XXI Editores. ISBN 968-23-0105-X.
  28. Ortega Saavedra, Humberto (1979). Cincuenta Años de Lucha Sandinista (in Spanish). Mexico: Editorial Diogenes
  29. National Directorate of the FSLN: General Political-Military Platform of Struggle, 1977
  30. Library of Congress Country Studies: The End of the Anastasio Somoza Debayle Era
  31. Encyclopædia Britannica: Guide to Hispanic Heritage
  32. "Report on the Situation of Human Rights in Nicaragua". Human Rights Library - University of Minnesota. Retrieved 2009-03-30.
  33. "Truman State University: Revolutionary Nicaragua". Revolutions.truman.edu. Retrieved 2013-04-18
  34. Pastor, Robert A. (September 1987). Condemned to Repetition. The United States and Nicaragua. United States of America: Princeton Univ Press. ISBN 0-691-07752-5.
  35. "Truman State University: Revolutionary Nicaragua". Revolutions.truman.edu. Retrieved 2013-04-18
  36. Borge, Tomás (1982). Sandinistas Speak. New York: Pathfinder Press. s. 59. ISBN 0-87348-619-6
  37. Library of Congress Country Studies: Nicaragua: The Sandinista Revolution
  38. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  39. Walker, Thomas (1981). Nicaragua: The Land of Sandino. Boulder, Colorado: Westview Press. ISBN 978-0-89158-940-2.
  40. Williams, Philip (January 1994). Dual Transition from Authoritarian Rule: Popular and Electoral Democracy in Nicaragua) 26 (2). Comparative Politics. s. 177
  41. Williams, Philip (January 1994). Dual Transition from Authoritarian Rule: Popular and Electoral Democracy in Nicaragua) 26 (2). Comparative Politics. s. 177
  42. Williams, Philip (January 1994). Dual Transition from Authoritarian Rule: Popular and Electoral Democracy in Nicaragua) 26 (2). Comparative Politics. s. 177
  43. Williams, Philip (January 1994). Dual Transition from Authoritarian Rule: Popular and Electoral Democracy in Nicaragua) 26 (2). Comparative Politics. s. 177
  44. International Court Of Justice (January 2000). Case Concerning Military and Paramilitary Activities in and Against Nicaragua (Nicaragua V. United States of America). United Nations Press. s. 512. ISBN 92-1-070826-1.
  45. Brown, Timothy C. (October 2000). When the Ak-47s Fall Silent: Revolutionaries, Guerrillas, and the Dangers of Peace. Hoover Institute Press. s. 162. ISBN 0-8179-9842-X.
  46. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  47. Maria Molero, Nicaragua Sandinista: del sueno a la Realidad (1979-1988), Institute of Political Science, 1999
  48. Wright, Theory in Practice
  49. Palmer, s. 91-109
  50. "Country Studies: Nicaragua: Chapter 3:The Sandinista Era, 1979-90". Library of Congress
  51. "Embargo Politics". The Multinational Monitor. Retrieved 2007-02-15
  52. Prevost, s. 128
  53. Prevost, s. 128
  54. Arnove, Robert (June 1981). The Nicaraguan National Literacy Campaign. Comparative Education Review. s. 252
  55. Kleinbach, Russell (July–August 1985). "Nicaraguan Literacy Campaign: Its Democratic Essence". Monthly Review. s. 75–84
  56. Prevost, s. 127
  57. John A. Booth The End And The Beginning: The Nicaraguan Revolution 1985, s. 147
  58. John E. Dixon Social Security in Global Perspective
  59. Giancarlo Soler Torrijos In the Shadow of the United States: Democracy and Regional Order in the Latin Caribbean 2008, s. 100
  60. Prevost, s. 127
  61. Dawes, s. 28
  62. Dawes, s. 28
  63. Dawes, s. 31
  64. Beverley, s. 95
  65. Dawes, s. 28
  66. Dawes, sp. 165
  67. Prevost, s. 153
  68. West, W. Gordon. "The Sandista Record on Human Rights in Nicaragua (1979-1990)" (PDF). Réseau Européen Droit et Société. Retrieved 2009-03-30
  69. West, W. Gordon. "The Sandista Record on Human Rights in Nicaragua (1979-1990)" (PDF). Réseau Européen Droit et Société. Retrieved 2009-03-30.
  70. "Nicaragua: Growth of Opposition, 1981-83". Ciao Atlas. Retrieved 2007-08-21
  71. Truver, Scott C. "Mines and Underwater IEDs in U.S. Ports and Waterways..." (PDF). s. 4. Retrieved 2007-08-21
  72. "US Policy: Economic Embargo: The War Goes On". Envío (Central American University - UCA). Retrieved 2007-08-21
  73. Joan Kruckewitt The Death of Ben Linder: The Story of a North American in Sandinista Nicaragua ,Cytat: In 1987, the death of Ben Linder, the first American killed by President Reagan's "freedom fighters" -- the U.S.-backed Nicaraguan Contras -- ignited a firestorm of protest and debate.
  74. Roderick Batson Full Circle: Africaamerica s. 281
  75. Baker, Dean (2007). The United States since 1980 (The World Since 1980). Cambridge, UK: Cambridge University Press. s. 101. ISBN 0-521-86017-2.
  76. "The Oliver North File". National Security Archive. 2004-12-26. Retrieved 2009-03-30
  77. Restored version of the original "Dark Alliance" web page, San Jose Mercury News, now hosted by narconews.com
  78. "Arms Sales (Bulgaria)". Library of Congress. 1994
  79. Gendered Scenarios of Revolution: Making New Men and New Women in Nicaragua, 1975–2000, s. 120
  80. "Our work in Nicaragua". Swedish International Development Corporation Agency (www.sida.se). 2009
  81. "Mexico's Support of the Sandinista Revolution". Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo
  82. http://articles.chicagotribune.com/1987-05-14/news/8702050775_1_contra-aid-reagan-and-fahd-saudi-arabia
  83. http://www.justice.gov/oig/special/9712/appa.htm
  84. Torres, Luz Marina (June 1991). "Women in Nicaragua: The Revolution on Hold". Revista Envío. Retrieved 2008-02-22
  85. Giriazzo, Alicia. "Ten Years After: Women in Sandinista Nicaragua". Epica
  86. Whisnant, David E. (September 1995). Rascally Signs in Sacred Places: The Politics of Culture in Nicaragua. University of North Carolina Press. s. 417. ISBN 0-8078-4523-X.
  87. Fernandez Poncela, Anna M.; Bill Steiger (1996). "The Disruptions of Adjustment: Women in Nicaragua". Latin American Perspectives 23 (1): 49–66. doi:10.1177/0094582X9602300104
  88. Anderson, Leslie E. (May 2005). Learning Democracy: Citizen Engagement and Electoral Choice in Nicaragua, 1990-2001. University Of Chicago Press. s. 64. ISBN 0-226-01971-3.
  89. Anderson, Leslie E. (May 2005). Learning Democracy: Citizen Engagement and Electoral Choice in Nicaragua, 1990-2001. University Of Chicago Press. s. 64. ISBN 0-226-01971-3.
  90. Governmental Illegitimacy in International Law, Brad Roth (1999), Oxford University Press, s. 352
  91. Anderson, Leslie E. (May 2005). Learning Democracy: Citizen Engagement and Electoral Choice in Nicaragua, 1990-2001. University Of Chicago Press. s. 65. ISBN 0-226-01971-3.
  92. [1]
  93. Mileti, Dennis (May 1999). Disasters by Design: A Reassessment of Natural Hazards in the United States. Joseph Henry Press. s. 465. ISBN 0-309-06360-4.
  94. "Country Studies: Nicaragua: The Sandinista Years". Library of Congress
  95. "Country Studies: Nicaragua: The Sandinista Years". Library of Congress
  96. Christian Smith, Resisting Reagan: The US Central America Peace Movement, University of Chicago Press, 1996
  97. Noam Chomsky, Deterring Democracy, Vintage, 1992
  98. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  99. Rita Beamish, ‘Bush Will Lift Trade Embargo if Nicaraguan Opposition Candidate Wins’, Associated Press, 8 November 1989
  100. "Country Studies: Nicaragua: The Sandinista Years". Library of Congress
  101. Castro, Vanessa (September 1992). The 1990 Elections in Nicaragua and Their Aftermath. Rowman & Littlefield Publishers, Inc. s. 31.
  102. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  103. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  104. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  105. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  106. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  107. Daniel Ortega ponownie prezydentem Nikaragui (pol.). gazeta.pl, 2006-11-07.
  108. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  109. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  110. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  111. Nikaragua skazana na Daniela Ortegę? (pol.). rp.pl, 06-11-2011.
  112. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  113. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  114. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  115. "El socialismo libertario de Sandino" (in Spanish). Centro Para la Promoción, Investigación Rural y Social

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  • John O’Sullivan, Prezydent, papież, premier, Warszawa 2007, s. 189-190.
  • Andrew, Christopher; Mitrokhin, Vasili. The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World. Basic Books (2005)
  • Andrew, Christopher; Mitrokhin, Vasili. The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB. Basic Books (2001)
  • Arias, Pilar. Nicaragua: Revolución. Relatos de combatientes del Frente Sandinista. Mexico: Siglo XXI Editores, 1980.
  • Asleson, Vern. Nicaragua: Those Passed By. Galde Press ISBN 1-931942-16-1, 2004
  • Belli, Humberto. Breaking Faith: The Sandinista Revolution and Its Impact on Freedom and Christian Faith in Nicaragua. Crossway Books/The Puebla Institute, 1985.
  • Beverley, John and Marc Zimmerman. Literature and Politics in the Central American Revolutions. Austin: University of Texas Press, 1990. ISBN 978-0-608-20862-6
  • Christian, Shirley. Nicaragua, Revolution In the Family. New York: Vintage Books, 1986.
  • Cox, Jack. Requiem in the Tropics: Inside Central America. UCA Books, 1987.
  • Dawes, Greg. Aesthetics and Revolution, Nicaraguan Poetry 1979-1990. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1993. ISBN 978-0-8166-2146-0
  • Gilbert, Dennis. Sandinistas: The Party And The Revolution. Blackwell Publishers, 1988.
  • Hayck, Denis Lynn Daly . Life Stories of the Nicargauan Revolution. New York: Routledge Publishing. 1990.
  • Hodges, Donald C. Intellectual Foundations of the Nicaraguan Revolution. Austin: University of Texas Press, 1986.
  • Kinzer, Stephen. Blood of Brothers: Life and War in Nicaragua, Putnam Pub Group, ISBN 0-399-13594-4, 1991.
  • Kirkpatrick, Jean. Dictatorships and Double Standards. Touchstone, 1982.
  • Miranda, Roger, and William Ratliff. The Civil War in Nicaragua: Inside the Sandinistas. New Brunswick: Transaction Publishers, 1993.
  • Molero, Maria. "Nicaragua Sandinista: del sueno a la realidad". Institute of Political Science.(1999).
  • Moore, John Norton, The Secret War in Central America: Sandinista Assault on World Order. university Publications of America, 1987.
  • Nolan, David. The Ideology of the Sandinistas and the Nicaraguan Revolution. Coral Gables, Florida: University of Miami Press, 1984.
  • Palmer, Steven. "Carlos Fonseca and the Construction of Sandinismo in Nicaragua". Latin American Research Review. Vol. 23. No. 1 (1988). 91-109.
  • Prevost, Gary. "Cuba and Nicaragua: A special Relationship?". The Sandinista Legacy: The Construction of Democracy, Latin American Perspectives.17.3 (1990)
  • Smith, Hazel. Nicaragua: Self-determination and Survival. Pluto Press, 1991. ISBN 0-7453-0475-3
  • Sirias, Silvio. Bernardo and the Virgin: A Novel. Northwestern University Press, 2005.
  • The Dream of Sandino. Dir. Leuten Rojas. Latin American Review Series. c. 1983.
  • Wright, Bruce E. Theory in the Practice of the Nicaraguan Revolution. New York: Latin American Studies. 1995.
  • Zimmermann, Matilde. Sandinista: Carlos Fonseca and the Nicaraguan Revolution. Duke University Press, 2001.