Socjalizm demokratyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Socjalizm demokratyczny opowiada się za socjalizmem jako ustrojem gospodarczym i demokracją jako formą rządów w państwie. Postuluje, aby środki produkcji były w posiadaniu całej populacji, a władza w rękach ludu kontrolującego w sposób demokratyczny procesy gospodarcze. Demokratyczni socjaliści preferują republikański ustrój państwowy.

W najszerszym znaczeniu terminu, demokratyczny socjalizm odnosi się do wszelkich usiłowań wprowadzenia socjalizmu w drodze pokojowych demokratycznych zmian, w przeciwieństwie do sposobu nagłego i brutalnego (socjalizm rewolucyjny). Sytuuje się na lewo od socjaldemokracji, postulując zniesienie kapitalizmu, nie zaś tylko jego reformę, za czym opowiadają się socjaldemokraci. Termin często błędnie używany jako synonim socjaldemokracji.

Definicja[edytuj | edytuj kod]

Demokratyczny socjalizm jest trudny do zdefiniowania, różne grupy uczonych mają diametralnie różne definicje tego pojęcia. Niektóre definicje odnoszą się do wszystkich reformistycznych, ewolucyjnych form socjalizmu. Często definicja ta jest używana do odróżnienia socjalizmu od stalinizmu. Robert M. Page lektor na Uniwersytecie w Birmingham pisze o demokratycznym socjalizmie w odniesieniu do polityki rządu Clementa Atlle[1]. Attle jako premier dążył do budowy silnego państwa opiekuńczego, częściowej nacjonalizacji i redystrybucji fiskalnej nie negując przy tym podstaw rynku. Obecnie niektórzy zwolennicy socjalizmu rynkowego uważają się za ostatnią formę demokratycznego socjalizmu[2].

Ekonomista Joseph Schumpeter, w swojej pracy z 1941 pod tytułem Capitalism, Socialism and Democracy, dowodzi że liberalne demokracje ewoluują od "liberalnego kapitalizmu" do demokratycznego socjalizmu, wraz z rozwojem samorządności pracowniczej, demokracji przemysłowej i instytucji regulacyjnych. Socjalizm demokratyczny różni się w kilku kwestiach od socjaldemokracji przez co łączenie tych dwóch pojęć jest błędne. Polityk brytyjskiej Partii Pracy Peter Hain klasyfikuje demokratyczny socjalizm, razem z wolnościowym socjalizmem, jako formę antyautorytarnego socjalizmu w przeciwieństwie do stalinizmu i socjaldemokracji które uważa za przejaw autorytarnego socjalizmu państwowego[3]. Jeszcze inni badacze uważają że socjalizm demokratyczny jest ściśle związany z tradycją polityczną socjaldemokracji[4]. Robert G. Picard jako demokratyczno-socjalistyczne opisuje poglądy myślicieli takich jak Eduard Bernstein, Karl Kautsky, Evan Durbin i Michael Harrington.

Termin demokratyczny socjalizm może być używany w sposób trzeci, aby odnosić się do modelu radzieckiego, który został zreformowany w sposób demokratyczny. Michaił Gorbaczow opisał pieriestrojkę jako budowanie "nowego, humanitarnego i demokratycznego socjalizmu"[5]. W związku z tym niektóre dawne partie komunistyczne przemianowały się na Demokratyczno-Socjalistyczne, jak na przykład Partia Demokratycznego Socjalizmu w Niemczech.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prekursorzy[edytuj | edytuj kod]

Termin "socjalistyczny" w języku angielskim po raz pierwszy został użyty w brytyjskim "Cooperative Magazine" w 1827 roku. Wkrótce termin zaczął być kojarzony ze zwolennikami walijskiego reformatora Roberta Owena, którzy założyli ruch spółdzielczy. Zwolennicy filozofii Owena podkreślali zarówno demokracje uczestniczącą jak i gospodarkę socjalistyczną, w formie spółdzielni, związków kredytowych i towarzystw wzajemnej pomocy. Brytyjski filozof John Stuart Mill opowiadał się za socjalistyczną działalnością gospodarczą w liberalnym kontekście[6][7].

Nowoczesny demokratyczny socjalizm[edytuj | edytuj kod]

James Keir Hardie założyciel brytyjskiej Niezależnej Partii Pracy
Prezydent Włoch w latach 1964-1971 Giuseppe Saragat

Demokratyczny socjalizm popularnym ruchem stał się pod koniec 19 wieku. W Australii powstała organizacja "Labour and Socialist" (1891) która później przeobraziła się w partię polityczną działającą pod nazwą Australian Labor Party. W 1899 w Queensland w Australii powstał pierwszy demokratyczno-socjalistyczny rząd, co prawda był to rząd mniejszościowy i utrzymał się u władzy jedynie przez tydzień. Tamtejsza organizacja socjalistyczna "Labour and Socialist" została założona w 1891. Z czasem przeobraziła się w partię polityczną działającą pod nazwą Australian Labor Party. Wraz z kolejnymi rządami kontynuowała walkę o prawa pracownicze i prawa mniejszości (w tym LGBT), choć obecnie przesunęła się nieco w kierunku trzeciej drogi i socjaldemokracji.

W USA myśl demokratycznego socjalizmu rozwinął Eugene V. Debs jeden z najbardziej znanych amerykańskich socjalistów i pięciokrotny kandydat na urząd prezydenta (1900 rok jako kandydat Partii Socjaldemokratycznej, a następnie cztery razy z Socjalistycznej Partii Ameryki)[8]. Innym promotorem ideologii w Stanach Zjednoczonych był przywódca Socjalistycznej Partii Pracy Daniel De Leon. Tradycję Debsa i De Leona kontynuował Norman Thomas który stał na czele Socjalistycznej Partii Ameryki powstałej z połączenia w 1901 roku Partii Socjaldemokratycznej i Socjalistycznej Partii Pracy. Obecnie senator Bernie Sanders powiązany z regionalną Postępowa Partia Vermont promuje demokratyczny socjalizm[9].

W Wielkiej Brytanii, demokratyczno-socjalistyczne tradycje były reprezentowane w szczególności przez Ligę Socjalistyczną Williama Morrisa, a od 1880 roku przez Towarzystwo Fabiańskie i powstałą trzy lata później Niezależną Partię Pracy[10]. Na początku lat 20, George Douglas Howard Cole próbował stworzyć szeroką alternatywą wobec radzieckiego autorytaryzmu, co przyczyniło się do ponownego wzrostu zainteresowania demokratycznym socjalizmem którego propagowanie rozpoczął min. George Orwell jak i wielu innych ludzi ze świata kultury, nauki i sztuki którzy konsekwentnie mówili o tym że system ZSRR nie jest w rzeczywistości socjalistyczny[11].

W innych częściach Europy wiele demokratyczno-socjalistycznych partii było zjednoczonych w Międzynarodowej Wspólnocie Pracy Partii Socjalistycznych, stanowiąc tym samym opozycję względem socjaldemokratów z II Międzynarodówki którzy byli według przedstawicieli MWPPS niedostatecznie socjalistyczni jak i antydemokratycznej ich zdaniem III Międzynarodówki[12]. We Włoszech na gruncie rozłamu we Włoskiej Partii Socjalistycznej powstała Włoska Demokratyczna Socjalistyczna Partia, jej lider Giuseppe Saragat został prezydentem Włoch w 1964 roku. Tak zwany folkesocialisme pojawił się jako nurt skandynawskiej lewicy w 1950 roku, nurt ten często charakteryzowany jest jako demokratyczny socjalizm. W przeszłości szwedzki premier Olof Palme uchodził za ważnego rzecznika socjalizmu demokratycznego[13].

W czasie rozwoju ruchu wolnościowego w Indiach, wielu działaczy z lewej strony Indyjskiego Kongresu Narodowego zorganizowało się w Socjalistycznej Partii Kongresowej. Ten prąd ideologiczny kontynuowany był przez organizacje takie jak "Praja Socialist Party" "Janata Party" i "Samajwadi Party"[14][15]. W Pakistanie pojęcie demokratycznego socjalizmu wprowadził czołowy działacz Pakistańskiej Partii Ludowej Zulfikar Ali Bhutto.

Przypisy

  1. Robert M Page, "Without a Song in their Heart: New Labour, the Welfare State and the Retreat from Democratic Socialism," Jnl Soc. Pol., 36, 1, 19–37 2007
  2. For example, David Miller, Market, State, and Community: Theoretical Foundations of Market Socialism (Oxford University Press, 1990)
  3. Peter Hain Ayes to the Left Lawrence and Wishart
  4. What is Democratic Socialism? Questions and Answers from the Democratic Socialists of America
  5. Paul T. Christensen "Perestroika and the Problem of Socialist Renewal" Social Text 1990
  6. Wilson, Fred. "Stuart Mill." Stanford Encyclopedia of Philosophy, 10 July 2007. Retrieved 17 March 2008
  7. Wilson, Fred. "Stuart Mill." Stanford Encyclopedia of Philosophy, 10 July 2007. Retrieved 17 March 2008
  8. Donald Busky, "Democratic Socialism in North America," Democratic Socialism: A Global Survey especially str.153-177.
  9. "Exceedingly Social, But Doesn't Like Parties"
  10. Donald Busky, "Democratic Socialism in Great Britain and Ireland," Democratic Socialism: A Global Survey, str.83-5
  11. On Cole as democratic socialist, see also volume 7 of David Reisman, ed, Democratic Socialism in Britain: Classic Texts in Economic and Political Thought, 1825–1952
  12. F. Peter Wagner, Rudolf Hilferding: Theory and Politics of Democratic Socialism (Atlantic Highlands 1996).
  13. "Därför är jag demokratisk socialist," speech by Olof Palme at the 1982 Social Democratic party congress
  14. A. Appadorai, "Recent Socialist Thought in India," The Review of Politics Vol. 30, No. 3 (Jul., 1968), str. 349-362
  15. "Vikas Kamat Democratic Socialism in India"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]