Nikaragua

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Ameryce Środkowej. Zobacz też: artykuł o jeziorze Nikaragua.
República de Nicaragua
Republika Nikaragui
Flaga Nikaragui
Godło Nikaragui
Flaga Nikaragui Godło Nikaragui
Dewiza: (hiszpański) En Dios Confiamos
Hymn: Salve a tí
Położenie Nikaragui
Język urzędowy hiszpański
Stolica Managua
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Daniel Ortega Saavedra
Szef rządu prezydent
Daniel Ortega Saavedra
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
97. na świecie
129 494 km²
14,01%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
108. na świecie
Green Arrow Up.svg 6 071 045[1]
43 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

11,27 mld[2] USD
1840[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

27,90 mld[2] USD
4554[2] USD
Jednostka monetarna córdoba (NIO)
Niepodległość od Hiszpanii
15 września 1821
Strefa czasowa UTC -6
Kod ISO 3166 NI
Domena internetowa .ni
Kod samochodowy NIC
Kod samolotowy YN
Kod telefoniczny +505
Mapa Nikaragui
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Nikaragua w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Nikaragua w Wikisłowniku
Nikaragua
Coat of arms of Nicaragua.svg
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Nikaragui

Nikaragua (Nicaragua, Republika Nikaragui – República de Nicaragua) – państwo w Ameryce Środkowej, położone między Hondurasem na północy, a Kostaryką na południu. Na zachodzie na długości 320 km oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, a na wschodzie na długości 480 km – wody Morza Karaibskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Nikaragui.

Wschodnie wybrzeże Nikaragui ma charakter wybrzeża lagunowego. Nadmorska nizina, miejscami zabagniona, nosi nazwę Wybrzeża Moskitów. Dalej ku zachodowi ciągnie się wyżyna, którą przecina kilka pasm górskich. Najwyższe z nich, Cordillera Isabelia ze szczytem Mogotón, osiąga wysokość 2438 m n.p.m. Krawędź tej wyżyny, równoległa do wybrzeża pacyficznego, stanowi północno-wschodnią ścianę rowu tektonicznego. W jego zagłębieniu znajdują się dwa wielkie jezioraNikaragua i Managua. Za rowem tektonicznym, wzdłuż wybrzeża, ciągnie się rząd 40 wulkanów, z których najwyższy jest El Viejo – 1780 m n.p.m. Najbardziej znanym wulkanem jest Momotombo (1258 m n.p.m.) nad jeziorem Managua, który uznawany jest za symbol Nikaragui. Innym interesującym wulkanem jest Concepción (1258 m n.p.m.), który wznosi się na wyspie Ometepe na środku jeziora Nikaragua.

W Nikaragui panuje wilgotny i gorący klimat równikowy, ze średnimi miesięcznymi temperaturami przekraczającymi 25 °C. Na wyżej położonych terenach środkowej Nikaragui temperatury są średnio o 10 °C niższe. Wschodnie wybrzeża karaibskie przyjmują o wiele więcej opadów (2000–6000 mm) niż zachodnie wybrzeża pacyficzne (do 1500 mm). Dlatego też na wschodzie występują bogate wilgotne lasy równikowe, a na zachodzie uboższa sawanna.

Wulkany w Nikaragui:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wschodnie wybrzeże Nikaragui odkrył w 1502 Krzysztof Kolumb. Już wkrótce tereny te stały się obszarem hiszpańskiej kolonizacji. W 1524 hiszpański zdobywca Francisco Hernández de Córdoba założył miasta Granada oraz Leon. W XVII i XVIII wieku Nikaraguę nawiedzali piraci, którzy usytuowali się na wschodnim wybrzeżu.

W 1811 w Granadzie zrodził się pierwszy nikaraguański ruch niepodległościowy. Doprowadził on do ogłoszenia niepodległości kraju w 1821, który wraz z częścią Gwatemali wszedł w skład meksykańskiego cesarstwa Iturbide, a od 1823 w skład Stanów Zjednoczonych Ameryki Środkowej. Mimo że niepodległość od Hiszpanii ogłoszono 15 września 1821, Nikaragua stała się uznawaną przez społeczność międzynarodową niezależną republiką dopiero 25 czerwca 1850.

Okupacja USA i Wielkiej Brytanii[edytuj | edytuj kod]

Nikaragua stanowiła ważny strategicznie obszar, stąd też liczne interwencje mocarstw światowych: brytyjska w połowie XIX wieku i amerykańskie na początku XX wieku. Brytyjczycy dążyli do opanowania wybrzeża Atlantyku i planowali otworzyć w kraju kanał który połączy Ocean Atlantycki z Pacyfikiem, plany te jednak nie powiodły się a kanał został zbudowany w Panamie w 1914 roku[3].

Destabilizację kraju pogłębiał trwający od początków republiki konflikt między ugrupowaniami konserwatystów (właścicieli plantacji kawy i trzciny cukrowej) a liberałami (rzemieślnikami i drobnymi właścicielami ziemskimi). W 1909 roku wykorzystując konflikt wewnętrzny, USA dokonało inwazji na kraj. Amerykanie okupowali państwo do 1925 roku a po zakończeniu okupacji wojsko amerykańskie w sile 5 tysięcy żołnierzy piechoty morskiej ponownie powróciło do kraju[4].

W 1922 roku wybuchła rebelia skierowana przeciwko okupantom na czele której stanął Augusto Sandino, współcześnie uznawany za bohatera narodowego Nikaraguańczyków. Sandino i jego oddziały określały się jako siły liberalne a oprócz walki z Amerykanami zwalczały też elity kraju uważane za ciemiężycielskie i rasistowskie. Powstańcy część poglądów przyjęli od meksykańskich anarchosyndykalistów oraz salwadorskiego bohatera narodowego, Farabundo Martí. Sandino głosił hasła integracji państw Ameryki i włączenia do walki o wolność społeczności indiańskich[5][6].

Wojska amerykańskie opuściły kraj w 1933 roku działając pod pretekstem rzekomej obecności "meksykańskich agentów bolszewizmu"[7]. Sam Sandino został zamordowany przez Gwardię Narodową w 1934 roku w trakcie rozmów pokojowych. Wyrok śmierci na Sandino wydał amerykański ambasador, Arthur Bliss Lane[8].

Reżim Somozy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1934-1979 krajem rządził reżim wojskowy, na czele którego stanął najpierw Anastasio Somoza García, a później jego synowie. Mieli oni poparcie USA. W 1961 zrodził się Front Wyzwolenia Narodowego im. Sandino (w skrócie FSLN), nazwany tak na cześć Augusta Sandino, przywódcy antyamerykańskiej partyzantki z lat 20. i 30.

W 1978 został zamordowany skrytobójczo wydawca opozycyjnej gazety „La Prensa” Pedro Chamorro. O zabójstwo oskarżani byli członkowie Gwardii Narodowej, w tym syn prezydenta Somozy[9]. Wydarzenie to doprowadziło do intensyfikacji wystąpień przeciwko dyktaturze. FSLN stanęło na czele walki zbrojnej przewodząc dwa razy powstaniom w 1978 i 1979. Sandiniści połączyli się z liberalno-demokratyczną opozycją i wystąpili razem przeciwko Somozie w czerwcu 1979. Powstanie doprowadziło w lipcu 1979 do obalenia długoletniej dyktatury klanu Somozów.

Rewolucja sandinistowska[edytuj | edytuj kod]

Koalicja opozycji utworzyła wspólny rząd zapowiadając reformy polityczne i społeczne. Szybko doszło do rozłamu i powstania opozycji skupionej wokół gazety „La Prensa” i wdowy po Pedro Chamorro – Violecie Chamorro. W 1984 wybory parlamentarne wygrał FSLN, a prezydentem został sandinistowski przywódca Daniel Ortega Saavedra. Sandiniści głosili pluralizm polityczny, politykę niezaangażowania i mieszaną gospodarkę, co podkreślili w konstytucji z 1987. Lewicowy FSLN łączył doktrynę marksizmu z teologią wyzwolenia. Sandiniści utrzymywali bliskie kontakty z Kubą i blokiem wschodnim. USA finansowały i udzielały wszechstronnej pomocy wszelkim przeciwnikom FSLN. CIA z byłych członków Gwardii Narodowej Somozy zorganizowała antyrządowe grupy zbrojne zwane contras. Niewypowiedziana wojna USA przeciwko Nikaragui trwała od 1981 do 1989. W jej trakcie zginęło 40 tys. ludzi, głównie cywili zamordowanych przez contras.

Schyłek zimnej wojny przyczynił się do porozumienia między walczącymi stronami w sierpniu 1989. W wolnych wyborach w 1990 zwyciężyła popierana przez USA kandydatka antysandinistowskiej Narodowej Unii Opozycyjnej (UNO) Violeta Chamorro. Również w wyborach parlamentarnych zwolennicy prezydenta zwyciężyli nad sandinistami Ortegi.

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

5 listopada 2006, po prawie 17 latach pozostawania w opozycji, Daniel Ortega niespodziewanie łatwo wygrał wybory prezydenckie. Sukces ten zawdzięcza przyjęciu znacznie bardziej pragmatycznego, a mniej radykalnego programu społeczno-gospodarczego oraz pojednaniu z wieloma przeciwnikami politycznymi. Dodatkowe wsparcie uzyskał ze strony Kościoła katolickiego, dzięki poparciu stanowiska episkopatu w sprawie zakazu aborcji.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Nikaragua jest wielopartyjną republiką z jednoizbowym parlamentem, w którym zasiada 92 deputowanych.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Nikaragui obejmuje 15 departamentów i 2 regiony autonomiczne:

Departamenty:

Regiony autonomiczne:

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Większość ludności Nikaragui, około 3/4, stanowią Metysi, potomkowie Indian i Europejczyków. Resztę stanowią osoby o białym lub czarnym kolorze skóry oraz Indianie. Językiem urzędowym jest hiszpański. Na wschodzie kraju znaczna część ludności (ok. 150 tys.) posługuje się miejscowym językiem miskito oraz dialektem języka angielskiego[10]. Tym ostatnim posługują się głównie przybysze z wysp karaibskich o czarnym kolorze skóry.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Nikaragui.

Według spisu ludności z 2005 większość Nikaraguańczyków (ok. 58,5%) to wyznawcy katolicyzmu (widać jednak wyraźny spadek - w 1995 odsetek wyznawców katolicyzmu wynosił 73%), liczni są również protestanci (21,6% - wzrost o około 5% w stosunku do 1995), z czego większość to zielonoświątkowcy (Zbory Boże, Kościół Boży, Misyjny Zielonoświątkowy Kościół Boży, Kościół Bożych Proroctw). Inne kościoły protestanckie to: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (1,7%), Bracia morawscy (1,5%) i Konwencja Baptystyczna (0,8%). Pozostali to: bezwyznaniowcy (15,7%), Mormoni (0,4%) i Świadkowie Jehowy (0,4%).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Nikaragua to nadal dość słabo rozwinięty kraj, w którym dominuje rolnictwo, głównie wielkie plantacje bawełny i kawy. Ponadto uprawia się kukurydzę, ryż, rośliny strączkowe, warzywa, tytoń i banany.

Choć wnętrze Nikaragui kryje wiele surowców mineralnych, to na uwagę zasługuje jedynie eksploatacja złota i rud miedzi. Przemysł przetwórczy jest również słabo rozwinięty.

Sieć kolejowa i drogowa są słabo rozwinięte i obejmują głównie zachodnią część kraju. Tutaj też przebiega Droga Panamerykańska. Ważną rolę odgrywa transport wodny (m.in. na obu jeziorach) i lotniczy.

Zadłużenie tego państwa w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi 1350 dolarów, czyli wartość średniego zarobku za okres 4 lat. Politycy tego kraju, na czele z prezydentem, manifestują duże niezadowolenie i poczucie niesprawiedliwości w związku z wysokością odsetek, na których spłatę państwo przeznacza 50% dochodu. Organizacje międzynarodowe zdecydowały jednak, że zredukowanie zadłużenia Nikaragui w ramach inicjatywy HIPC nastąpiło w 2004.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stan na 30 czerwca 2012 roku. Instituto Nacional de Información de Desarrollo: Población Total, estimada al 30 de Junio del año 2012 (hiszp.). [dostęp 11-04-2014].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  4. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  5. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  6. History Matters “To Abolish the Monroe Doctrine”: Proclamation from Augusto César Sandino Retrieved 29/09/12
  7. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  8. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  9. Library of Congress Country Studies: The End of the Anastasio Somoza Debayle Era
  10. Ethnologue report for Nicaragua