Nikaragua

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Ameryce Środkowej. Zobacz też: artykuł o jeziorze Nikaragua.
República de Nicaragua
Republika Nikaragui
Flaga Nikaragui
Godło Nikaragui
Flaga Nikaragui Godło Nikaragui
Dewiza: (hiszpański) En Dios Confiamos
Hymn: Salve a tí
Położenie Nikaragui
Język urzędowy hiszpański
Stolica Managua
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Daniel Ortega Saavedra
Szef rządu prezydent
Daniel Ortega Saavedra
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
97. na świecie
129 494 km²
14,01%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
108. na świecie
6 071 045[1]
43 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

11,27 mld[2] USD
1840[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

27,90 mld[2] USD
4554[2] USD
Jednostka monetarna córdoba (NIO)
Niepodległość od Hiszpanii
15 września 1821
Strefa czasowa UTC -6
Kod ISO 3166 NI
Domena internetowa .ni
Kod samochodowy NIC
Kod samolotowy YN
Kod telefoniczny +505
Mapa Nikaragui
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Nikaragua w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Nikaragua w Wikisłowniku
Nikaragua
Coat of arms of Nicaragua.svg
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Nikaragui

Nikaragua (Nicaragua, Republika Nikaragui – República de Nicaragua) – państwo w Ameryce Środkowej, położone między Hondurasem na północy, a Kostaryką na południu. Na zachodzie na długości 320 km oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, a na wschodzie na długości 480 km – wody Morza Karaibskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Nikaragui.

Wschodnie wybrzeże Nikaragui ma charakter wybrzeża lagunowego. Nadmorska nizina, miejscami zabagniona, nosi nazwę Wybrzeża Moskitów. Dalej ku zachodowi ciągnie się wyżyna, którą przecina kilka pasm górskich. Najwyższe z nich, Cordillera Isabelia ze szczytem Mogotón, osiąga wysokość 2438 m n.p.m. Krawędź tej wyżyny, równoległa do wybrzeża pacyficznego, stanowi północno-wschodnią ścianę rowu tektonicznego. W jego zagłębieniu znajdują się dwa wielkie jezioraNikaragua i Managua. Za rowem tektonicznym, wzdłuż wybrzeża, ciągnie się rząd 40 wulkanów, z których najwyższy jest El Viejo – 1780 m n.p.m. Najbardziej znanym wulkanem jest Momotombo (1258 m n.p.m.) nad jeziorem Managua, który uznawany jest za symbol Nikaragui. Innym interesującym wulkanem jest Concepción (1258 m n.p.m.), który wznosi się na wyspie Ometepe na środku jeziora Nikaragua.

W Nikaragui panuje wilgotny i gorący klimat równikowy, ze średnimi miesięcznymi temperaturami przekraczającymi 25 °C. Na wyżej położonych terenach środkowej Nikaragui temperatury są średnio o 10 °C niższe. Wschodnie wybrzeża karaibskie przyjmują o wiele więcej opadów (2000–6000 mm) niż zachodnie wybrzeża pacyficzne (do 1500 mm). Dlatego też na wschodzie występują bogate wilgotne lasy równikowe, a na zachodzie uboższa sawanna.

Wulkany w Nikaragui:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wschodnie wybrzeże Nikaragui odkrył w 1502 Krzysztof Kolumb. Już wkrótce tereny te stały się obszarem hiszpańskiej kolonizacji. W 1524 hiszpański zdobywca Francisco Hernández de Córdoba założył miasta Granada oraz Leon. W XVII i XVIII wieku Nikaraguę nawiedzali piraci, którzy usytuowali się na wschodnim wybrzeżu.

W 1811 w Granadzie zrodził się pierwszy nikaraguański ruch niepodległościowy. Doprowadził on do ogłoszenia niepodległości kraju w 1821, który wraz z częścią Gwatemali wszedł w skład meksykańskiego cesarstwa Iturbide, a od 1823 w skład Stanów Zjednoczonych Ameryki Środkowej. Mimo że niepodległość od Hiszpanii ogłoszono 15 września 1821, Nikaragua stała się uznawaną przez społeczność międzynarodową niezależną republiką dopiero 25 czerwca 1850.

Okupacja USA i Wielkiej Brytanii[edytuj | edytuj kod]

Nikaragua stanowiła ważny strategicznie obszar, stąd też liczne interwencje mocarstw światowych: brytyjska w połowie XIX wieku i amerykańskie na początku XX wieku. Brytyjczycy dążyli do opanowania wybrzeża Atlantyku i planowali otworzyć w kraju kanał który połączy Ocean Atlantycki z Pacyfikiem, plany te jednak nie powiodły się, a kanał został zbudowany w Panamie w 1914 roku[3].

Destabilizację kraju pogłębiał trwający od początków republiki konflikt między ugrupowaniami konserwatystów (właścicieli plantacji kawy i trzciny cukrowej) a liberałami (rzemieślnikami i drobnymi właścicielami ziemskimi). W 1909 roku wykorzystując konflikt wewnętrzny, USA dokonało inwazji na kraj. Amerykanie okupowali państwo do 1925 roku a po zakończeniu okupacji wojsko amerykańskie w sile 5 tysięcy żołnierzy piechoty morskiej ponownie powróciło do kraju[3].

W 1922 roku wybuchła rebelia skierowana przeciwko okupantom na czele której stanął Augusto Sandino, współcześnie uznawany za bohatera narodowego Nikaraguańczyków. Sandino i jego oddziały określały się jako siły liberalne a oprócz walki z Amerykanami zwalczały też elity kraju uważane za ciemiężycielskie i rasistowskie. Powstańcy część poglądów przyjęli od meksykańskich anarchosyndykalistów oraz salwadorskiego bohatera narodowego, Farabundo Martí. Sandino głosił hasła integracji państw Ameryki i walki o wolność społeczności indiańskich[3][4].

Wojska amerykańskie opuściły kraj w 1933 roku działając pod pretekstem rzekomej obecności "meksykańskich agentów bolszewizmu"[3]. Sam Sandino został zamordowany przez Gwardię Narodową w 1934 roku w trakcie rozmów pokojowych. Wyrok śmierci na Sandino wydał amerykański ambasador, Arthur Bliss Lane[5].

Reżim Somozy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1934-1979 krajem rządził reżim wojskowy, na czele którego stanął najpierw Anastasio Somoza García, a później jego synowie. Mieli oni poparcie USA. W 1961 zrodził się Front Wyzwolenia Narodowego im. Sandino (w skrócie FSLN), nazwany tak na cześć Augusta Sandino, przywódcy antyamerykańskiej partyzantki z lat 20. i 30.

Information icon.svg Osobny artykuł: Rewolucja w Nikaragui.

W 1978 został zamordowany skrytobójczo wydawca opozycyjnej gazety „La Prensa” Pedro Chamorro. O zabójstwo oskarżani byli członkowie Gwardii Narodowej, w tym syn prezydenta Somozy[6]. Wydarzenie to doprowadziło do intensyfikacji wystąpień przeciwko dyktaturze. FSLN stanęło na czele walki zbrojnej przewodząc dwa razy powstaniom w 1978 i 1979. Sandiniści połączyli się z liberalno-demokratyczną opozycją i wystąpili razem przeciwko Somozie w czerwcu 1979. Reżim zyskał militarne wsparcie rządu USA, Arabii Saudyjskiej[7][8], Hondurasu, Chile[9], Argentyny i Panamy[10]. Opozycja natomiast Kuby[11], ZSRR, Libii[12][13], Meksyku[14], Grecji[15], Bułgarii[16], Szwecji[17] i Kostaryki.

Powstanie doprowadziło w lipcu 1979 do obalenia długoletniej dyktatury klanu Somozów.

Rewolucja sandinistowska[edytuj | edytuj kod]

Koalicja opozycji utworzyła wspólny rząd zapowiadając reformy polityczne i społeczne. Szybko doszło do rozłamu i powstania opozycji skupionej wokół gazety „La Prensa” i wdowy po Pedro Chamorro – Violecie Chamorro. W 1984 wybory parlamentarne wygrał FSLN, a prezydentem został sandinistowski przywódca Daniel Ortega Saavedra. Sandiniści głosili pluralizm polityczny, politykę niezaangażowania i mieszaną gospodarkę, co podkreślili w konstytucji z 1987. Lewicowy FSLN łączył doktrynę marksizmu z teologią wyzwolenia. Sandiniści utrzymywali bliskie kontakty z Kubą i blokiem wschodnim. USA finansowały i udzielały wszechstronnej pomocy wszelkim przeciwnikom FSLN. CIA z byłych członków Gwardii Narodowej Somozy zorganizowała antyrządowe grupy zbrojne zwane contras. Niewypowiedziana wojna USA przeciwko Nikaragui trwała od 1981 do 1989. W jej trakcie zginęło 40 tys. ludzi, głównie cywili zamordowanych przez contras.

Schyłek zimnej wojny przyczynił się do porozumienia między walczącymi stronami w sierpniu 1989. W wolnych wyborach w 1990 zwyciężyła popierana przez USA kandydatka antysandinistowskiej Narodowej Unii Opozycyjnej (UNO) Violeta Chamorro. Również w wyborach parlamentarnych zwolennicy prezydenta zwyciężyli nad sandinistami Ortegi.

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

5 listopada 2006, po prawie 17 latach pozostawania w opozycji, Daniel Ortega niespodziewanie łatwo wygrał wybory prezydenckie. Sukces ten zawdzięcza przyjęciu znacznie bardziej pragmatycznego, a mniej radykalnego programu społeczno-gospodarczego oraz pojednaniu z wieloma przeciwnikami politycznymi. Dodatkowe wsparcie uzyskał ze strony Kościoła katolickiego, dzięki poparciu stanowiska episkopatu w sprawie zakazu aborcji.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Nikaragua jest wielopartyjną republiką z jednoizbowym parlamentem, w którym zasiada 92 deputowanych.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Nikaragui obejmuje 15 departamentów i 2 regiony autonomiczne:

Departamenty:

Regiony autonomiczne:

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Większość ludności Nikaragui, około 3/4, stanowią Metysi, potomkowie Indian i Europejczyków. Resztę stanowią osoby o białym lub czarnym kolorze skóry oraz Indianie. Językiem urzędowym jest hiszpański. Na wschodzie kraju znaczna część ludności (ok. 150 tys.) posługuje się miejscowym językiem miskito oraz dialektem języka angielskiego[18]. Tym ostatnim posługują się głównie przybysze z wysp karaibskich o czarnym kolorze skóry.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Pew Forum, 2010[19][20]; Prolades, 2010[21]; LDS, 2012[22]; Rocznik Świadków Jehowy, 2013.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Nikaragua to nadal dość słabo rozwinięty kraj, w którym dominuje rolnictwo, głównie wielkie plantacje bawełny i kawy. Ponadto uprawia się kukurydzę, ryż, rośliny strączkowe, warzywa, tytoń i banany.

Choć wnętrze Nikaragui kryje wiele surowców mineralnych, to na uwagę zasługuje jedynie eksploatacja złota i rud miedzi. Przemysł przetwórczy jest również słabo rozwinięty.

Sieć kolejowa i drogowa są słabo rozwinięte i obejmują głównie zachodnią część kraju. Tutaj też przebiega Droga Panamerykańska. Ważną rolę odgrywa transport wodny (m.in. na obu jeziorach) i lotniczy.

Zadłużenie tego państwa w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi 1350 dolarów, czyli wartość średniego zarobku za okres 4 lat. Politycy tego kraju, na czele z prezydentem, manifestują duże niezadowolenie i poczucie niesprawiedliwości w związku z wysokością odsetek, na których spłatę państwo przeznacza 50% dochodu. Organizacje międzynarodowe zdecydowały jednak, że zredukowanie zadłużenia Nikaragui w ramach inicjatywy HIPC nastąpiło w 2004.

Mapa lokalizacyjna Nikaragui
Managua
Managua
Bluefields
Bluefields
Bonanza
Bonanza
Corn Island
Corn Island
Nueva Guinea
Nueva Guinea
Puerto Cabezas
Puerto Cabezas
Rosita
Rosita
Siuna
Siuna
Waspam
Waspam
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Nikaragui

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1927-1979 siłami zbrojnymi Nikaragui były jednostki Gwardii Narodowej.

Nikaragua dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[23]. Uzbrojenie sił lądowych Nikaragui składało się w 2014 roku z m.in.: 150 czołgów, 333 opancerzonych pojazdów bojowych, 272 zestawów artylerii holowanej oraz 163 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[23]. Marynarka wojenna Nikaragui dysponowała w 2014 roku 15 okrętami obrony przybrzeża oraz 10 okrętami obrony przeciwminowej[23]. Nikaraguańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 18 samolotów transportowych, jeden samolot szkolno-bojowy oraz 18 śmigłowców[23].

Wojska nikaraguańskie w 2014 roku liczyły 14 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) nikaraguańskie siły zbrojne stanowią 92. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 44,2 mln dolarów (USD)[23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stan na 30 czerwca 2012 roku. Instituto Nacional de Información de Desarrollo: Población Total, estimada al 30 de Junio del año 2012 (hiszp.). [dostęp 11-04-2014].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  4. History Matters “To Abolish the Monroe Doctrine”: Proclamation from Augusto César Sandino Retrieved 29/09/12
  5. Ospina: Nikaragua. Cztery życia sandinizmu. Lewica.pl. [dostęp 23 września 2009].
  6. Library of Congress Country Studies: The End of the Anastasio Somoza Debayle Era
  7. http://articles.chicagotribune.com/1987-05-14/news/8702050775_1_contra-aid-reagan-and-fahd-saudi-arabia
  8. http://articles.chicagotribune.com/1987-05-14/news/8702050775_1_contra-aid-reagan-and-fahd-saudi-arabia
  9. http://books.google.com/books?id=fJNnAgAAQBAJ&pg=RA5-PA28&lpg=RA5-PA28&dq=pinochet+support+contras&source=bl&ots=AnC3xVEhas&sig=MZ0ST-mD2lQjz7B4C7q7Tm9u_5o&hl=en&sa=X&ei=gO8zVL_sNZeQoQSpr4GQCg&ved=0CDoQ6AEwBA#v=onepage&q=pinochet%20support%20contras&f=false
  10. http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB2/nsaebb2.htm#3a
  11. http://books.google.ie/books?id=wtebWixsIdYC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=cuba+assistance+fsln&source=bl&ots=PoWGOlfqka&sig=h4boRqnTv-ixnNL9c4zTAX0tilU&hl=en&ei=jzkdSv7zKYPR-AavjMTDCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4#v=onepage&q=cuba%20assistance%20fsln&f=false
  12. http://books.google.ie/books?id=wtebWixsIdYC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=cuba+assistance+fsln&source=bl&ots=PoWGOlfqka&sig=h4boRqnTv-ixnNL9c4zTAX0tilU&hl=en&ei=jzkdSv7zKYPR-AavjMTDCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4
  13. http://www.acig.org/artman/publish/article_157.shtml id=VyqOhCUb66AC&pg=PA21&lpg=PA21&dq=cuba+assistance+fsln&source=bl&ots=p-09UO4MB4&sig=BOTkmO7QFTQBR0ljjXX01NZ_Nac&hl=en&ei=jzkdSv7zKYPR-AavjMTDCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3
  14. "Mexico's Support of the Sandinista Revolution". Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo.
  15. Gendered Scenarios of Revolution: Making New Men and New Women in Nicaragua, 1975–2000, s. 120.
  16. "Arms Sales (Bulgaria)". Library of Congress. 1994.
  17. "Our work in Nicaragua". Swedish International Development Corporation Agency (www.sida.se). 2009
  18. Ethnologue report for Nicaragua
  19. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-23].
  20. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-23].
  21. Conela: Resumen estadistico de la iglesia latina global. Prolades.com, 2011.
  22. Facts and Statistics. An Official WEBSITE of The Church of JESUS CHRIST of LATTER-DAY SAINTS. [dostęp 2014-05-23].
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 Nicaragua (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-07].