Tąpnięcie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tąpnięcie – wyrzucenie materiału skalnego do wyrobiska lub zniszczenie jego obudowy wywołane gwałtownym rozładowaniem energii potencjalnej sprężystości skał. Jest jednym z zagrożeń naturalnych występujących w górnictwie. Często błędnie utożsamiane z każdym wstrząsem sejsmicznym pochodzenia górniczego.

Kumulowanie energii sprężystej, w górotworze następuje jedynie w skałach sprężystych. Zdolność tych skał do kumulowania i oddawania takiej energii określa się tzw. energetycznym wskaźnikiem skłonności do tąpań W_{ET}, który (w uproszczeniu) określa na ile odbije się młotek, którym uderzymy litą skałę.

Eksploatacja górnicza (czyli w przypadku górnictwa głębinowego drążenie korytarzy) narusza pierwotną równowagę górotworu. W pobliżu wyrobisk dochodzi do zwiększenia pierwotnych naprężeń wynikających z ciężaru wyżej leżących warstw, a w przypadku przekroczenia wytrzymałości skały na ściskanie, następuje zniszczenie jej struktury (czyli zgniecenie), które zapoczątkowuje bardzo gwałtownie przebiegający proces lawinowy kruszenia skał i rozładowywania nagromadzonej energii sprężystej. Przebieg tąpnięcia zbliżony jest do odpalenia w skałach materiału wybuchowego.

Pierwsze tąpnięcie miało miejsce w kopalni rudy w Derbyshire w Anglii w XVIII w. W Polsce tąpania występują od ponad 100 lat w kopalniach węgla kamiennego i od ponad 50 lat w kopalniach rudy miedzi.

Typy tąpnięć[edytuj | edytuj kod]

O zaliczeniu tąpnięcia do danego typu decyduje położenie ogniska wstrząsu:

  • Tąpania pokładowe
  • Tąpania stropowe
  • Tąpania spągowe

Tąpnięcia w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Największe tąpnięcia w Polsce odczuwalne na powierzchni[1]

Kolejność Kopalnia Lokalizacja epicentrum - miasta Siła (Skala Richtera) Data/Godzina
1 KGHM S.A. O/ZG Rudna Polkowice - Głogów - Lubin 4.7 19.03.2013 22:09[2]
2 KWK Rydułtowy-Anna Rydułtowy - Radlin - Wodzisław 3.8 13.01.2005 18:34[3][4]
3 KWK Centrum Bytom-Radzionków-Ruda Śląska 3.5 12.12.2008 23:45[5]
4 KWK Wujek Katowice 3.5 26.05.2014 20:42[6]
5 KWK Marcel Wodzisław Śląski 3.4 08.03.2012 20:20[7]
6 KWK Bobrek-Centrum Bytom 3.3 21.11.2012 5:22[8]
7 KWK Bobrek-Centrum Bytom 3.3 19.07.2011 18:06[9]
8 KWK Piast Bieruń 3.2 09.02.2010 20:10[10]
9 KWK Rydułtowy-Anna Rydułtowy 3.2 30.03.2011 4:02[11]
10 KWK Rydułtowy-Anna Rydułtowy 3.1 07.06.2013 01:12[12]
11 KWK Wieczorek Katowice 3.0 10.03.2013 15:02[13]
12 KWK Rydułtowy-Anna Rydułtowy 3.0 05.02.2010 12:50
13 KWK Bobrek-Centrum Bytom 2.9 19.03.2006 20:10[14]

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]