Radzionków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Radzionków
Herb Flaga
Herb Radzionkowa Flaga Radzionkowa
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat tarnogórski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1951
Burmistrz Gabriel Tobor
Powierzchnia 13,1465 km²
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

16 586
1256,(51) os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 41-922
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Radzionków
Radzionków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radzionków
Radzionków
Ziemia 50°23′59″N 18°54′06″E/50,399722 18,901667Na mapach: 50°23′59″N 18°54′06″E/50,399722 18,901667
TERC
(TERYT)
2243313031
Urząd miejski
ul. Męczenników Oświęcimia 42
41-922 Radzionków
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
BIP

Radzionków (niem. Radzionkau) – miasto i gmina w południowej Polsce, położone na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w północnej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP).

Według danych z 31 grudnia 2013 roku, miasto miało 16 586 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Centralna Oczyszczalnia Ścieków z lotu ptaka w Radzionkowie-Rojcy
Kościół Wniebowzięcia NMP w Rojcy
Radzionków na tle powiatu tarnogórskiego

Radzionków leży na Płaskowyżu Bytomsko-Katowickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej, na terenie Górnego Śląska. Pod względem geologicznym miasto położone jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym obejmującym cały Górnośląski Okręg Przemysłowy oraz Rybnicki Okręg Węglowy.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 13,20 km²[2], co stanowi 2,05% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Radzionków 52,25% powierzchni miasta obejmują użytki rolne, a użytki leśne 0,08063%[3].

Sąsiaduje z gminami: Bytom, Piekary Śląskie, Świerklaniec, Tarnowskie Góry.

W latach 1975-1997 część Bytomia, od 1998 ponownie samodzielne miasto, a w latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego. W latach 1945-1951 siedziba wiejskiej gminy Radzionków.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Średnia roczna temperatura wynosi 7,9ºC, a średnia suma opadów w skali roku wynosi wynosi 723 mm. Charakterystyczne dla Radzionkowa są wiatry słabe, o prędkości nie przekraczającej 2m/s wiejące z kierunku zachodniego[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze wzmianki dotyczące Radzionkowa pochodzą z lat 1326-1357. Są to przechowywane w Watykanie listy opłat podatku zwanego „świętopietrze”. Płynie stąd wniosek, że Radzionków jako osada powstał co najmniej kilkadziesiąt lat wcześniej. Około 1430 roku osada została ograbiona i spalona przez Husytów. Po owym najeździe prawdopodobnie zbudowano stary kościół istniejący do końca XIX wieku. W okresie reformacji Radzionków przeszedł w ręce protestanckiego dziedzica Hornig de Horna (1540) i w myśl zasady „czyja władza tego religia” (cuius regio, eius religio) kościół został oddany pastorowi (do ok. połowy XVII wieku), a część mieszkańców przyjęła nowe wyznanie. W czasie wojny trzydziestoletniej przez okolice osady 5 razy przeciągnęły wojska czego efektem było jej spustoszenie: z 37 istniejących gospodarstw 10 utraciło właściciela i nie odnaleziono żadnych spadkobierców. Ziemie należące do tych gospodarstw przejął tutejszy dziedzic.

W początkach XVIII wieku w Radzionkowie stacjonowały wojska austriackiekirasjerzy pułków Hamilton, Badenio, Schuben. Część żołnierzy zawarła związki małżeńskie osiedlając się tutaj na stałe. W wyniku wojen śląskich Radzionków znalazł się pod panowaniem pruskim. Wielu mieszkańców osady w pruskim mundurze walczyło w wojnach napoleońskich.

Z przełomem wieku XVIII i XIX związany jest rozwój osady spowodowany polityką pruską zmierzającą do zaludnienia Śląska i do rozwoju przemysłu w oparciu o kopaliny tu występujące. W 1815 roku na tym terenie funkcjonowały 24 niewielkie kopalnie galmanu, oraz kilka pieców hutniczych. W 1871 dziedzic radzionkowski Henckel von Donnersmarck założył, istniejącą do niedawna, kopalnię węgla kamiennego (zaczęła wydobywać węgiel od 1874). W 1884 Donnersmarck w pobliżu kopalni założył hutę cynku „Łazarz”, która produkowała także kwas siarkowy i solny. W tym samym mniej więcej czasie zaczęły powstawać kamieniołomy wydobywające surowiec do wapienników – największy z nich to kamieniołom „Maciej” na Księżej Górze, mający połączenie kolejką z wapiennikami w Szarleju. Z rozwojem przemysłu związane było powstanie kolei żelaznych (1870) i dwóch stacji kolejowych, poczty (1882), wodociągu (1904) oraz elektryfikacja osady (1908).

W okresie „Kulturkampfu” mieszkańcy silnie związali się z ruchem katolickim, reprezentowanym przez partię Centrum: np. w wyborach do sejmu Rzeszy w 1877 roku zdecydowanie wygrał kandydat Centrum Radziwiłł otrzymując 364 głosy, zaś liberał Richter zaledwie 99 głosów, a w wyborach do sejmu pruskiego w 1882 zdecydowanie wygrał mieszkaniec Radzionkowa Paweł Letocha. W tym samym czasie powstała tutaj pierwsza czytelnia polska, wzrastała także liczba abonentów gazet, w tym polskich: „Katolika” i „Gazety Górnośląskiej”. Od 1885 zaczął wystawiać przedstawienia teatr amatorski, w 1899 powstała spółka pod nazwą „Kasa oszczędności i pożyczek”, oraz straż pożarna, towarzystwa sportowe i gimnastyczne i chór „Harfa”. Istniejący do dziś kościół wybudowany został w 1875 roku z pieniędzy parafian oraz hrabiego Hugona Henckla Donnersmarcka.

W wyniku podziału Śląska po I wojnie światowej Radzionków w 1922 znalazł się w granicach państwa polskiego, wielu mieszkańców brało udział w powstaniach śląskich (1919, 1920, 1921), a w plebiscycie w marcu 1920 roku większość mieszkańców głosowała za Polską – 4778 głosów (za Niemcami 862 głosy). W czasie II wojny Radzionków znalazł się w granicach III Rzeszy. Uczestnicy powstań śląskich trafiali do obozów koncentracyjnych, gdzie zginęło 43 mieszkańców, a dwóch (Kużaj, Szymała) stracono publicznie za działalność konspiracyjną. Rosjanie z kolei pięciu mieszkańców zamordowali w Katyniu i Twerze w 1940 (policjanci i wojskowi). W 1945 radzieccy żołnierze bez skrupułów zamordowali na ulicach miejscowości trzy osoby. Po wojnie władze komunistyczne przeprowadziły repatriacje mieszkańców narodowości niemieckiej na zachód za Odrę (m.in. proboszcza ks. Józefa Knosałę). W 1951 roku Radzionków uzyskał prawa miejskie – nastąpiła wówczas szybka urbanizacja: wybudowano Dom Kultury (oficjalnie oddany do użytku w 1966 roku), basen wraz z obiektami rekreacyjnymi oraz powstało liceum ogólnokształcące będące do dziś najpoważniejszą placówką edukacyjną gminy.

W 1975 roku Radzionków został włączony do Bytomia. Z dniem 1 stycznia 1998 powstała samodzielna gmina miejska Radzionków w powiecie tarnogórskim[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2008[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 16 900 100 8680 51,4 8220 48,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1274,5 654,6 619,9

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Specjalnych- Radzionków-Rojca
  • Zespół Szkół Techniczno-Ekonomicznych – Radzionków-Rojca
  • Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich
  • Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy – Publiczne Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum im. Ojca Ludwika Wrodarczyka
  • Gimnazjum Nr 2 w Zespole Szkół Podstawowo-Gimnazjalnych
  • Gimnazjum nr 3 specjalne w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła podstawowa nr 2 im. Jana Pawła II
  • Szkoła podstawowa nr 3 specjalna w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła podstawowa nr 4 im. Józefa Lompy w Zespole Szkół Podstawowo-Gimnazjalnych
  • Szkoła podstawowa nr 5 im. Tadeusza Kościuszki
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 16 w Zespole Szkół Specjalnych
  • Szkoła Przysposobiająca do Pracy nr 2 w Zespole Szkół Specjalnych
  • Zespół Szkół Techniczno-Humanistycznych (technikum, liceum i zasadnicza szkoła zawodowa)
  • Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach- wydział zamiejscowy w Radzionkowie

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W roku 2008 w Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w Radzionkowie przy ul. Kużaja 17 oddano do użytku bulodrom z jednym pełnowymiarowym (4x15 m) torem do gry w pétanque. Po bulodromie w Katowicach (Park im. Tadeusza Kościuszki) i Piekarach Śląskich (MOSiR) jest to trzeci tego typu profesjonalny obiekt w aglomeracji górnośląskiej[6].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Radzionkowa działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i wspólnoty religijne:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiegają szlaki turystyczne:

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie Radzionkowa:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Radzionkowa[8]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Rojca – część Radzionkowa

Przypisy

  1. [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_bilans_ludnosci_31-12-2011.xls Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r. bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP’2011)]. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-08-13.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. Dz. U. z 1997 r. Nr 109, poz. 705
  5. BIP – Urząd Miasta Radzionków.
  6. Strona przedstawiająca obiekty do gry w petanque w Polsce (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2011].
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  8. Miasta partnerskie. UM Radzionków. [dostęp 2011-06-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]