Tadeusz Vetulani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tadeusz Vetulani
Tadeusz Vetulani
Data i miejsce urodzenia 13 marca 1897
Sanok
Imię i nazwisko przy narodzeniu Tadeusz Bolesław Vetulani
Data i miejsce śmierci 24 lutego 1952
Kraków
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki
Zawód biolog
zootechnik
Narodowość polska
Tytuł profesor nadzwyczajny
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Uczelnia Uniwersytet Poznański
Stanowisko kierownik Zakładu Hodowli Szczegółowej Zwierząt
Małżeństwo Maria Godlewska
Dzieci Zygmunt Vetulani
Krewni i powinowaci Zygmunt, Kazimierz, Adam, Maria, Elżbieta (rodzeństwo)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Tadeusz Vetulani w Wikicytatach
Strona internetowa

Tadeusz Bolesław Vetulani (ur. 13 marca 1897 w Sanoku, zm. 24 lutego 1952 w Krakowie) – polski biolog i zootechnik, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Poznańskiego, profesor zwyczajny w zakresie szczegółowej hodowli zwierząt, inicjator prac hodowlanych nad restytucją tarpana leśnego, badacz konika polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Vetulanich w 1905 roku

Był synem Romana Vetulaniego, profesora gimnazjalnego i Elżbiety z Kunachowiczów. Brat przyrodni Kazimierza, brat Zygmunta, Adama, Marii i Elżbiety (zmarła w 1921 roku na gruźlicę w wieku kilkunastu lat). Rodzina Vetulanich zamieszkiwała w Sanoku w domu przy ulicy Floriańskiej (obecna Daszyńskiego)[1] i w Willi Zaleskich przy placu św. Jana[2].

Uczył się w Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku (ukończył szkołę powszechną i siedem klas gimnazjum), następnie uczył się w Cieszynie oraz w Wiedniu, gdzie w 1915 roku zdał maturę[3]. W latach 1915–1916 studiował filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim, a następnie w latach 1919–1922 rolnictwo na Uniwersytecie Jagielońskim. Studia ukończył z tytułem inżyniera. W latach 1922–1929 opublikował prace na temat konika polskiego („Badania nad konikiem polskim z okolic Biłgoraju” oraz „Dalsze badania nad konikiem polskim”), dzięki czemu wprowadzono określenie „konik polski” do literatury hipologicznej. Przyjęta została również jego hipoteza, zakładająca, że konik polski wywodzi się od odrębnej formy zoologicznej dzikiego konia, tarpana typu leśnego. Uwagi na swoje badania Tadeusz Vetulani był nazywany "ojcem konika polskiego". Był inicjatorem powstania Rezerwatu Konika Polskiego Typu Tarpana Leśnego w Puszczy Białowieskiej (później prowadzony w Popielnie).

W 1926 Tadeusz Vetulani uzyskał stopień naukowy doktora z zakresu rolnictwa na Uniwersytecie Jagiellońskim za pracę „Badania nad konikiem polskim z okolic Biłgoraja” napisaną pod kierunkiem prof. Leopolda Adametza. Trzy lata później habilitował się na Uniwersytecie Poznańskim z zakresu ogólnej i szczegółowej hodowli zwierząt i uzyskał tam stopień docenta. Od 1931 do 1935 roku pracował jako zastępca profesora i kierownika Zakładu Hodowli Zwierząt Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

W 1935 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Poznańskiego i objął tam kierownictwo Zakładu Hodowli Szczegółowej Zwierząt. W lutym 1936 roku, z inicjatywy Vetulaniego, założono Zwierzyniec Koników Polskich typu Tarpana Leśnego w Puszczy Białowieskiej, co zapoczątkowało prace hodowlane nad restytucją tarpana leśnego w warunkach rezerwatowych. Początkowo na stado składało się po pięć klaczy i ogier.

Od 1938 roku Vetulani został współredaktorem niemieckiego czasopisma „Zeitschrift für Züchtungsbiologie”. W 1939 roku reprezentował Polskę na Kongresie Hodowlanym w Zurychu. Prowadził badania także w Turcji (Anatolia) nad typami koni arabskich.

Podczas II wojny światowej Vetulani przebywał w Krakowie. Wówczas z Białowieży wywieziono wtedy do Niemiec około 30 koników. W latach 1940–1943 pracował w charakterze referenta Polskiego Czerwonego Krzyża w Krakowie. Był rzecznikiem organizacji wobec władz okupacyjnych. Przypadło mu także zadanie opieki nad polskimi jeńcami wojennymi. Wcześniej Tadeusz Vetulani odrzucił wszelkie propozycje współpracy z nazistami, uwarunkowane zadeklarowaniem narodowości włoskiej, a kierowane do niego jako do wybitnego profesora, dobrze znanego w niemieckim środowisku naukowym. Odmówił również wstąpienia do komisji powołanej w celu inspekcji grobów katyńskich, nie chcąc służyć propagandzie niemieckiej.

Po wojnie prowadził działania rewindykacyjne, jednak mało skuteczne. Do Polski powróciła jedynie nieznaczna część wywiezionych przez okupanta koników. W latach 1945–1952 prowadził prace nad odtworzeniem warsztatu naukowego i podniesieniem hodowli rezerwatowej konika polskiego. W 1949 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego w zakresie szczegółowej hodowli zwierząt.

5 czerwca 1949 roku poślubił Marię Godlewską. W 1950 roku urodził się ich syn, Zygmunt.

Tadeusz Vetulani zmarł na zawał serca 24 lutego 1952 roku, po tym jak zasłabł pracując w laboratorium w Krakowie, podczas wyjazdu naukowego. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim[4].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca Tadeusza Vetulaniego w Poznaniu
  • Badania nad konikiem polskim z okolic Biłgoraju (1925)
  • Znaczenie konika polskiego w nauce i hodowli (1927)
  • Dalsze badania nad konikiem polskim
  • Przyczynek do poznania stosunków rolniczych w Turcji (1930)
  • Wstęp do badań nad typami koni arabskich w Turcji (1932)
  • Pochodzenie i przynależność rasowa konia z kurhanu z okolic Wilna na podstawie charakterystyki czaski (1932)
  • Przyczynek do charakterystyki i pochodzenia domowych kóz anatolijskich (1933)
  • Wyjaśnienia z powodu "Poprawek hipologicznych" Edwarda Skorkowskiego (1933)
  • Komentarze do dwóch prac o pochodzeniu koni (1933)
  • Uwagi o niektórych zagadnieniach hodowlanych ziem północno-wschodnich Polski (1935)
  • Niektóre dane dotyczące hodowli bydła czerwonego polskiego w Małopolsce (1935)
  • W sprawie kur antokolek (1936)
  • Charakteristik der Tierzuchverhältnisse mancher Gegenden Nordost-Anatoliens
  • Beitrag zur Kenntnis der anatolischen Schafrassen
  • Beitrag zu Charakteristik und Abstammung der anatolischen Hausziegen
  • Wstęp do badań nad typami koni arabskich w Turcji
  • Wzrost zwierząt ssących w zależności od ilości trzymanych razem osobników
  • Doświadczenia nad dziedziczeniem ciężaru ciała odraz niektórych wymiarów ciała w stadium noworodka
  • Wzdłuź Anatolii (1937)
  • Badania nad składem i stopniem szlachetności wełny używanych kożuchów owczych jako podstawa oceny wartości kożuchowej owiec różnych ras (1937)
  • Wnioski praktyczne z badań nad pochodzeniem zwierząt domowych (konie) (1948)
  • O regeneracji tarpana leśnego w Puszczy Białowieskiej (1948)
  • Niektóre materiały zoologiczne do badań nad pochodzeniem koni (1949)
  • Źródła do problemu dzikich koni europejskich w czasach historycznych ze szczególnym uwzględnieniem dzikiego tarpana leśnego (1949)
  • Problema tarpana na fonie nowiejszych rabot Akademii Nauk SSSR po istorii łoszandiej w starom swietie

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

* drzewo niekompletne

Matylda
Pisz
 
 
 
Roman Vetulani
 
 
 
Elżbieta
Kunachowicz
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Franciszek
Latinik
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kazimierz
 
Zygmunt
 
Tadeusz
 
Maria
Godlewska
 
 
 
Adam
 
Irena
Latinik
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wanda
 
 
Zygmunt
 
Grażyna
Świerczyńska
 
Krystyna
 
Jerzy
 
Maria
Pająk
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tomasz
 


Przypisy

  1. Paweł Kosina, Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy Przyjaciele, Sanok 2006, s. 57.
  2. Iwona Czerkies, Chłopcy z placu św. Jana, Tygodnik Sanocki 50 (1099)/2012, s. 6.
  3. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna w Sanoku, 1998, s. 70. ISBN 83-909787-0-9.
  4. Kraków – Rakowice. Fotografia nr 20245 (pol.). genealogia.okiem.pl. [dostęp 2012-10-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]