Wawrzyniec Gucewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wawrzyniec Gucewicz
Wawrzyniec Gucewicz.jpg
Ikonografia z 1801 roku
Data i miejsce urodzenia przed 5 sierpnia 1753
Migańce
Data i miejsce śmierci 21 grudnia 1798
Wilno
Narodowość polska
Dziedzina sztuki architektura
Styl klasycyzm
Ważne dzieła ratusz w Wilnie
katedra św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie
pałac w Werkach
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Wawrzyniec Montrym-Gucewicz
Syrokomla
Syrokomla
Rodzina nobilitowany
Rodzice Szymon Masulis
Katarzyna Masulis

Wawrzyniec Gucewicz herbu Syrokomla (ur. przed 5 sierpnia 1753 w Migańcach, zm. 21 grudnia 1798 w Wilnie) – polski[1][2][3][4] architekt, przedstawiciel klasycyzmu, profesor Uniwersytetu Wileńskiego.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny polsko-litewskiej. Urodził się we wsi Migańce w parafii kupiskiej, w rodzinie chłopskiej. Był synem Szymona i Katarzyny Masulis. Został ochrzczony 5 sierpnia 1753. Wpis w księdze parafialnej brzmi po łacinie: baptisavi infantem n(omi)ne Laurentium patris Symoni Masulis et Matris Catharinae Masulowa de villa Migance (ochrzczono dziecko o imieniu Wawrzyniec z ojca Szymona Masulis i matki Katarzyny Masulowej ze wsi Migańce). Nazwisko Gucewicz pochodziło od matki chrzestnej, późniejszej żony ojca. Dodatek Stuoka w nazwisku jest używany przez historyków litewskich i nie był stosowany przez Gucewicza. 11 listopada 1790 został uszlachcony (herb Syrokomla). Jedna z form jego nazwiska to Wawrzyniec Montrym Żakowicz Gucewicz.

Lata szkolne[edytuj | edytuj kod]

Edukację rozpoczął w Poniewieżu, w szkole prowadzonej przez pijarów. Choć rodzina utraciła majątek podczas pożaru, udało mu się zdobyć zgodę ojca na swoją dalszą edukację. Udał się do Wilna z zamiarem nauki w Szkole Głównej Litewskiej, jednak nie miał na to dość pieniędzy. Postanowił zostać misjonarzem, trafił do seminarium diecezjalnego. Na tę decyzję wpływ miał poznany przez Gucewicza biskup Ignacy Jakub Massalski, który stał się z czasem mecenasem przyszłego architekta, akceptując jego decyzję rezygnacji z kariery duchownego. Zabiera go w podróż zagraniczną, wyposażając w skromne środki. Gucewicz kilka miesięcy spędza w Hamburgu (w tym czasie zainteresował się podobno kabałą). Poznaje posła duńskiego z Warszawy. Ten, oczarowany młodym człowiekiem, proponuje mu posadę nauczyciela swych dzieci. Gucewicz udaje się do Kopenhagi, poznaje tamtejsze środowisko naukowe. Wkrótce przypomina sobie o nim biskup Massalski i wysyła na studia do Paryża, gdzie zostaje polecony najlepszym architektom - uczy się u Pierre Patte'a, Claude Nicholas Ledoux, Jacques Germain Soufflota i Jean-Baptiste Rondeleta, słucha publicznych wykładów w królewskiej akademii sztuk i w szkole Jacques-François Blondela. Z Paryża udaje się do Rzymu i po czterech latach wojaży wraca na Litwę.

Okres wileński[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie na Litwę Gucewicz kończy budowę pałacu w Werkach (1770-1790). Od 1777 przebudowuje katedrę wileńską (przedstawiony królowi Stanisławowi Augustowi projekt nagrodzony został medalem Merentibus)[1]. W 1785 przebudował ratusz w Wilnie. 11 listopada 1790 na Sejmie otrzymał szlachectwo (herb Syrokomla), od tego czasu miał zacząć się pisać Montrym-Guczewicz[1]. Od biskupa Massalskiego otrzymuje w dożywocie część ziemi w folwarku Bernatek w starostwie Szeszolskim, powiecie Bracławskim i na 50 lat kamienicę w Wilnie przy ulicy Świętojańskiej. Gdy w Wilnie zostaje założona Szkoła Inżynierów Korpusu Litewskiego zostaje tam profesorem architektury i topografii. W latach 17931794 oraz 17971798 był profesorem Uniwersytetu Wileńskiego, kierownikiem katedry architektury. Był członkiem sprzysiężenia, przygotowującego wybuch powstania kościuszkowskiego na Litwie[5]. W powstaniu kościuszkowskim w 1794 roku zaciąga się do pospolitego ruszenia, zostaje ranny przy Woronowie, wraca do Wilna. W Wilnie dochodzi go wieść o śmierci biskupa Massalskiego, co bardzo przeżywa.

Zmarł nagle 21 grudnia 1798 na skutek upadku z rusztowania przy renowacji kaplicy św. Kazimierza w katedrze w Wilnie i został pochowany na cmentarzu przy kościele św. Stefana w Wilnie, w którym tablica nagrobna głosi: „D. O. M. Tu w Bogu spoczywa Wawrzyniec Gucewicz Architekt Profesor Akademii Wileńskiej Zmarły w 1798 roku W 45 swojego życia Prosi o westchnienie do Boga Za swoją duszę.”

Prace[edytuj | edytuj kod]

Zaprojektował ratusz w Wilnie, katedrę w Wilnie, pałac biskupi w Wilnie (pałac Napoleona), niektóre budynki zespołu pałacowego w Werkach (rozpoczęte przez Marcina Knakfusa – centralny pałac, pawilon i karczmę), ratusz w Widzach (obecnie Białoruś), katedrę w Mejszagole, kościół-rotundę w Suderwie, kościół w Janowie pod Kownem, dom Karpiów przy ul.Trockiej w Wilnie i inne.

Jego architekturę charakteryzuje monumentalność oraz majestatyczność form, optymalna więź budynku z otoczeniem. Gucewicz był także zwolennikiem funkcjonalności i unikał stosowania zbędnej dekoracji. Pełny tego obraz widzimy w gmachu ratusza wileńskiego. Jasna barwa, gładkie podpory, wysunięty portyk,silny akcent fasady, oszczędność w dekoracji są podstawowymi cechami neoklasycyzmu Gucewiczowskiego. Jego twórczość wywarła wielki wpływ na twórczość większości architektów okresu klasycyzmu na Litwie.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Stanisław Łoza: Słownik architektów i budowniczych Polaków oraz cudzoziemców w Polsce pracujących. Warszawa: Kasa im. Mianowskiego, Instytutu Popierania Nauki, 1930, s. 114–115.
  2. Władysław Tatarkiewicz: O sztuce polskiej XVII i XVIII wieku : architektura, rzeźba. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966, s. 104.
  3. Stanisław Lorentz, Andrzej Rottermund: Klasycyzm w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1984, s. 14. ISBN 83-213-3082-7.
  4. Witold Szolginia: Architektura i budownictwo: ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1975, s. 124. ISBN 83-204-0820-2.
  5. Bartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, Warszawa 1994, s. 116.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. "Przechadzki po Wilnie i jego okolicach", Adam Honory Kirkor, Drukarnia A. Marcinowskiego, Wilno, 1856 r.