William Fox Talbot

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
William Fox Talbot na zdjęciu Johna Moffata (1864)
Fotogeniczne rysowanie (1839)
Okno Lacock Abbey (1835)
Portret mężczyzny (1843)
Otwarte drzwi, kalotypia z Pencil of Nature (1844-46)
Lacock Abbey (1844)

William Henry Fox Talbot (ur. 11 lutego 1800 w Melbury w Dorset, zm. 17 września 1877 w Lacock) – angielski archeolog, chemik, botanik, lingwista oraz matematyk, najbardziej znany jednak jako pionier fotografii. Talbot był wynalazcą procesu negatywowego w fotografii czarno-białej, który umożliwiał wykonywanie wielu odbitek (w przeciwieństwie do dagerotypu, który nie dawał możliwości stworzenia kopii). Wniósł też znaczny wkład w upowszechnienie się fotografii jako formy sztuki.

Początki techniki[edytuj | edytuj kod]

Podczas podróży poślubnej do Włoch w 1833 Talbot wpadł na pomysł utrwalania obrazu, który powstawał dzięki camera obscura – przyrządowi optycznemu, który artyści wykorzystywali jako pomoc przy rysowaniu i malowaniu. Po powrocie do Anglii rozpoczął eksperymenty z substancjami światłoczułymi (solą kuchenną i azotanem srebra), którymi pokrywał papier. Na nim kładł liście, pióra itp. i wystawiał na działanie słońca, a w efekcie uzyskiwał ich odbicie. Te partie papieru, które były zakryte, pozostawały jasne; te, na które padało światło, stawały się ciemne. Tak uzyskane przedstawienia nazwał fotogenicznym rysowaniem (photogenic drawing).

W 1835 przystąpił do utrwalania obrazów z camera obscura. W tym celu sporządził specjalne aparaty z odpowiednio przygotowanym papierem, które rozstawił wokół swojego domu, Lacock Abbey. Jego pierwsze udane zdjęcie jest niewielkich rozmiarów – ma wymiary 8,3 × 10,7 cm i obecnie przechowywane jest w National Museum of Photography, Film, and Television w Bradford. Przedstawia okna domu, a cienie i światła są w nim odwrócone – jest to bowiem negatyw (termin "negatyw" został stworzony nieco później, w 1840, przez Johna Herschela). Talbot uznał odwrócenie tonalne za zaletę swojego wynalazku, gdyż w efekcie z jednego negatywu można było wykonać wiele pozytywów.

Ogłoszenie techniki[edytuj | edytuj kod]

Talbot na pewien czas porzucił swoje badania, aż w styczniu 1839 z Paryża dotarła do niego informacja o wynalezionym przez Francuza Louis Daguerre'a dagerotypie, który był zupełnie innym sposobem utrwalania obrazów z camera obscura. Daguerre swoje zdjęcia wykonywał przy użyciu innego procesu chemicznego i na innym podłożu – metalowej płytce, podczas gdy Talbot robił fotografie na papierze. Talbot powrócił wówczas do badań. Jego prace zostały zaprezentowane 24 stycznia 1839 przez Michaela Faradaya w Royal Institution. 31 stycznia w Royal Society w Londynie zostało odczytane jego opracowanie, zatytułowane On the Art of Photogenic Drawing, a 21 lutego jego list, opisujący opracowaną przez niego technikę[1]. W ten sposób w jednym roku (1839) ogłoszone zostały publicznie dwa niezależnie powstałe procesy fotograficzne, ale wsparcie, udzielone Daguerre'owi przez francuski rząd i naukowców, spowodowało, że wynalazek Talbota spotkał się z mniejszym zainteresowaniem prasy i społeczeństwa. To jednak metoda Talbota dała początek technice negatywowo-pozytywowej, która zdominowała dalszy rozwój fotografii. Początkowo metoda Talbota była mniej popularna od dagerotypu, gdyż wymagała długiego czasu naświetlania, a otrzymywane odbitki były mniej ostre i wyraźne. Możliwość multiplikacji, która odróżniała technikę Talbota od dagerotypu, nie była postrzegana od razu jako zaleta – przeciwnie, unikatowość dagerotypu postrzegano wówczas jako jego przewagę.

Fotografia na papierze została także wynaleziona we Francji, niezależnie od Talbota, przez Hippolyte'a Bayarda, który również naświetlał papier w aparacie, otrzymując jednak od razu pozytyw. Bayard upublicznił swoje prace wkrótce po pojawieniu się informacji o technice Talbota, ale przed oficjalnym ogłoszeniem Daguerre'a wynalazcą fotografii. Doszło do tego w sierpniu 1839 we Francuskiej Akademii Nauk, gdzie François Arago uznał Daguerre'a za autora nowej techniki, a tym samym Francję za miejsce powstania fotografii: Francja ogłosiła swe prawo do odkrycia i od pierwszych chwil czuła dumę, że może bezinteresownie dać światu tak hojny podarunek[2]. Tym niemniej Brytyjczycy, aby móc skorzystać z wynalazku Daguerre'a, musieli wykupić licencję. W 1841 Talbot opatentował swoją metodę, zwaną od jego nazwiska talbotypią lub kalotypią, z gr. kalos – piękny. Jak pisze Naomi Rosenblum, w ten sposób zapoczątkowany został dziesięcioletni okres, w ciągu którego naukowe i artystyczne wysiłki w fotografii wplątane zostały w komercję. Zarówno podczas życia, jak i długo po śmierci Talbot oskarżany był o hamowanie rozwoju fotografii z powodu nieudostępniania, w sposób bezkompromisowy, swych czterech patentów na kalotypię[3]. Talbot, mając na uwadze konkurencyjny wynalazek Bayarda, postanowił promować kalotypię we Francji. W 1843 wyjechał do Paryża, by zademonstrować kalotypię, jednak przedsięwzięcie zakończyło się porażką.

W 1844 wraz ze współpracownikiem, Nicolasem Hennemanem, założył w Reading wydawnictwo, które promowało talbotypię. Wydawana w latach 1844-46 książka Pencil of Nature zawierała zdjęcia z komentarzami oraz historię i informacje o wynalazku Talbota. Swoje zdjęcia Talbot zamieszczał także w innych publikacjach, m.in. Sun pictures of Scotland i Annals of Artists of Spain (ta druga była pierwszą książką, w której wykorzystano fotograficzne reprodukcje dzieł sztuki).

Dalszy rozwój techniki[edytuj | edytuj kod]

Choć to dagerotyp początkowo święcił triumfy, jednak i wynalazek Talbota znajdował swoich amatorów, takich jak Szkoci Robert Adamson i David Octavius Hill. Większość artystów francuskich preferowała właśnie kalotypię, gdyż ich zdaniem dawała ona możliwość tworzenia bardziej artystycznych zdjęć: pozwalała na manipulowanie negatywem, wybór odpowiedniego papieru czy retusz.

Talbot w dalszym ciągu ulepszał swoją metodę. Od 1840 wykorzystywał możliwość wywoływania utajonego obrazu, co pozwoliło na znaczne skrócenie czasu naświetlania. Dzięki sugestiom Herschela zaczął stosować tiosiarczan sodowy jako utrwalacz. Metodę Talbota rozwijali także inni badacze, m.in. Louis Désiré Blanquart-Evrard i Gustave Le Gray. Wadą fotografii na papierze było ich blaknięcie, co starano się wyeliminować poprzez pokrywanie papieru emulsją z albuminy i soli srebra (tzw. odbitka albuminowa).

Przypisy

  1. R. Watson, William Henry Fox Talbot [w:] Encyclopedia of nineteenth-century photography, red. J. Hannavy, New York 2008, ISBN 0-415-97235-3, s. 1377.
  2. F. Arago, Sämtliche Werke, t. t. Lipsk 1860, s. 381, cytat za: B. von Brauchitsch, Mała historia fotografii, Warszawa 2004, s. 30.
  3. Naomi Rosenblum, Historia fotografii światowej, Bielsko-Biała 2005, s. 29.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "A Little Bit of Magic Realised": William Henry Fox Talbot and His Circle, "The Metropolitan Museum of Art Bulletin", nowa seria, t. 56, nr 4 (wiosna 1999), s. 5-11 (dostępne na: jstor.org).
  • B. von Brauschitsch, Mała historia fotografii, Warszawa 2004.
  • N. Rosenblum, Historia fotografii światowej, Bielsko-Biała 2005.
  • R. Watson, William Henry Fox Talbot [w:] Encyclopedia of nineteenth-century photography, red. J. Hannavy, New York 2008, ISBN 0-415-97235-3, s. 1376-1379.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons