Związek Strzelecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Związek Strzelecki "Strzelec")
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek Strzelecki (popularnie nazywany „Strzelcem”) – paramilitarna organizacja społeczno-wychowawcza powstała w 1910 roku we Lwowie i działająca do 1914 r. będąca podstawą budowania struktur wojskowych Legionów Polskich. Nazwę tę nosiła organizacja paramilitarna w okresie 1918–1939. Do tradycji Związku nawiązują niektóre istniejące obecnie organizacje paramilitarne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres 1910-1918[edytuj | edytuj kod]

W 1910 r. z inicjatywy nielegalnego Związku Walki Czynnej aby umożliwić działania pozwalające na budowę szerszej organizacji militarnej, utworzone zostały legalne organizacje o charakterze paramilitarnym: Związek Strzelecki we Lwowie, oraz Towarzystwo „Strzelec” w Krakowie. Podstawą prawną była ustawa o stowarzyszeniach oraz rozporządzenie Ministerstwa Obrony Krajowej z 1909 roku o "popieraniu strzelectwa dobrowolnego". Nazwa "Związek Strzelecki" jest dosłownym tłumaczeniem określenia "Schutzen- Verein" użytym w rozporządzeniu.

Początkowo Związkiem, kierował Wydział Związku Strzeleckiego w składzie: Władysław Sikorski (prezes), Medard Downarowicz, Hoser, Konopacki, Aleksander Litwinowicz, Kazimierz Sosnkowski, Ostrowski,Gustaw Daniłowski, Rysiewicz, Hipolit Śliwiński[1]. Faktycznie kierownictwo sprawował Wydział ZWC.

Od 1912 r. Związek Walki Czynnej przekształcił się faktycznie w centralizację organizacji strzeleckich. Miejsce Wydziału zajęła Komenda Główna Związków Strzeleckich z siedzibą we Lwowie, z komendantem Józefem Piłsudskim i szefem sztabu Kazimierzem Sosnkowskim.

Komendzie Głównej podlegały Komendy Okręgowe: w Krakowie (Galicja Zachodnia), Rzeszowie (Galicja środkowa) i Lwowie (Galicja Wschodnia) oraz Komenda Królestwa Polskiego i Komenda Zagraniczna. Organizacje strzeleckie działające w zaborze pruskim i Królestwie Polskim pozostawały w konspiracji. W Galicji Związek Strzelecki organizował szkoły podoficerskie i oficerskie, mógł korzystać ze strzelnic wojskowych, odbywać ćwiczenia oraz kupować broń i amunicję. Jego członkami byli przedstawiciele wszystkich warstw społecznych, kierunków i partii politycznych (z wyjątkiem Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy).

Szczególną rolę w rozbudowie organizacji odegrali studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego. W maju 1913 zlikwidowano Komendę Główną, jej funkcję przejął Wydział Wojskowy Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, której komendantem wojskowym został Józef Piłsudski. W chwili wybuchu I wojny światowej Związek Strzelecki liczył 6449 przeszkolonych strzelców w tym:

  • okręg krakowski – 3682 strzelców;
  • okręg lwowski – 1131 strzelców;
  • okręg zagraniczny 362 strzelców.

W tym czasie odrębna organizacja: Polskie Drużyny Strzeleckie liczyła ponad 4000 przeszkolonych „drużyniaków”[2]. Członkowie Związku Strzeleckiego i Polskich Drużyn Strzeleckich stanowili podstawę walczących u boku Cesarstwa Austro-Węgierskiego, oraz konspiracyjne Polskiej Organizacji Wojskowej. Główni działacze: Józef Piłsudski, Kazimierz Sosnkowski, Edward Śmigły-Rydz, Władysław Sikorski, Marian Kukiel, Walery Sławek, Julian Stachiewicz, Aleksander Prystor, Kordian Józef Zamorski, Włodzimierz Tetmajer.

Organy prasowe: „Strzelec”, „Bellona Polska” i „Przegląd Wojskowy”.

Okres 1918-1939[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej powstał Związek Strzelecki. Nawiązywał do tradycji Związku Strzeleckiego z lat 1910-1914. Zrzeszał pozaszkolną, przedpoborową młodzież, głównie wiejską i rzemieślniczą. Prowadził działalność w zakresie wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego. Podlegał Ministerstwu Spraw Wojskowych. Należał do Polskich Związków Sportowych. Ściśle związany z obozem J. Piłsudskiego. Terytorialna struktura organizacyjna Związku Strzeleckiego odpowiadała wojskowo-administracyjnemu podziałowi państwa.

Związek podzielony był na 3000 oddziałów w 141 obwodach należących do 15 okręgów. Prowadzono w jego ramach działalność oświatową, tj. kursy podstawowe, kursy instruktorskie, pogadanki, odczyty, biblioteki i czytelnie. W 1928 roku istniało 70 chórów, 20 orkiestr, 16 domów ludowych z boiskami i 237 świetlic należących do związku[3].

Okres 1939-1940[edytuj | edytuj kod]

W 1939 ZS liczył ok. 500 tys. członków, którzy w czasie kampanii wrześniowej 1939 wykonywali zadania zlecone przez władze wojskowe.

We wrześniu 1939 w Krakowie w oparciu o przedwojenne struktury Strzelca utworzono Organizację Orła Białego. Organizacja prowadziła działalność dywersyjną, wywiad i akcje propagandowe, wymierzone przeciwko okupantom. W czerwcu 1940 podporządkowała się Związkowi Walki Zbrojnej[4].

Organem prasowym organizacji były Nakazy Dnia.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Orzełek ZS „Strzelec” OSW stosowany na podstawie umowy z Ministerstwem Obrony Narodowej
Jednostka strzelecka 4018 Gdańsk ze Związku Strzeleckiego „Strzelec” Organizacji Społeczno-Wychowawczej podczas obchodów Narodowego Święta Niepodległości w Gdyni

Obecnie istnieje kilka organizacji odwołujących się do tradycji przedwojennego Związku Strzeleckiego. Dla zjednoczenia ruchu strzeleckiego utworzono Federację Związków i Drużyn Strzeleckich z komendantem Maciejem Wechmannem, rezultatem której jest połączenie się dwóch z wiodących Związków: Związku Strzeleckiego „Strzelec” i Związku Strzeleckiego „Strzelec” Równość – Wolność – Niepodległość w jedną organizację – Związek Strzelecki „Strzelec”. 15 lipca 2009 dwie organizacje strzeleckie Związek Strzelecki i Związek Strzelecki „Strzelec” Organizacja Społeczno-Wychowawcza podpisały deklarację zjednoczeniową[5].

Związek Strzelecki „Strzelec” Organizacja Społeczno-Wychowawcza[edytuj | edytuj kod]

W 1991 roku powstający Związek Strzelecki „Strzelec” Organizacja Społeczno-Wychowawcza określił się wówczas jako patriotyczne stowarzyszenie młodzieży polskiej, będącej kontynuatorem istniejącego w okresie międzywojennym Związku Strzeleckiego „Strzelec”, którego Komendantem Głównym był Józef Piłsudski.

Obecnie ZS „Strzelec” OSW współpracuje ściśle z Ministerstwa Obrony Narodowej jest dzisiaj jedną z największych organizacji proobronnych w Polsce.

  • Siedziba główna związku mieści się w Warszawie.

Związek Strzelecki „Strzelec”[edytuj | edytuj kod]

Organizacja, która powstała jako pierwsza, bo już w 1989 r. z inicjatywy środowisk niepodległościowych, żołnierzy Armii Krajowej i przedwojennych członków Związku Strzeleckiego skupionych w okresie PRL wokół Konfederacji Polski Niepodległej. Na III Kongresie Konfederacji Polski Niepodległej w 1989 r., z inicjatywy jej przewodniczącego, Leszka Moczulskiego została podjęta uchwała o reaktywowaniu Związku Strzeleckiego „Strzelec”. Pierwszym aktem potwierdzającym wznowienie działalności Z.S. „Strzelec” był zorganizowany w Juszczynie (Beskid Makowski) pierwszy kurs instruktorsko-metodyczny dla kierowniczej kadry „Strzelca”, który prowadził osobiście kpt. rez. Włodzimierz Olszewski, powołany do Kwatery Głównej na stanowisko Szefa Wydziału Szkolenia.

Organizacja zarejestrowana została 13.06.1990 r. Przygotowuje młodzież do pracy w służbach mundurowych, służbie publicznej i życia społecznego w realiach państwa obywatelskiego. Jest kontynuatorem tradycji oręża przedwojennego „Strzelca” Józefa Piłsudskiego. Organizacją zarządza Rada Strzelecka za pośrednictwem Kwatery Głównej. Terytorialnie Związek Strzelecki „Strzelec” podzielony jest na cztery Okręgi, a każdy Okręg składa się z czterech Obwodów (Obwód odpowiada jednemu województwu). W Obwodach działają jednostki strzeleckie (JS). Obecnie Komendantem Głównym ZS „Strzelec” jest bryg. ZS Krzysztof Wojewódzki. Siedziba główna związku jest w Warszawie.

Po ostatnich zmianach organizacyjnych Związek Strzelecki "Strzelec" podzielony jest na obwody (Obwód odpowiada jednemu województwu). W obwodach działają jednostki strzeleckie. Zasadniczo obszarem działania jednostki jest powiat.

Organizacją zarządza Naczelna Rada Strzelecka przy pomocy organu wykonawczego zwanego Komendą Główną

Związek Strzelecki[edytuj | edytuj kod]

W roku 1994 powstał także Związek Strzelecki[6]. Aktualnie (2013) Komendantem Głównym Związku jest mł. insp. ZS Roman Burek[7]. Siedzibą władz naczelnych jest Radom[8].

Członkowie[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Związku Strzeleckiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Wacław Lipiński, Walka zbrojna o niepodległość Polski 1905–1918,Warszawa 1935 s. 20.
  2. Wacław Lipiński, op. cit., s. 23.
  3. Wielka Ilustrowana Encyklopedja Powszechna Wydawnictwa Gutenberga. [T.] 13,. Warszawa: (reprint) „Gutenberg-Print”, 1994, s. 118. ISBN 83-86381-08-6. Dr. Władysław Żyła Oświata pozaszkolna.
  4. Tajna Organizacja Wojskowa „Związek Orła Białego”
  5. Podpisano Deklarację Zjednoczeniową! www.portalstrzelecki.info.
  6. Historia Związku Strzeleckiego
  7. WŁADZE ZWIĄZKU STRZELECKIEGO
  8. Adres biura Komendy Głównej Związku Strzeleckiego

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]