Aleksander Ipsilanti (hospodar)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Ipsilanti
ilustracja
hospodar Wołoszczyzny
jako Aleksander VII
Okres panowania od 1774
do 1782
Poprzednik Emanuel Giani-Ruset
Następca Mikołaj Caradja
hospodar Mołdawii
jako Aleksander X
Okres panowania od 1786
do 1788
Poprzednik Aleksander Mavrocordat II
Następca Emanuel Giani-Ruset
hospodar Wołoszczyzny
jako Aleksander VII
Okres panowania od 1796
do 1797
Poprzednik Aleksander Moruzi
Następca Konstantyn Hangerli
Dane biograficzne
Dzieci Konstantyn Ipsilanti

Aleksander Ipsilanti (rum. Alexandru Ipsilanti; gr. Αλέξανδρος Υψηλάντης - Aleksandros Ipsilantis; zm. 13 stycznia 1807[a]) – hospodar Wołoszczyzny w latach 1774-1782 i 1796-1797 (jako Aleksander VII) oraz hospodar Mołdawii w latach 1786-1788 (jako Aleksander X) z rodu Ipsilantisów.

Był pierwszym członkiem tego fanariockiego rodu zasiadającym na tronach księstw naddunajskich. W 1774 uzyskał tron wołoski po ustąpieniu wojsk rosyjskich w efekcie pokoju w Küczük Kajnardży. W odróżnieniu od innych hospodarów fanariockich, okazywał pewne umiarkowanie w otaczaniu się Grekami, co spowodowało nieco lepsze niż w przypadku poprzedników stosunki z miejscowymi bojarami. W 1780 wydał nowy kodeks praw, starał się też unowocześnić państwo na innych płaszczyznach (finanse, gospodarka, sądy, administracja). Zreformował też szkołę wyższą w Bukareszcie 1776, wprowadzając tam nowoczesny układ przedmiotów oraz języki grecki i francuski jako języki wykładowe. W 1782 zrezygnował z tronu wołoskiego po tym, jak jego synowie zbiegli do Austrii. W 1786 jednak został hospodarem Mołdawii. Podczas tego panowania wybuchła wojna turecko-rosyjska, do której wkrótce przyłączyła się po stronie Rosji Austria (por. Wojna rosyjsko-turecka (1787–1792), VIII wojna austriacko-turecka). Wojska rosyjskie i austriackie wkroczyły do Mołdawii, w której dowództwo nad wojskami tureckimi otrzymał Ipsilanti. Hospodar, lojalny wobec Turcji, został pojmany i do końca wojny (1791) przebywał w austriackiej niewoli. Później na krótko jeszcze otrzymał tron wołoski.

Został ścięty z rozkazu sułtańskiego. Jego syn Konstantyn Ipsilanti kilkakrotnie zasiadał na tronach hospodarskich.

Uwagi

  1. Według różnych źródeł, urodzony w latach 1724, 1725 lub 1726.[potrzebny przypis]

Bibliografia[edytuj]

  • J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970.