Przejdź do zawartości

Armia Polska na Wschodzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł dotyczy Armii Polskiej na Wschodzie. Zobacz też: Wojsko Polskie na Wschodzie – stronę ujednoznaczniającą.
Armia Polska na Wschodzie
Ilustracja
Pierwsza oznaka Armii
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

12 września 1942

Rozformowanie

24 lipca 1944

Dowódcy
Pierwszy

gen. Władysław Anders

Działania zbrojne
II wojna światowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych

Wojska lądowe

Skład

patrz niżej

Armia Polska w Iranie

Armia Polska na Wschodzie – związek operacyjny Polskich Sił Zbrojnych w latach 1942–1947.

Historia AP na Wschodzie

[edytuj | edytuj kod]

Armia Polska na Wschodzie została utworzona na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza PSZ, gen. broni Władysława Sikorskiego z 12 września 1942, w Iraku, Iranie i Palestynie z połączenia Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie i Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR.

Tym samym rozkazem anulowano nazwy: Polskie Siły Zbrojne w ZSRR, Dowództwo Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie i II Korpus Strzelców oraz wyznaczono obsadę personalną dowództwa armii.

Gen. Gustaw Paszkiewicz i gen. Bronisław Rakowski, Armia Polska na Wschodzie 1942

Zgodnie z etatem armia miała liczyć 71 491 ludzi zorganizowanych w dwie dywizje strzelców (każda w składzie dwóch brygad), dywizję mieszaną złożoną z brygady czołgów i brygady strzelców, dywizji zapasowej oraz wojsk i służb armii. Rzeczywisty stan na dzień 1 grudnia 1942 roku wynosił 62 082 żołnierzy[1].

W ramach organizacji armii (wrzesień – październik 1942 r.) rozformowano Dowództwo II KS, zalążki kadrowe 4 Dywizji Strzelców i 3 Brygadę Strzelców Karpackich. Nadwyżki 3 DSK włączono do 5 Dywizji Strzelców. Ponadto rozformowano 8, 9 i 10 DP, a pozostałe jednostki PSZ w ZSRR przeformowano na etaty brytyjskie. 6 Dywizję Piechoty przeformowano w 6 Samodzielną Brygadę Strzelców, a specjalny batalion piechoty „Dzieci Lwowskich” 6 DP przekształcono w 6 Batalion Czołgów i włączono w skład 2 BCz. Obie brygady połączono w 6 Dywizję Strzelców. Sformowano tzw. Artylerię Ciężką Armii w składzie dwóch pułków. Poza artylerią ciężką, w bezpośrednim podporządkowaniu dowódcy artylerii armii pozostawały dwa pułki artylerii lekkiej i dwa pułki artylerii przeciwlotniczej (ciężki i lekki) oraz pułk artylerii przeciwpancernej i pułk pomiarów artylerii.

Pewnym problemem były masowe dezercje żołnierzy polskich wyznania mojżeszowego. W okresie od września 1941 do maja 1944 zdezerterowało 2972 żołnierzy – Żydów[2].

 Osobny artykuł: Menachem Begin.

4 maja 1943 został wydany rozkaz dowódcy APW L.dz.1050/I/Tj./43 o podziale dowództwa Armii Polskiej na Wschodzie część operacyjną (bojową) nadal kierowane przez Dowództwo APW i Dowództwo Bazy i Etapów APW. W następnych dniach wydano rozkazy – instrukcje L.dz.1049/I/Tj./43 z dnia 5 maja 1943 i L.dz.1074/I/Tj./43 z dnia 6 maja 1943. W maju i czerwcu 1943 wyodrębniono z APW część bojową, z której sformowano w lipcu 1943 II Korpus Polski oraz Dowództwo Bazy i Etapów Armii jako część niebojową. W skład części niebojowej weszły jednostki zapasowe, ośrodki szkoleniowe, instytucje i jednostki etapowe, terytorialne i obsługi zaplecza[3]. W okresie od lipca do września 1943 roku większość APW została przegrupowana do Palestyny. W związku z zamierzonym odejściem II Korpusu do Włoch na podstawie rozkazu L.dz.800/Org./Tjn./43 Naczelnego Wodza gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego z 25 listopada 1943, a potwierdzonego w kilka dni później przez dowódcę APW gen. dyw. Władysława Andersa rozkazem L.dz.420/Tjn./SD/43 z dnia 27 listopada 1943 nastąpiło podzielenie APW na trzy rzuty. Rzut czołowy to II Korpus i Wysunięta baza APW, który miał odejść sukcesywnie na teren Włoch. W skład rzutu tyłowego miała wejść zasadnicza część APW z dowódcą gen. dyw. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem, która była przewidziana do przejścia na teren Egiptu. Na terenie Palestyny z agendami w Iranie i Iraku pozostał rzut terytorialny podległy dowódcy APW dowodzony przez płk. Bolesława Ostrowskiego[4]. Od grudnia 1943 do kwietnia 1944 odeszły do Włoch II Korpus i Wysunięta Baza APW. Jednostki rzutu terytorialnego zostały zorganizowane i podporządkowane Dowództwu Jednostek Terytorialnych na Środkowym Wschodzie. Pozostałe jednostki podlegały dowództwu APW, zadaniem APW było zbieranie z terenu Środkowego Wschodu uzupełnień i ich szkolenie a następnie wysyłanie ich poprzez Bazę II Korpusu do oddziałów II Korpusu na terenie Włoch. Z dniem 7 maja 1944 ustała podległość APW gen. Andersowi, a w sierpniu 1944 rozpoczęto organizację ze składu osobowego APW nowego III Korpusu podległemu bezpośrednio Naczelnemu Wodzowi[5]. Stało się to na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza L.dz. 952/Tj./Org./44 z dn. 24 VII 1944[6]. Był to kres istnienia Armii Polskiej na Wschodzie.

Wyposażenie

[edytuj | edytuj kod]

Umundurowanie

[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze posiadali dwa rodzaje mundurów – tropikalne i sukienne. oficerowie dodatkowo posiadali mundury wyjściowe. Mundury tropikalne pochodziły z dostaw z USA i magazynów brytyjskich. Występowały pewne różnice w kroju. Mundury sukienne oraz wyjściowe oficerskie szyte były na miarę i według jednolitego wzoru. Regulamin przewidywał dwa kolory umundurowania, piaskowy i khaki.

Tadeusz Romer, Władysław Sikorski, Władysław Anders i Tadeusz Klimecki podczas podróży inspekcyjnej Naczelnego Wodza na Bliskim Wschodzie 1943. Wizytacja jednostek Armii Polskiej na Wschodzie

Zestaw umundurowania tropikalnego zawierał: koszule lub kurtki oficerskie (bush jacket), spodnie drelichowe oraz szorty, pończochy bez stóp, owijki lub spinacze, buty zamszowe lub skórzane. W nakryciach głowy panowała pewna różnorodność. Żołnierze nosili: hełmy korkowe, australijskie kapelusze khaki oraz płócienne furażerki. Rękawy koszul podwijano. Dystynkcje i oznaki naszywane były na podszycie w kolorze munduru i zapinane na zatrzaski lub przypinane guzikiem wsuwki[a].

Zestaw umundurowania sukiennego zawierał: battle dressy, swetry khaki, serdaki skórzane, płaszcze sukienne i buty. Oficerowie posiadali także płaszcze przeciwdeszczowe. Nakrycie głowy stanowiła czapka typu angielskiego lub beret. Kolory beretów określały formacje. Czarny stosowany był w broni pancernej, a zielony w pozostałych jednostkach.

Mundur wyjściowy oficerski wzorowany był na mundurze brytyjskim. Nakryciem głowy oficerów była jednak rogatywka zbliżona do wzoru przedwojennego.

Uzbrojenie

[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze Armii Polskiej na Wschodzie uzbrojenie z magazynów brytyjskich otrzymali we wrześniu 1942[b]. Uzbrojenie było niejednorodne, głównie angielskie i amerykańskie, ale także francuskie, włoskie, radzieckie i niemieckie.

Gen. Tadeusz Klimecki i gen. Władysław Anders 1943

Broń strzelecka:

Działa i moździerze:

Przykładowe oznakowanie pojazdów broni pancernej

Czołgi, transportery, motocykle i samochody:

Pojazdy pomalowane były na barwy ochronne – kolor piaskowy oraz plamy czerwonobrunatne na piaskowym tle. Każdy pojazd posiadał tablice z oznaczeniem macierzystej jednostki.

Garnizony armii

[edytuj | edytuj kod]

Rozmieszczenie jednostek na terenie Iraku na przełomie 1942 -1943

  • Qizil Ribat
  • Dowództwo Armii Polskiej na Wschodzie,
  • Dowództwo 6 Dywizji Piechoty,
    • 2 Brygada Czołgów,
    • 6 Brygada Strzelców,
    • 6 pułk artylerii lekkiej,
    • batalion saperów armii,
    • batalion łączności armii,
    • 12 pułk kawalerii pancernej,
    • 15 pułk kawalerii pancernej,
    • pułk Ułanów Karpackich,
    • III Szpital Wojskowy,
    • 21 kompania transportowa,
    • 27 kompania transportowa,
    • część jednostek transportowych i sanitarnych armii.
  • Khanakin

Dowództwo Artylerii Armii,

  • 7 pułk artylerii lekkiej,
  • 9 pułk artylerii lekkiej,
  • 10 pułk artylerii ciężkiej,
  • 11 pułk artylerii ciężkiej,
  • 1 pułk pomiarów artylerii,
  • Zapasowy Batalion Pancerny,
  • II Szpital Wojskowy,

Dowództwo 5 Kresowej Dywizji Piechoty,

  • 3 Brygada Strzelców,
  • 4 Brygada Strzelców,
  • 5 batalion saperów,
  • 5 batalion łączności,
  • 4 pułk artylerii lekkiej,
  • 5 pułk artylerii lekkiej,
  • 8 pułk artylerii lekkiej,
  • 5 batalion pancerny,
  • 5 pułk artylerii przeciwpancernej,

Dowództwo 7 Dywizji Piechoty,

  • 7 Brygada Strzelców
  • 8 Brygada Strzelców
  • 7 batalion ciężkich karabinów maszynowych,
  • 7 batalion łączności,
  • 7 pułk kawalerii pancernej.

Centrum Wyszkolenia Artylerii,

jednostki zaopatrzenia, warsztaty i samochody dywizyjne.

  • Mosul

Dowództwo 3 Dywizji Strzelców Karpackich,

  • 2 Brygada Strzelców Karpackich,
  • 3 batalion łączności,
  • 2 Karpacki pułk artylerii lekkiej,
  • 3 Karpacki pułk artylerii przeciwpancernej,
  • IV Szpital Wojskowy,
  • jednostki zaopatrzenia, warsztaty i samochody dywizji.
  • Al-Habbanijja
    • 7 pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej,
    • 8 pułk artylerii przeciwlotniczej ciężkiej,
    • 3 pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej
    • 5 pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej
  • Al-Kajjara
    • 1 Brygada Strzelców Karpackich,
    • 3 batalion ciężkich karabinów maszynowych,
    • 1 pułk artylerii lekkiej,
    • 3 pułk artylerii lekkiej.
  • Dżalaula

Dowództwo Etapów,

  • 11 batalion saperów kolejowych,
  • 2 etapowy batalion łączności,
  • batalion wartowniczy,
  • 312 kompania transportowa,
  • 320 kompania transportowa,
  • część jednostek materiałowo-warsztatowych, zaopatrzenia i ewakuacji armii[7].

Struktura organizacyjna AP na Wschodzie

[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna AP na Wschodzie

[edytuj | edytuj kod]
Władysław Anders dowódca armii
Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz
Dowódca broni pancernych i szef motoryzacji gen. Tadeusz Kossakowski
  • Szefostwo Intendentury → Delegatura Szefa Intendentury MON (od 15 II 1945[9])

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Było to podyktowane koniecznością częstego prania mundurów tropikalnych.
  2. ↑ Wyjątek stanowi Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich, która brytyjskie uzbrojenie otrzymała w 1940.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Sobczak (red.) 1975 ↓, s. 27.
  2. ↑ Biegański 1967 ↓, s. 57-63.
  3. ↑ Janczak 2023 ↓, s. 265.
  4. ↑ Janczak 2023 ↓, s. 311-319.
  5. ↑ Janczak 2023 ↓, s. 348-350.
  6. ↑ Spruch 2013 ↓, s. 347-348.
  7. ↑ Dunin-Wilczyński 2004 ↓, s. 226-227, 230-241.
  8. ↑ Kronika Gł.P.P.104 1945 ↓, s. 11.
  9. ↑ Kronika Gł.P.P.104 1945 ↓, s. 95.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Kronika 104 Głównej Poczty Polowej (2 Korpus), 1943 - 1945. [w:] Oddziałowe Kroniki i Dzienniki Działań, sygn. C.480 [on-line]. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. [dostęp 2017-01-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-02)].
  • Witold Biegański: Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. tom 5. Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967..
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
  • Zbigniew Dunin-Wilczyński: Wojsko polskie w Iraku: 1942-1943. Warszawa: Muzeum Niepodległości, 1993. ISBN 83-900727-2-6.
  • Zbigniew Dunin-Wilczyński: Wojsko polskie w Iraku: 1942-1943. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2004. ISBN 83-11-10608-8.
  • Bartosz Janczak: Organizacja i wyszkolenie Armii Polskiej na Wschodzie w latach 1942-1944. Łódź-Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, 2023. ISBN 978-83-8229-867-3.
  • Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Piotr Żaroń: Armia Polska w ZSRR, na Bliskim Wschodzie i Środkowym Wschodzie. Warszawa: KAW RSW „Prasa- Książka - Ruch, 1981.
  • Krzysztof Spruch, 3 Korpus PSZ (sierpień-grudzień 1944 r.) - zarys prac organizacyjnych, „Zeszyty Historyczne "Si vis pacem, para bellum. Bezpieczeństwo i polityka Polski, tom XII”, Częstochowa-Włocławek: Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, 2013, ISBN 978-83-7455-329-2, ISSN 1898-4630.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Armia_Polska_na_Wschodzie&oldid=77690380”