Pułk Ułanów Karpackich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pułk Ułanów Karpackich
(3 Pułk Ułanów Karpackich)
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa ułanów karpackich
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1940
Rozformowanie 1947
Nazwa wyróżniająca Karpackich
Tradycje
Nadanie sztandaru 17 listopada 1945[1]
Rodowód dywizjon Ułanów Karpackich
Kontynuacja 73 Pułk Zmechanizowany
batalion czołgów Ułanów Karpackich
5 Brygady Zmechanizowanej
batalion czołgów Ułanów Karpackich
3 Brygady Zmechanizowanej
18 Pułk Rozpoznawczy
Dowódcy
Pierwszy ppłk Władysław Bobiński
Działania zbrojne
kampania afrykańska
bitwa o Tobruk
kampania włoska
bitwa o Monte Cassino
Organizacja
Dyslokacja Quizil Ribat, Weelsby Camp, Civitanova Marche
Podległość Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich
2 Korpus Strzelców
3 Dywizja Strzelców Karpackich
Armia Polska na Wschodzie
2 Korpus Polski
2 Warszawska Dywizja Pancerna
Rodzaj wojsk kawaleria
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Samochód pancerny pułku – Staghound
Pamiątkowy medal
awers
rewers

Pułk Ułanów Karpackichoddział kawalerii i kawalerii pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Początkowo pułk był formacją konną, a następnie zmotoryzowaną o charakterze oddziału rozpoznawczego Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, która w brytyjskiej organizacji występowała jako grupa brygadowa (ang. Brigade Group)[2]. W listopadzie 1942 roku jednostka została przeformowana w pułk samochodów pancernych będący organicznym oddziałem rozpoznawczym 3 Dywizji Strzelców Karpackich. W maju 1943 roku jednostka została oddziałem rozpoznawczym Armii Polska na Wschodzie, a w lipcu tego roku - 2 Korpusu Polskiego, zachowując dotychczasową organizację według etatu pułku samochodów pancernych[3][4]. Latem 1945 roku jednostka została przeformowana w pułk pancerny, pełniący rolę oddziału rozpoznawczego 2 Dywizji Pancernej, uzbrojonego w czołgi M4 Sherman[5][6].

Formowanie pułku[edytuj]

Rozkazem Naczelnego Wodza ogłoszonym w rozkazie dziennym Dyonu nr 29 z 5 lutego 1941 przemianowano Dywizjon Ułanów Brygady Strzelców Karpackich na Pułk Ułanów Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. W związku z tym, że etat brytyjski przewidywał istnienie pułku rozpoznawczego dopiero na szczeblu dywizji, utworzono Grupę Brygadową (Brigade Group). Pułk pierwotnie skierowano w rejon Sidi Barrani, a następnie do Marsa Matruh, gdzie w maju i czerwcu 1941 pobrał sprzęt motorowy[2].

6 czerwca 1941 roku strona brytyjska wyraziła zgodę na zmotoryzowanie oddziału. 11 czerwca 1914 roku pułk zdał Brytyjczykom 262 konie[6].

Pułk w kampanii libijskiej[edytuj]

W sierpniu 1941 roku przewieziono transportem morskim Pułk Ułanów Karpackich do obleganej przez Włochów i Niemców twierdzy Tobruk. Sprzęt bojowy ułani karpaccy przejęli od hinduskiej dywizji piechoty. Wykorzystywano też zdobyczną broń. Pułk przez 104 dni bronił twierdzy. Po przerwaniu okrążenia, Pułk Ułanów Karpackich prowadził natarcie na Acromę i zdobył ją. Była to pierwsza akcja bojowa pułku przeprowadzona przy użyciu sprzętu motorowego[7].

19 grudnia oddział opuścił Tobruk, a 24 grudnia 1941 roku przybył do obozu El-Khatatba w Egipcie. 10 stycznia 1942 roku pułk został wyłączony ze składu Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich i podporządkowany generałowi brygady Józefowi Zającowi, dowódcy Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie[8].

Od 1 lipca do 11 października 1942 roku pułk uczestniczył w obronie Delty Nilu.

Na podstawie rozkazu Ldz. 100/tj./42 dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie z 12 października 1942 roku pułk został wcielony do 3 Dywizji Strzelców Karpackich[9].

Na podstawie rozkazu Ldz. 821/I/Tj/42 dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie z 10 listopada 1942 roku Organizacja 3 Dywizji Strzelców Karpackich pułk został zaliczony do składu „jednostek pozabrygadowych” 3 Dywizji Strzelców Karpackich pod nazwą „3 Pułk Ułanów Karpackich” razem z „plutonem łączności 3 pułku ułanów Karpackich” i „czołówką naprawczą 3 pułku ułanów Karpackich”[10]. Stan etatowy pułku liczył wówczas 42 oficerów i 603 szeregowych[11]. Jednostka przyjęła organizację według obowiązującego na Środkowym Wschodzie brytyjskiego etatu wojennego ME/673/1 pułku samochodów pancernych (ang. ''Armoured Car Regiment), natomiast pluton łączności według etatu VI/423/1 o stanie 1 oficera i 24 szeregowych, a lekka czołówka naprawcza typu „A” według etatu II/32/2 o stanie 1 oficera i 15 szeregowych[12].

Od 13 listopada do 4 grudnia 1942 roku 3 DSK przeszła do rejonu Mosul-Qaiyara (Qayyarah) za wyjątkiem 3 Pułku Ułanów Karpackich, który pozostał w Quizil Ribat, „gdzie ze wszystkich pułków rozpoznawczych zostało utworzone wyszkoleniowe zgrupowanie kawalerii”[13]. Szkolenie rozpoczęto w styczniu 1943 roku.[14].

14 maja 1943 roku dotychczasowy dowódca pułku, podpułkownik Władysław Bobiński został przeniesiony na stanowisko oficera sztabowego do zleceń dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie, a na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony major Stanisław Zakrzewski. Dwa dni później pułk został podporządkowany dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie, a jego miejsce w składzie 3 Dywizji Strzelców Karpackich zajął 12 Pułk Ułanów Podolskich[15].

W Egipcie[edytuj]

W grudniu 1941 pułk został rozlokowany w obozie El Khataba. W tym też czasie zorganizowany został szwadron szkolny Pułku Ułanów Karpackich w brytyjskim Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Abassia. Pułk sukcesywnie otrzymywał uzupełnienie w sprzęcie motorowym. 10 stycznia 1942 wyszedł ze składu Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich i został podporządkowany bezpośrednio dowódcy Wojsk Polskich na Środkowym Wschodzie. W lutym pułk zmienił miejsce postoju w Mena Camp[16].

W czerwcu 1942 roku dowództwo brytyjskie przystąpiło do organizacji linii obronnych w Delcie Nilu. Pułk Ułanów Karpackich miał zostać użyty w składzie brytyjskiej 10 DPanc do ochrony szlaków komunikacyjnych w rejonie Quatarakta - Wadi Nartum. Otrzymano kolejne samochody pancerne Marmon-Herrington oraz kilkanaście Universal Carrierów[17]. W związku z z brakami w etatowym sprzęcie, pobrano z magazynów zdobyczny sprzęt włoski i niemiecki. Utworzono pluton czołgów wyposażony w czołgi Pz.Kpfw. III Ausf.J. Przejęto także armaty przeciwpancerne PaK 38 oraz moździerze kalibru 50 mm[17]. Na początku sierpnia zakończono rozbudowę pozycji obronnych. 29 sierpnia pułk wizytował gen. Alexander. Generał przywiózł ze sobą dwa pierwsze czołgi Stuart I, a następnego dnia do pułku przybyły dwa następne czołgi tego typu. 1 października Pułk Ułanów Karpackich otrzymał rozkaz pogotowia marszowego. Planowano przetransportować pułk do Iraku[18]

Walki pułku we Włoszech[edytuj]

19 stycznia 1944 roku pułku przybył na obszar operacyjny Włoch.
5 marca 1944 roku pułk wszedł do akcji nad rzeką Sangro.
26 kwietnia 1944 roku pułk objął odcinek bojowego pod Monte Cassino.
19 maja 1944 roku 3 szwadron wypadem zdobył szczyt Passo Corno. W czasie walki poległo 23 ułanów, a kolejnych 30 zostało rannych.
Od 2 do 18 lipca 1944 roku pułk walczył w bitwie o Ankonę.
Od 19 lipca do 29 sierpnia 1944 roku oddział walczył o Senigallię i nad rzeką Metauro o przełamanie Linii Gotów.
2 września 1944 roku pułk wkroczył do Pesaro.
Od 5 marca do 21 kwietnia 1945 roku oddział walczył w obronie nad rzeką Senio, a następnie w bitwie o Bolonię.

Działania pułku po wojnie[edytuj]

24 czerwca 1945 roku pułk został włączony w skład 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej, w charakterze pancernego pułku rozpoznawczego. W związku z rezygnacją w armii brytyjskiej z odrębnych etatów pancernych pułków rozpoznawczych (ang. armoured reconnaissance regiment), na wniosek Dowództwa 2 Korpusu pułk był formowany według brytyjskiego etatu II/151/3 pułku pancernego z 29 grudnia 1943 roku (ang. armoured regiment) o stanie 37 oficerów i 655 szeregowych. Prawdopodobnie w sierpniu pułk zaczął otrzymywać czołgi[6].

17 listopada 1945 roku pułk otrzymał sztandar ofiarowany przez Polaków w Rzymie.
25 lipca 1946 roku pułk wyjechał z Włoch do Wielkiej Brytanii.
14 lipca 1948 roku w Sudbrook Camp pułk został rozformowany.

11 listopada 1966 roku nadano pułkowi Order Virtuti Militari[19].

Obsada personalna[edytuj]

  • dowódca – mjr kaw. Władysław Bobiński
  • szwadron dowodzenia – rtm. Antoni Smodlibowski
  • 1 szwadron liniowy – rtm. Stanisław Kałusowski
  • 2 szwadron liniowy – por. Jan Porzecki
  • 3 szwadron liniowy – rtm. Antoni Kawecki

W skład każdy szwadronu liniowego wchodziło 5 plutonów ciężkich samochodów pancernych i pluton strzelecki na transporterach opancerzonych. Stan osobowy pułku liczył 39 oficerów i 710 ułanów. Na uzbrojeniu oddziału znajdowało się 61 samochodów pancernych. W składzie szwadronu 8–działowa bateria armat 75 mm.

Obsada personalna pułku w sierpniu 1941[20]
Dowództwo pułku:

  • dowódca pułku – mjr kaw. Władysław Bobiński (na kursie)
  • na czas nieobecności p.o. zastępcy dcy – mjr dypl. kaw. Stanisław Maleszewski
  • zastępca dowódcy pułku – rtm. Stanisław Zakrzewski (w szpitalu)
  • adiutant pułku – rtm. Wiktor Zaniewski
  • kapelan – ks. Jan Malinowski
  • lekarz pułku – por. lek. dr Bernard Chrzanowski

W dowództwie pełniło służbę 9 oficerów i 6 podoficerów

  • dowódca szwadronu dowodzenia – por. Jan Porzecki (na kursie)
  • zastępca dowódcy szwadronu dowodzenia– por. Tadeusz Majerowicz
  • szef szwadronu dowodzenia – wachm. Bronisław Czekatowski

Szwadron liczył 110 podoficerów i ułanów

  • dowódca plutonu łączności – por. Stanisław Stryjski
  • szef plutonu łączności – wachm. Stanisław Kubaj

Pluton liczył 1 oficera oraz 25 podoficerów i ułanów

  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Stanisław Kałusowski (na kursie)
  • zastępca dowódcy 1 szwadronu – por. Franciszek Fangor
  • szef 1 szwadronu – wachm. Franciszek Saban

Szwadron liczył 7 oficerów oraz 113 podoficerów i ułanów

  • dowódca 2 szwadronu rtm. Antoni Smodlibowski
  • zastępca dowódcy 2 szwadronu – ppor. Szczepan Stańczykiewicz
  • szef 2 szwadronu – st. wachm. Józef Podwysocki

Szwadron liczył 6 oficerów oraz 112 podoficerów i ułanów

  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Antoni Kawecki
  • zastępca dowódcy 3 szwadronu – por. Czesław Pawłowski
  • szef 3 szwadronu – wachm. Kazimierz Januszewski

Szwadron liczył 6 oficerów oraz 110 podoficerów i ułanów

Struktura i wyposażenie pułku[edytuj]

Struktura i wyposażenie pułku w czerwcu 1944[5] :

  • dowództwo pułku
    • poczet dowódcy
  • szwadron dowodzenia
    • pluton administracyjny
    • pluton łączności
    • czołówka LAD
  • bateria artylerii wsparcia
  • 1 szwadron liniowy
  • 2 szwadron liniowy
  • 3 szwadron liniowy

Uzbrojenie:

  • Samochody pancerne Staghound – 58 (39 Mk. I, 15 Mk. II, 4 AA)
  • Samochody rozpoznawcze Daimler Dingo – 23
  • Samobieżne armaty 75 mm M3 – 6 (od września 1944 r.)
  • Motocykle – 12
  • Samochody osobowe – 7
  • Samochody MB Willis – 15
  • Samochody sanitarne – 1
  • Samochody ciężarowe 15ctw – 19
  • Samochody ciężarowe 30 cwt (3 tony) – 47
  • Samochody warsztatowe – 2
  • Dźwigi czołówki L.A.D. – 2
  • Samochody M3A3 White – 16
  • Transportery półgąsienicowe M3 – 4
  • Lekkie karabiny maszynowe – 44
  • Rewolwery – 246
  • Rakietnice –58
  • Pistolety maszynowe Thompson – 74
  • Karabiny – 287
  • PIAT –9
  • Wykrywacze min – 13

Uzbrojenie pułku po przejściu na etat pułku pancernego[5]:

  • Czołgi Sherman – 52 ( 34 z armatą 75 mm, 12 z armatą 17-pdr, 6 z haubicą 105 mm)
  • Czołgi rozpoznawcze Stuart M3A3 Recce – 9
  • Samochody rozpoznawcze Daimler Dingo – 22
  • Motocykle – 18
  • Samochody osobowe – 6
  • Samochody MB Willis - 13
  • Samochody sanitarne – 1
  • Samochody ciężarowe 15ctw – 17
  • Samochody ciężarowe 30 cwt (3 tony) – 41
  • Samochody warsztatowe – 2
  • Dźwigi czołówki L.A.D. – 2
  • Samochody M3A3 White – 8
  • Transportery półgąsienicowe M3 – 4
  • Lekkie karabiny maszynowe – 40
  • Rewolwery – 269
  • Rakietnice –52
  • Pistolety maszynowe Thompson – 52
  • Karabiny – 180

Symbole pułku[edytuj]

Proporczyk pułku

Sztandar
Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo polskie w Rzymie, został wręczony pułkowi 17 listopada 1945 roku[21]. Na stronie głównej umieszczono na ramionach krzyża kawalerskiego nazwy miejscowości, o które pułk walczył: „TOBRUK”, „MC CASSINO”, „ANCONA”, „BOLOGNA”. Na odwrotnej umieszczono: w lewym górnym rogu odznaka honorowa 2 Korpusu, w lewym dolnym i w prawym górnym – oznaki pułkowe, noszone na kołnierzu kurtki i berecie (palmy z półksiężycem) na tle barw pułkowych, w prawym dolnym – oznaka rozpoznawcza dowództwa 2 Korpusu i oddziałów pozadywizyjnych[21].

Płachta sztandaru została wykonana w zakładach hafciarskich Watykanu. Pułkowa czołówka naprawcza wykonała drzewce z wyciora armatniego, a orła sztandarowego wykonał z grubo posrebrzanej łuski pocisku armatniego plutonowy A. Łabędzki, artysta rzeźbiarz, późniejszy wykładowca ASP w Krakowie[22].

Obecnie sztandar eksponowany jest w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[23].

Przypisy

  1. Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 169.
  2. a b Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 14.
  3. Tym 2012 ↓, s. 69-70.
  4. Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 26.
  5. a b c Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 45.
  6. a b c Tym 2012 ↓, s. 108.
  7. Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 15.
  8. Tym 2012 ↓, s. 62.
  9. Kronika 3 DSK 1943 ↓, s. 23.
  10. Kronika 3 DSK 1943 ↓, s. 49-51.
  11. Kronika 3 DSK 1943 ↓, s. 19.
  12. Tym 2012 ↓, s. 64, 70 podał, że stan etatowy pułku samochodów pancernych liczył 40 oficerów oraz 562 podoficerów i szeregowych. Razem ze stanem etatowym plutonu łączności i lekkiej czołówki naprawczej oddział liczył 42 oficerów i 601 szeregowych.
  13. Kronika 3 DSK 1943 ↓, s. 24.
  14. Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 25.
  15. Kronika 3 DSK 1943 ↓, s. 32.
  16. Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 20.
  17. a b Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 21.
  18. Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 24.
  19. Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 168.
  20. Bielatowicz 1966 ↓, s. ?.
  21. a b Murgrabia 1990 ↓, s. 48.
  22. Gazeta „Pancerniak” 5 Dywizji Zmechanizowanej Nr 26 z 26 sierpnia 1989 r. s 3
  23. Murgrabia 1990 ↓, s. 124.

Bibliografia[edytuj]

  • Kronika 3 Dywizji Strzelców Karpackich Nr 1 za czas od 3 V 1942 do 10 XII 1943. W: Oddziałowe Kroniki i Dzienniki Działań, sygn. C.292 [on-line]. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, 1943. [dostęp 2016-06-03].
  • Witold Biegański: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie: formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Witold Biegański, Szczurami Tobruku ich zwali. Z dziejów walk polskich formacji wojskowych w Afryce Północnej w latach 1941-1943, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1988.
  • Ułani Karpaccy. Zarys historii pułku. Jan Bielatowicz (red.). Londyn: Nakładem Związku Ułanów Karpackich, 1966.
  • Tadeusz Krząstek, Andrzej Żak: Z ziemi włoskiej do Polski. Warszawa: Wydawnictwo Marrow SA, 1997. ISBN 83-907396-5-8.
  • Zbigniew Lalak, Andrzej Kamiński: Kawaleria pancerna PSZ 1940-1945. Organizacja i struktura. Warszawa: Pegaz-Bis, 2006. ISBN 8311082189.
  • Janusz Magnuski: Samochód pancerny Staghound. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1993, seria: Typy Broni i Uzbrojenia (zeszyt nr 154). ISBN 8311082731.
  • Emil S.Mentel Stanisław Radomyski: Pułk Ulanów Karpackich; Pruszków 1993
  • Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.
  • Franciszek Skibiński: Wojska pancerne w II wojnie światowej. Warszawa 1982
  • Juliusz Tym: Pancerni i ułani generała Andersa. Broń pancerna i kawaleria pancerna Polskich Sił Zbrojnych na Środkowym Wschodzie i we Włoszech 1941-1946. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon, 2012. ISBN 9788363374013.
  • Zbigniew Wawer: Organizacja Polskich Wojsk Lądowych w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Bellona, Warszawa 1992. ISBN 83-11-08218-9.