Chad gadja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kolumna Chad gadja w Castra center w Hajfie

Chad gadja[a] (aram. ‏חַד גַדְיָא‎, hebr. ‏גדי אחד‎, gedi echad, tłum. jedno koźlę) – popularna piosenka o charakterze dziecięcej wyliczanki, śpiewana podczas sederu w Pesach.

Pochodzenie[edytuj]

Oryginalnie powstała w języku aramejskim, ale Żydzi syryjscy i marokańscy śpiewają ją w ladino lub po arabsku; znana jest też jej wersja hebrajska[1]. Chad gadja po raz pierwszy została odnaleziona w ręcznie spisanym sidurze z 1406, pochodzącym z Wormacji. Jej tekst został ukryty w manuskrypcie prawdopodobnie przez rabina Eleazara z Wormacji (1150–1217)[2]. Piosenkę drukowano potem w Praskiej Hagadzie, po raz pierwszy w 1590[3][1].

Treść[edytuj]

Chad gadja opowiada o tym, jak ojciec za dwa pieniążki kupił koźlę, które zagryzł kot, którego zjadł pies, którego zbił kij, który strawił ogień, który zalała woda, którą wypił wół, którego zarżnął rzeźnik, którego z kolei zabił Anioł Śmierci. Wyliczanka kończy się zgładzeniem Anioła Śmierci przez Boga. Każda zwrotka powtarza poprzednie wersy, a początkowy zwrot „chad gadja” stanowi refren na końcu każdego wersu[4][1].

Znaczenie[edytuj]

Piosence nadano symboliczne znaczenie, Koźlę miało reprezentować lud Izraela prześladowany przez wielkie narody, które za karę dostawały się pod panowanie innych potęg. Ojciec symbolizował Boga, a dwa pieniążki, za które kupił koziołka – Mojżesza i Aarona lub dwie Tablice Dziesięciorga Przykazań[4][1].

Pierwotnie Chad gadja była przyśpiewką, zajmującą dzieci biorące udział w świątecznym posiłku i przypominającą, że nie ma grzechu bez kary. Z czasem jednak zaczęto ją traktować bardzo poważnie. Istnieją nawet wzmianki, że wyśmiewający się z niej zostali obłożeni cheremem za okazywanie w ten sposób lekceważenia rabinom, którzy włączyli piosenkę do obrzędów pesachowych[4][1].

W kulturze popularnej[edytuj]

W 1989 własną wersję piosenki Chad Gadja zaproponowała izraelska piosenkarka Chava Alberstein. Poruszała w niej problemy moralne związane z okupacją Palestyny i „cyklem przemocy” związanej z pierwszą intifadą. Wykonywanie utworu zostało początkowo zakazane przez rząd, jednak pod naciskiem opinii publicznej zakaz został zniesiony[5].

Uwagi

  1. w jid. Chad gadjo

Przypisy

  1. a b c d e Chad gadja (pol.). W: Żydowski Instytut Historyczny [on-line]. [dostęp 2017-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-16)].
  2. Eleazar ben Jehuda ben Kalonymos z Wormacji (pol.). W: Żydowski Instytut Historyczny [on-line]. [dostęp 2017-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-16)].
  3. Rabbiner Joel Berger: Zwei Pessachlieder und ihre Geschichten (niem.). W: Juedische Allgemeine [on-line]. 2016-04-21. [dostęp 2017-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-16)].
  4. a b c Unterman 52 ↓.
  5. Juliet Spitzer: A Chad Gadya for Our Time (ang.). ritualwell.org. [dostęp 2017-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-17)].

Bibliografia[edytuj]

  • Alan Unterman: Encyklopedia tradycji i legend żydowskich. Warszawa: Książka i Wiedza, 1994. ISBN 83-05-12933-0. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]