Epona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Epona
bóstwo
Ilustracja
Epona z Auxois
Atrybuty koń, róg obfitości[1]
Teren kultu Plemiona celtyckie
Cesarstwo Rzymskie

Epona – jedno z najstarszych i najważniejszych bóstw celtyckich, jej imię powstało od celtyckiego słowa oznaczającego klacz[1].

Pierwsza wzmianka o bogini pochodzi z Satyr Juwenalisa[1].

Część uczonych nie wyklucza, że Epona była przewodniczką dusz, prowadzącą zmarłych do krainy umarłych. Jak inne boginie-matki, często łączono Eponę ze śmiercią. W tym aspekcie przedstawiano ją z symbolizującym w mitologii celtyckiej pogrzeb zwierzęciem – krukiem lub z symbolizującym zaświaty psem. Klucz w jej rękach oznacza moc otwierania wrót do Zaświatów[2]. W walijskim micie o Pwyllu ma ona jakiś związek z jego małżonką Rhiannon[3].

Ikonografia[edytuj]

W sztuce, zazwyczaj, przedstawiana z końmi[1]:

Jest również przedstawiana en face – w pozie stojącej bądź siedzącej, również w otoczeniu koni[4].

Odziana bywa w długą szatę z rękawami i okrągłe nakrycie na głowie lub rodzaj zawoju. Czasami wyobrażano ją nago.

Gdy występuje w postaci siedzącej trzyma, podobnie jak matrony, róg obfitości, paterę z owocami[4], dziecko u piersi lub dwoje dzieci u boku. Przedstawiana na koniu dzierży kwitnącą gałąź drzewa.

Kult[edytuj]

Epona należy do bóstw czczonych na całym obszarze osadnictwa celtyckiego. Najwięcej przedstawień tej bogini pochodzi z Galli, obszaru między Saoną a Loarą, zamieszkiwanego przez plemię Eduów. Zanim jej kult rozszerzył się na cały świat celtycki, była więc bóstwem plemiennym, lub jedną z lokalnych matron[5]. Cesarstwie Rzymskim głównie wśród pomocniczej kawalerii alae, a zwłaszcza wśród Cesarskiej Straży Konnej czy equites singulares augustii rekrutowanych w Galli, Dolnej Germanii i Panonii. Ich liczne modlitwy do Epony i innych bóstw celtyckich, rzymskich i germańskich znaleziono na Lateranie w Rzymie (1994).

Mimo swego galijskiego pochodzenia wiele inskrypcji dedykowanych Eponie pochodzi z łaciny i (rzadziej) z greki i były one wykonywane nie tylko przez Celtów ale również przez Germanów, Rzymian i innych mieszkańców Cesarstwa Rzymskiego. Jej święto przypadało na 18 grudnia, zgodnie z danymi z wiejskiego kalendarza z Guidizzolo we Włoszech[2].

Gigantyczny kredowy koń wykuty na wzgórzu w Uffington w południowej Anglii wydaje się mieć z nią jakiś związek, ale data jego powstania określana na 1400 p.n.e.[6] sprawia że jest to mało prawdopodobne, gdyż kult Epony przywędrował na wyspy brytyjskie z Galii dopiero w pierwszym wieku naszej ery[7].


Przypisy

  1. a b c d Epona (ang.). Ancient.eu, 18.01.2012. [dostęp 2015-10-12].
  2. a b c Monaghan, Patricia: The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore. Nowy Jork: Facts on File, Inc., 2004, s. 158. ISBN 0816045240.
  3. Dorota Nowak, Piotr Warsiński: Podręczna miniencyklopedia mitologii : Grecy, Rzymianie, Celtowie. Warszawa: Wydawnictwo RTW, 2001, s. 244. ISBN 83-7294-019-3.
  4. a b c d Depictions of Epona (ang.). Epona.net. [dostęp 2015-10-12].
  5. Bożena Gierek: Celtowie, Wydawnictwo Znak, Kraków, 1998, ISBN 83-7006-663-1, s. 54
  6. The Uffington white horse (ang.). wiltshirewhitehorses.org.uk, 2016-01-28. [dostęp 2016-05-25].
  7. Brian Haughton: The White Horse of Uffington (ang.). ancient.eu, 2011-03-30. [dostęp 2016-05-25].