Epona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Epona
Ilustracja
Epona z Auxois
Bóstwo
Czczone w Plemiona celtyckie, Cesarstwo Rzymskie
Atrybuty koń, róg obfitości[1]
Święto 18 grudnia

Epona – jedno z najstarszych i najważniejszych bóstw celtyckich, jej imię powstało od celtyckiego słowa oznaczającego klacz[1].

Pierwsza wzmianka o bogini pochodzi z Satyr Juwenalisa[1].

Część uczonych nie wyklucza, że Epona była przewodniczką dusz, prowadzącą zmarłych do krainy umarłych. Jak inne boginie-matki, często łączono Eponę ze śmiercią. W tym aspekcie przedstawiano ją z symbolizującym w mitologii celtyckiej pogrzeb zwierzęciem – krukiem lub z symbolizującym zaświaty psem. Klucz w jej rękach oznacza moc otwierania wrót do Zaświatów[2].

Ikonografia[edytuj]

W sztuce, zazwyczaj, przedstawiana z końmi[1]:

Jest również przedstawiana en face – w pozie stojącej bądź siedzącej, również w otoczeniu koni[3].

Odziana bywa w długą szatę z rękawami i okrągłe nakrycie na głowie lub rodzaj zawoju. Czasami wyobrażano ją nago.

Gdy występuje w postaci siedzącej trzyma, podobnie jak matrony, róg obfitości, paterę z owocami[3], dziecko u piersi lub dwoje dzieci u boku. Przedstawiana na koniu dzierży kwitnącą gałąź drzewa.

Kult[edytuj]

Epona należy do bóstw czczonych na całym obszarze osadnictwa celtyckiego. Najwięcej przedstawień tej bogini pochodzi z Galli, obszaru między Saoną a Loarą, zamieszkiwanego przez plemię Eduów. Zanim jej kult rozszerzył się na cały świat celtycki, była więc bóstwem plemiennym, lub jedną z lokalnych matron[4]. Cesarstwie Rzymskim głównie wśród pomocniczej kawalerii alae, a zwłaszcza wśród Cesarskiej Straży Konnej czy equites singulares augustii rekrutowanych w Galli, Dolnej Germanii i Panonii. Ich liczne modlitwy do Epony i innych bóstw celtyckich, rzymskich i germańskich znaleziono na Lateranie w Rzymie (1994).

Mimo swego galijskiego pochodzenia wiele inskrypcji dedykowanych Eponie pochodzi z łaciny i (rzadziej) z greki i były one wykonywane nie tylko przez Celtów ale również przez Germanów, Rzymian i innych mieszkańców Cesarstwa Rzymskiego. Jej święto przypadało na 18 grudnia, zgodnie z danymi z wiejskiego kalendarza z Guidizzolo we Włoszech[2].

Gigantyczny kredowy koń wykuty na wzgórzu w Uffington w południowej Anglii wydaje się mieć z nią jakiś związek, ale data powstania określana na 1400 p.n.e. sprawia że jest mało prawdopodobne.

Przypisy

  1. a b c d Epona (ang.). Ancient.eu, 18.01.2012. [dostęp 2015-10-12].
  2. a b c Monaghan, Patricia: The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore. Nowy Jork: Facts on File, Inc., 2004, s. 158. ISBN 0816045240.
  3. a b c d Depictions of Epona (ang.). Epona.net. [dostęp 2015-10-12].
  4. Bożena Gierek: Celtowie, Wydawnictwo Znak, Kraków, 1998, ISBN 83-7006-663-1, s. 54