Ewangelia Mateusza z dzieła Szem Toba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ewangelia Mateusza
z dzieła Szem Toba
Język hebrajski
Opublikowanie Nowego Testamentu 1380
(Ewangelia Mateusza)
Tłumacz(e) Szem Tob
Źródła przekładu tekst grecki

Ewangelia Mateusza z dzieła Szem Toba – najstarszy zachowany przekład Ewangelii Mateusza na język hebrajski. Powstał najpóźniej w drugiej połowie XIV wieku, a został zawarty w dziele „'Éwen Bóḥan” (pol. Kamień Wypróbowany). Autorem dzieła był hiszpański Żyd, Szem Tob (Szem Tow). Cechą charakterystyczną przekładu jest używanie w jego tekście głównym w 20 miejscach tetragramu imienia Bożego.

Autor[edytuj]

Autorem antychrześcijańskiego polemicznego traktatu religijnego „'Éwen Bóḥan” był Szem Tob ben Izaak ben Shaprut (ibn Shaprut), hiszpański Żyd żyjący w XIV wieku. Był on lekarzem i równocześnie filozofem, co znalazło odbicie w jego polemicznym traktacie religijnym[1]. W swoim dziele często odwołując się do logiki Szem Tob podważa tezę, że Jezus jest Bogiem. Wysuwa również argumenty przeciw mesjańskiej roli Jezusa.

Jednakże Szem Tob nie był tłumaczem Ewangelii Mateusza na język hebrajski lecz jedynie włączył ją do swojego działa. Prof. George E. Howard, wykładowca religioznawstwa i języka hebrajskiego na University of Georgia w Athens (Stany Zjednoczone) na podstawie porównania zbieżnych wariantów tekstowych Ewangelii Mateusza od Szem Toba z rękopisami starosyryjskimi zauważa ich wzajemny związek. Z tego względu sugeruje, że Ewangelia Mateusza od Szem Toba swoimi korzeniami sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa[2].

Historia dzieła[edytuj]

Traktat „'Éwen Bóḥan” został ukończony w 1380 roku oraz poprawiony w latach 1385 i 1400. Z tego względu pochodzący z tego dzieła polemicznego przekład Ewangelii Mateusza jest uważany za najstarszy zachowany przekład ksiąg Nowego Testamentu na język hebrajski. Do roku 1987 uważano, że dzieło to powstało pierwotnie w języku greckim lub być może po łacinie, a dopiero później zostało przetłumaczone na hebrajski. Jednak w roku 1987 prof. George E. Howard udowodnił, że pierwotnym językiem dzieła był hebrajski[3].

Do czasów współczesnych zachowało się 28 rękopisów zawierających Ewangelię Mateusza od Szem Toba. Rękopisy te są datowane jako powstałe pomiędzy XV a XVII wiekiem[1].

Ewangelia Mateusza z dzieła Szem Toba doczekała się kilku tłumaczeń na język angielski oraz hiszpański. Pierwszym tłumaczeniem na język angielski była „Hebrew Gospel of Matthew” prof. George’a E. Howarda wydana w roku 1987[3]. W roku 2017 nakładem Wydawnictwa PETRUS ukazał się przekład „Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku” w tłumaczeniu Eliezera Wolskiego (Eliyazara Ben Miqry), żydowskiego teologa i biblisty, sympatyka chasydyzmu. W tekście hebrajskim tłumacz wprowadził czcionkę, która stylizuje pismo hebrajskie używane w I wieku n.e.[4] Innym przekładem tego dzieła na język polski jest „Ew. Mateusza z dzieła Szem-Toba”, tłumaczenie Grzegorza Kaszyńskiego dokonane na język polski z języka hebrajskiego z uwzględnieniem angielskiego przekładu prof. George’a E. Howarda z roku 1985 oraz pięciu innych przekładów „'Éwen Bóḥan” bez bazowania na nich[3].

Kwestia imienia Bożego[edytuj]

Przekład ten w 20 miejscach zawiera tetragram imienia Bożego zapisany literami hebrajskimi יהוה (oddawane w języku polskim jako „JHWH”). Są to następujące wersety Ewangelii Mateusza: 1:22,24; 2:13,19; 3:3; 4:4,7,10; 5:33; 15:8; 21:9,12,42; 22:31,32,37,44; 27:9; 28:2,9[3].

Uzasadniając użycie imienia w tekście głównym Nowego Testamentu na przekład Szem Toba jako na jeden z 21 przekładów w języku hebrajskim używających w swoim tekście głównym tetragramu powołuje się również angielskojęzyczny międzywierszowy przekład The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures wydany w roku 1969 przez Towarzystwo Strażnica, oficynę wydawniczą Świadków Jehowy. Został on oznaczony w tym wydaniu jako J²[5].

Tłumaczenia Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba[edytuj]

Ukazało się kilka przekładów Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba na języki europejskie. Są to:

angielskie:
  • Hebrew Gospel of Matthew, George E. Howard (1985)
  • Messianic Natzratim Study Bible, Bill Carlson (1993)
  • The Book of God: Matthew, Tov Rose (2013)
  • Shem Tov’s Hebrew Matthew: Sacred Name Version, Daniel W. Merrick (2015)
hiszpańskie:
  • Toldot Iehoshua. La Historia de nuestro Rav el Mashiaj Iehoshua Ben Iosef de Natzrat por: Matityah HaLevi, Avdiel Ben Oved (2004)
  • [Toldot Jeshua al-pi Matitjah] / Historia de Yeshúa Según Matityah, José Antonio Álvarez Rivera (2009–2010)
polskie:
  • Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku, Eliezer Wolski (2017)
  • Ew. Mateusza z dzieła Szem-Toba, Grzegorz Kaszyński (2017)

Przypisy

  1. a b Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku. kmt.pl. [dostęp 2017-02-09].
  2. George E. Howard: Hebrew Gospel of Matthew. Mercer University Press, 1995, s. 194-196. ISBN 0-86554-442-5.
  3. a b c d Ew. Mateusza z dzieła Szem-Toba. bibliepolskie.pl, 2017. [dostęp 2017-02-09].
  4. Ewangelia św. Mateusza po Hebrajsku. wydawnictwopetrus.pl, 2017. [dostęp 2017-02-09].
  5. Watchtower: The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures. Brooklyn: Towarzystwo Strażnica, 1969, s. 28.