Biblia królowej Zofii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kopia cyfrowa XIX-wiecznej reprodukcji średniowiecznego rękopisu „Biblii królowej Zofii”

Biblia królowej Zofii, także Biblia szarospotacka / szaroszpotacka / szaroszpatacka – najstarsze tłumaczenie Starego Testamentu na język polski. Przekład został wykonany na zlecenie żony Władysława Jagiełły, królowej Zofii Holszańskiej. Rękopis ukończono w latach 1453–1455. Głównym autorem tłumaczenia był kapelan królowej Andrzej z Jaszowic, a przepisywaniem tekstu zajmowało się kilku kopistów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przekład dokonano w oparciu o wcześniejsze tłumaczenia czeskie o czym świadczą liczne czechizmy. Pierwotnie obejmował on tekst przynajmniej całego Starego Testamentu w dwóch tomach. Pierwszy tom zawierał tekst biblijny od Księgi Rodzaju do Księgi Hioba. Tom drugi zawierał pozostałą część ST. Nie wiadomo czy przekład zawierał też Nowy Testament[1]. Natomiast uzupełnienia iluminacji pierwszej karty kodeksu dokonano na początku XVI wieku.

Na początku XVI wieku kodeks był własnością scholastyka kapituły poznańskiej Jana Krotoskiego. Rodzina Krotowskich ufundowała w roku 1562 jej oprawę. Później jeden z krewnych ofiarował go braciom czeskim z Baranowa. W Baranowie stał się częścią bogatej biblioteki Rafała Leszczyńskiego, wojewody bełskiego. Około roku 1627 prawdopodobnie poprzez protestantów został przewieziony na Węgry[2].

Od roku 1708 Biblia znajdowała się w bibliotece kolegium kalwińskiego w Sárospatak na Węgrzech. Od nazwy tej miejscowości pochodzi druga nazwa tego zabytku literatury. Do II wojny światowej zachowało się 185 kart, a na nich Stary Testament do księgi Estery. Odnaleziono także fragmenty dalszych ksiąg Starego Testamentu, natomiast nie jest pewne, czy przełożono również Nowy Testament. Zabytek zaginął pod koniec II wojny światowej, prawdopodobnie uległ zniszczeniu podczas walk o Budapeszt w 1945 roku. Zachowały się jedynie pojedyncze karty m.in. dwie karty w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu i fragment karty w Bibliotece Muzeum Narodowego w Pradze.

Tekst Biblii Szaroszpatackiej jest jednak znany z późniejszych wydań i opracowań. W 1856 roku w Poznaniu Marian Jaroszyński wydał chromolitografię fragmentu Biblii Szaroszpatackiej. Całość tekstu po raz pierwszy ukazała się we Lwowie w 1871 roku w publikacji „Biblia Królowej Zofii żony Jagiełły. Z Kodeksu Szaroszpatackiego. Nakładem Księcia Jerzego Henryka Lubomirskiego wydał Antoni Małecki”. Kolejne wydanie, mające charakter fototypiczny pochodzi z Krakowa z 1930 roku i jest nim wydana w nakładzie 220 egz. pozycja pt. „Biblia Szaroszpatacka. Podobizna Kodeksu Biblioteki Ref. Gimnazjum w Szaroszpataku. Wydał Ludwik Bernacki”. Ostatnie w końcu dostępne opracowanie Biblii Szaroszpatackiej pt. „Biblia Królowej Zofii (Szaroszpatacka) wraz ze staroczeskim przekładem Biblii” pochodzi z lat 1965–1971 i wydane zostało przez Stanisława Urbańczyka i Vladimira Kyasa w ramach wydawnictw źródłowych Ossolineum.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rajmund Pietkiewicz: Pismo Święte w języku polskim w latach 1518–1638. Sytuacja wyznaniowa w Polsce a rozwój edytorstwa biblijnego. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski. Wydział Filologiczny, 2002, s. 81.
  2. Adam Sekściński: Przekłady polskie: Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka). biblia.wiara.pl, 2005-08-29. [dostęp 2020-05-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej z Jaszowic, Jerzy Henryk Lubomirski, Antoni Małecki, „Biblia Królowej Zofii żony Jagiełły z kodeksu szaroszpatackiego” Druk. Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1871
  • Encyklopedia Wiedzy o książce. Wrocław 1971
  • B. Miodońska, Małopolskie malarstwo książkowe 1320-1540. Warszawa 1993
  • Zbiory rękopisów w bibliotekach i muzeach w Polsce. Warszawa 1988
  • E. Potkowski, Książka rękopiśmienna w kulturze Polski średniowiecznej. Warszawa 1984
  • B. Bieńkowska, H. Chamerska, Tysiąc lat książki i bibliotek w Polsce. Wrocław 1992
  • W. Semkowicz, Paleografia łacińska. Kraków 1951
  • Z. Satała, Poczet polskich królowych, księżnych i metres. Szczecin 1990

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]