Geografia Malty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Malta na mapie świata
Mapa topograficzna Malty

Malta jedno z najmniejszych państw świata leżące w Europie Południowej, na Morzu Śródziemnym.

Powierzchnia, położenie i granice[edytuj]

Malta leży na: 35°50' N, 14°35' E, 81 km na południe od włoskiej Sycylii[1], 286 km na północny wschód od Tunezji[2], 341 km na północ od Libii[3] i 581 km na zachód od greckiej wyspy Zakintos[4]. Jest położona w Europie Południowej, w środkowej części Morza Śródziemnego. Jest najdalej na południe wysuniętym państwem Europy. Poprzez wody terytorialne Morza Śródziemnego od północy graniczy z Włochami, a jej linia brzegowa wynosi 140 km. Powierzchnia kraju wynosi 316 km². Malta jest drugim najbezpieczniejszym państwem na świecie, jeśli chodzi o prawdopodobieństwo wystąpienia klęski żywiołowej[5][6].

północny zachód:
Cagliari (~565 km)
Barcelona (~1195 km)
północ:
Pozzallo (~90 km)
Rzym (~665 km)
północny wschód:
Ateny (~865 km)
Istambuł (~1390 km)
zachód:
Tunis (~370 km)
Gibraltar (~1755 km)
Rosa de los vientos.svg wschód:
Heraklion (~955 km)
Limassol (~1675 km)
południowy zachód:
Casablanca (~2030 km)
południe:
Trypolis (~340 km)
południowy wschód:
Kair (~1695 km)
Tel Awiw-Jafa (~1915 km)

Ukształtowanie poziome[edytuj]

Zdjęcie satelitarne Malty

Linia brzegowa jest dość urozmaicona, licznie występują tu głębokie zatoki i półwyspy, ponadto część wybrzeża została przeobrażona przez człowieka. Wybrzeża mają charakter abrazyjny i są mocno rozczłonkowane. Przeważającym typem wybrzeża w południowej części wyspy Malta jest klif i inne formacje skaliste. Niewielką część (poniżej 5%) zajmują plaże i sztuczne nabrzeże[7].

Archipelag[edytuj]

 Główny artykuł: Wyspy Maltańskie.
Błękitna Laguna pomiędzy wyspami Comino i Cominotto

Wyspa Malta jest główną wyspą archipelagu Wysp Maltańskich, obejmuje ona prawie 78% powierzchni archipelagu i prawie 90% ludności państwa. Powierzchnia tej głównej wyspy wynosi 246 km², szerokość wynosi około 10 km i maksymalna długość wynosi około 28 km. Drugą co do wielkości wyspą jest Gozo obejmująca 21% powierzchni archipelagu, o powierzchni 67 km² (średnio kilka kilometrów szerokości, kilkanaście kilometrów długości). Comino to trzecia co do wielkości wyspa obejmująca 0,9% powierzchni archipelagu, powierzchnia wysepki to 3,5 km², szerokość i długość wyspy wynosi średnio około 2 km. Archipelag obejmuje również szereg mniejszych wysp np. Wyspa Manoela, Cominotto i Wyspa Św. Pawła. Znajduje się tu także szereg mikrowysepek np. Filfla, Fungus Rock oraz większych skał wystających z morza.

Geologia[edytuj]

Archipelag ma warstwową strukturę, skały osadowe zostały zdeponowane 40-15 milionów lat temu z Oceanu Tetydy. Kolejność warstw od powierzchni: wapienie koralowe, zielony piaskowiec, niebieska glina, wapień i wapienie koralowe[8]. Wyspy Maltańskie zostały utworzone z osadów morskich - skał osadowych – głównie wapieni koralowych, powstałych w okresie oligo-miocenu[9][10].

Budowa geologiczna i rzeźba[edytuj]

Malta jak i sąsiednie wyspy stanowią fragment zanurzonej Płyty Południowo-Sycylijskiej. Zbudowane są z trzeciorzędowych wapieni, występuje tu powszechnie rzeźba krasowa. Archipelag Wysp Maltańskich stanowią w istocie wierzchołki podwodnych masywów. Wybrzeża urozmaicają liczne groty np. Grota Błękitna, będąca atrakcją turystyczną kraju. Powierzchnia jest pofalowana i pagórkowata oraz silnie zniszczona wskutek krasowienia i denudacji. Obszary wysp są poprzecinane dolinami rzecznymi. Kraj jest nizinny, a maksymalna wysokość to 258 m n.p.m. – jest nim wzniesienie Dingli na Malcie. Pozostałe wyspy są wybitnie nizinne[11].

Wzgórza[edytuj]

Nazwa Wysokość Gmina Zdjęcie
Ta' Dmejrek 253 m[12] Dingli Dingli Cliffs 2009.JPG
Nadur 238 m[13] Rabat
Ġebel Ċantar 220 m[14] Għargħur
Tal-Merħla 210 m[15] Rabat
Ta’ Dbieġi 177 m[16][17] lub
195 m[18]
Kerċem Ta Dbiegi.tif
Ta’ Għammar 186 m[19] Għasri
Ta’ Baldu 186 m[20] Rabat
Il-Qolla 183 m[21] Rabat
Għajn Abdul 168 m[22] Kerċem
Ta’ Kuljat 163 m[23] Żebbuġ
Ġordan 158 m[24] Għasri
Ġebel San Pietru 147 m[25] lub
150 m[26]
Għargħur Ġebel San Pietru Walk.jpeg
Mellieħa Ridge 145 m[27] Mellieħa
Ta’ Dabrani 141 m[28] Żebbuġ
In-Nuffara 139 m[29] Xagħra
Wardija Ridge 139 m[30] Mġarr
Il-Gelmus 133 m[31] Rabat (Victoria)
Il-Ħotba ta’ San Martin 133 m[32] Mġarr
Il-Qortin iż-Żgħir 119 m[33] Sannat
Il-Ħarrax 117 m[34] Żebbuġ
Ġebel Għawżara 117 m[35] Saint Paul’s Bay
Il-Ħotba 116 m[36] Qrendi
Ġebel Wardija 107 m[37] Saint Paul’s Bay
Ħotba tal-Qasam 104 m[38] Għarb
Tas-Salvatur 96 m[39] Żebbuġ Tas-Salvatur.jpg
Tal-Bidnija Hill 88 m[40] Saint Paul’s Bay
Bajda Ridge 82 m[41] Mellieħa
Xemxija Hill 68 m[42] Saint Paul’s Bay
Il-Qolla s-Safra 37 m[43] Żebbuġ

Klimat[edytuj]

 Główny artykuł: Klimat Malty.

Malta znajduje się w strefie klimatu subtropikalnego[44][45] typu śródziemnomorskiego[46], z bardzo łagodnymi zimami i długimi ciepłymi, częściowo gorącymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi 23 °C w dzień i 16 °C w nocy. Według International Living, Malta jest państwem z najlepszym klimatem na świecie[47].

Średnia temperatura dwóch miesięcy zimowych – stycznia i lutego wynosi 16 °C w dzień i 10 °C w nocy. W tych miesiącach temperatury wynoszą zwykle od 13 do 20 °C w ciągu dnia, od 7 do 13 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi 15 °C[48][49]. Opady śniegu, jak i mróz nie występują. Średnia temperatura ośmiu miesięcy letnich, od kwietnia do listopada wynosi 26 °C w dzień i 18 °C w nocy. W najcieplejszym miesiącu roku – sierpniu, temperatury wynoszą zwykle od 28 do 34 °C w ciągu dnia, około 23 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi 26 °C[48][49]. Temperatury powyżej 30 °C występują przez kilkadziesiąt dni rocznie, standardowo w lipcu i sierpniu, od czasu do czasu również w czerwcu i wrześniu. Dwa miesiące – marzec i grudzień mają charakter przejściowy, ze średnią temperaturą 17–18 °C w ciągu dnia i 11–12 °C podczas nocy[49], pod względem temperatury i nasłonecznienia przypominają nieco maj i wrzesień w Polsce. Na Malcie występują niewielkie wahania temperatury, zarówno pomiędzy dniem a nocą oraz pomiędzy kolejnymi dniami.

Malta ma 90 dni deszczowych rocznie (≥0.1 mm), od około 1 dnia deszczowego w okresie od czerwca do sierpnia do 16 dni deszczowych w grudniu. Miasto-państwo ma około 3000 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od ponad 160 h (średnio 5.2 godziny dziennie, ponad 5 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do ponad 377 h (średnio 12.2 godziny czystego słońca na dobę) w lipcu[49]. Malta jest jednym z niewielu miejsc w Europie, gdzie zielono jest przez cały rok.

Średnia temperatura i opady dla Malty
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 16.1 16.0 17.8 20.0 24.2 28.5 31.5 31.8 28.4 25.2 21.0 17.5 23,2
Średnie dobowe temperatury [°C] 13.2 13.0 14.6 16.7 20.4 24.4 27.2 27.7 25.0 21.9 18.0 14.7 19,7
Średnie temperatury w nocy [°C] 10.3 9.9 11.3 13.3 16.6 20.3 22.8 23.6 21.6 18.6 15.0 11.9 16,3
Opady [mm] 94.7 63.4 37.0 26.3 9.2 5.4 0.2 6.0 67.4 77.2 109 108 603
Średnia liczba dni z opadami 15 12 9 6 3 1 0 1 5 9 13 16 90
Średnie nasłonecznienie (w godzinach) 169 178 227 254 310 337 377 352 270 224 198 161 3054
Źródło: maltaweather.com (Meteo Malta & MaltaMedia)[49]

Wody[edytuj]

Wody powierzchniowe są bardzo ubogie. Malta jako jedyny kraj Europy posiada sieć rzek okresowych. Głównymi tego przyczynami są sezonowość opadów, które nie występują latem, oraz skrasowiałe podłoże. Część wód opadowych gromadzona jest w podziemnym krasie. Geologiczny upad warstw powoduje niedobory wody w części południowej. Woda częściowo jest pozyskiwana poprzez odsalanie wody morskiej. Głównymi zasobami są wody podziemne[11]. Na wyspie brak jezior i stałych rzek[50].

Flora i fauna[edytuj]

Flora Malty składa się z ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych, w tym ok. 800 rodzimych. Endemitów maltańskich tj. roślin znanych tylko z tych wysp jest 14 gatunków i kilka odmian. Ze względu na centralne położenie wysp maltańskich w basenie Morza Śródziemnego występują tu gatunki typowe zarówno dla jego wschodniej, jak i zachodniej części, północnej i południowej. Lasy na wyspach zostały niemal doszczętnie zniszczone. Zachowały się ich niewielkie tylko pozostałości z dębem ostrolistnym (Quercus ilex). Stosunkowo dużą powierzchnię zajmuje makia, wszędzie tu jednak wtórnego pochodzenia. Najbardziej charakterystyczną formacją roślinną dla tutejszego krajobrazu jest garig. Bogate gatunkowo suche zarośla krzewinek i bylin podobnie jak kwietne stepy dominują na obszarach z naturalną i półnaturalną roślinnością. Mniejsze powierzchnie zajmuje roślinność typowa dla klifów, wydm, solnisk i innych mokradeł. Liczne są gatunki i zbiorowiska roślinne synantropijne, związane z siedliskami przekształconymi przez człowieka[51].

Świat zwierząt jest dość ubogi, występuje tylko drobna zwierzyna (brak dużych ssaków). Z ssaków na Malcie żyją głównie ryjówki, gryzonie, krety i nietoperze. Rodzimymi gatunkami są poza nietoperzami także łasice i jeże. Malta jest wyspą tranzytową dla ptaków migrujących z Afryki do Europy i z powrotem. Z ptaków występują głównie czaple i kormorany i liczne ptactwo morskie. Niektóre gatunki zwierząt jak białe króliki i myszy zostały sprowadzone przez człowieka. Na Malcie występuje też kilka gatunków gadów, głównie jaszczurki. W wodach okalających wyspy żyją foki i morświny[52].

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Encyklopedia geograficzna świata: Europa. Wydawnictwo OPRES, Kraków 1998, ISBN 83-85909-36-2.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Od Żebbuġ w Republice Malty o współrzędnych geograficznych 36°04′48,2″N 14°15′06,7″E/36,080056 14,251861 do Cava d'Aliga (Scicli) we Włoszech o współrzędnych geograficznych 36°43′22,5″N 14°41′10,9″E/36,722917 14,686361
  2. Od San Lawrenz w Republice Malty o współrzędnych geograficznych 36°02′12,2″N 14°11′10,6″E/36,036722 14,186278 do Mahdia w Tunezji o współrzędnych geograficznych 35°30′33,0″N 11°04′54,3″E/35,509167 11,081750
  3. Od Siggiewi w Republice Malty o współrzędnych geograficznych 35°49′42,0″N 14°25′01,4″E/35,828333 14,417056 do Trypolis w Libii o współrzędnych geograficznych 32°54′33,5″N 13°17′21,2″E/32,909306 13,289222
  4. Od Marsaskala w Republice Malty o współrzędnych geograficznych 35°51′40,9″N 14°34′34,3″E/35,861361 14,576194 do Zakintos w Grecji o współrzędnych geograficznych 37°48′50,9″N 20°37′48,8″E/37,814139 20,630222
  5. World Risk Index 2014 - United Nations University – Insitute for Environment and Human Security, Alliance Development Works
  6. Which holiday destinations are most at risk from a natural disaster? - Daily Mail, 2016
  7. Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. str. 332
  8. "The maltese cross" - Dennis Castillo, Contributions in military studies (no. 229), str. 7-8, 2006 ISSN 0883-6884
  9. State of the Environment Report for Malta 1998.
  10. Is-Salini - Natura 2000 Management Plan (SAC)
  11. a b Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. (środowisko geograficzne) str. 332
  12. Anita Szarlik: Wyspa spod znaku krzyża. Rzeczpospolita, 11 września 2009. [dostęp 21 listopada 2009].
  13. Nadur, Malta - T HLL 2565264 - geonames.org
  14. - Ġebel Ċantar, Malta - T HLL 2563163 - geonames.org
  15. - Tal-Merħla, Malta - T HLL 2562382 - geonames.org
  16. - Ta’ Dbieġi, Malta - T HLL 2562464 - geonames.org
  17. Ta’ Dbieġi - geoview.info
  18. Towns&Vill/San Lawrenz - Gozo.gov.mt
  19. Ta’ Għammar, Malta - T HLL 2564801 - geonames.org
  20. Ta’ Baldu, Malta - T HLL 2562490 - geonames.org
  21. Il-Qolla, Malta - T HLL 2562888 - geonames.org
  22. Għajn Abdul, Malta - T HLL 2563096 - geonames.org
  23. - Ta’ Kuljat, Malta - T HLL 2562435 - geonames.org
  24. Ġordan, Malta - T HLL 2563026 - geonames.org
  25. Ġebel San Pietru, Malta - T HLL 2562537 - geonames.org
  26. Summit Page for: Gebel San Pietru, Summit Cheeseburger - July 12, 2010.
  27. Mellieħa Ridge, Malta - T RDGE 2562739 - geonames.org
  28. - Ta’ Dabrani, Malta - T HLL 2562466 - geonames.org
  29. In-Nuffara, Malta - T HLL 2562875 - geonames.org
  30. Wardija Ridge, Malta - T RDGE 2562289 - geonames.org
  31. Il-Gelmus, Malta - T HLL 2562953 - geonames.org
  32. Il-Ħotba ta’ San Martin, Malta - T HLL 2562549 - geonames.org
  33. Il-Qortin iż-Żgħir, Malta - T HLL 2563854 - geonames.org
  34. Il-Ħarrax, Malta - T RDGE 2562939 - geonames.org
  35. Ġebel Għawżara, Malta - T HLL 2563047 - geonames.org
  36. Il-Ħotba, Malta - T HLL 2564367 - geonames.org
  37. Ġebel Wardija, Malta - T HLL 2562294 - geonames.org
  38. Ħotba tal-Qasam, Malta - T HLL 2562978 - geonames.org
  39. "Malta and Gozo" - Neil Wilson, Carolyn Joy Bain, Lonely Planet 2010, strona 148
  40. Tal-Bidnija Hill, Malta - T HLL 2562422 - geonames.org
  41. Bajda Ridge, Malta - T RDGE 2563222 - geonames.org
  42. Xemxija Hill, Malta - T HLL 2562275 - geonames.org
  43. Il-Qolla s-Safra, Malta - T HLL 2562597 - geonames.org
  44. Jahreszeitenklimate nach Troll und Paffen
  45. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.
  46. World Map of Köppen–Geiger Climate Classification.
  47. Malta tops International Living’s 2011 Quality of Life Best Climate Index.
  48. a b weather2travel.com: Valletta Climate Guide.
  49. a b c d e maltaweather.com (Meteo Malta & MaltaMedia): Malta’s Climate.
  50. Grupa WirtualnaG. W. Polska Grupa WirtualnaG. W., Malta, jakiej nie znacie, turystyka.wp.pl, 2016 [dostęp 2016-06-11] (pol.).
  51. Stephen Mifsud: Wild Plants of Malta (ang.). [dostęp 2010-10-08].
  52. Encyklopedia Geograficzna Świata: Europa. (środowisko geograficzne, str. 332