Grand Theft Auto V

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grand Theft Auto V
Producent Rockstar North[1]
Wydawca Rockstar Games[1]
Dystrybutor Cenega Poland
Seria gier Grand Theft Auto
Scenarzysta Dan Houser[2]
Silnik RAGE (silnik graficzny)[3]
Euphoria (silnik fizyki)[4]
Aktualna wersja 1.28[5]
Data wydania X360, PS3:
Am.Płn.: 17 września 2013[6][7]

XONE, PS4:
Am.Płn.: 18 listopada 2014[8]
PC:
Am.Płn.: 14 kwietnia 2015[9]

Gatunek gra akcji[1], otwarty świat
Tryby gry gra jednoosobowa, gra wieloosobowa
Kategorie wiekowe PEGI: 18+[10]
ESRB: Mature[11]
CB: R 18+[12]
Język angielski, polski, rosyjski, hiszpański, brazylijski portugalski, japoński, niemiecki, francuski, włoski, koreański, chiński, łaciński hiszpański[13]
Wymagania sprzętowe
Platforma PC (Microsoft Windows, SteamOS), PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360, Xbox One
Nośniki Blu-ray, DVD, 7×DVD, dystrybucja cyfrowa
Kontrolery gamepad, klawiatura, mysz
Poprzednik Grand Theft Auto: Chinatown Wars (2009)

Grand Theft Auto V (również GTA V) – gra komputerowa, będąca jedenastą i najnowszą częścią serii Grand Theft Auto. Została wydana na konsole PlayStation 3 i Xbox 360 17 września 2013 roku przez firmę Rockstar Games. Akcja gry została umiejscowiona w fikcyjnym mieście Los Santos oraz w terenach pozamiejskich nazwanych Blaine County w stanie San Andreas[14], stworzonych na podstawie miasta Los Angeles i Kalifornii. 10 czerwca 2014 podczas targów E3 ujawniono zapowiedź gry w wersjach na komputery osobiste oraz konsole ósmej generacji – PlayStation 4 i Xbox One[15], które ukazały się 18 listopada 2014 roku na konsole nowej generacji[8], a na komputery osobiste premiera nastąpiła 14 kwietnia 2015 roku[9].

Grand Theft Auto V cieszy się wysoką popularnością na świecie wśród graczy wszystkich platform ze względu na rekordową sprzedaż kopii na konsole siódmej generacji[16], a także ze względu na wysoką jakość graficzną, grywalność oraz możliwości podczas swobodnej rozgrywki poza fabułą[17]. Gra trafiła także do księgi rekordów Guinnessa w siedmiu kategoriach, z czego sześć dotyczy jej sprzedaży[18].

Gra skupia się na przestępczości w jednej z metropolii Stanów Zjednoczonych – Los Santos i jej obrębie w stanie San Andreas. Trzej protagoniści (nad którymi gracz ma kontrolę) pomimo, że zajmują się innymi rodzajami przestępstw jako tzw. „wolni strzelcy” (ang. freelancer), współpracują ze sobą oraz wspólnie zajmują się nielegalnymi interesami[19].

Produkcja Rockstar Games została ogłoszona grą roku m.in. w portalach Edge[20], GameSpot[21], Metacritic[22], a także zdobyła nagrodę Golden Joystick w kategorii „Gra roku” w 2013 roku[23].

Koszty produkcji oraz marketingu Grand Theft Auto V wyniosły 265 milionów dolarów, co czyni z niej grę o najwyższym budżecie w historii[24].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Główna fabuła zaczyna się w North Yankton około 2004 roku, gdy Michael Townley i Trevor Philips wraz ze swoim znajomym Bradem napadają na lokalny bank. Po zgarnięciu łupu na zewnątrz czeka oddział policji. Gangsterom udaje się dostać do samochodu i rozpocząć pościg, jednak ten kończy się zderzeniem z pędzącym pociągiem. Bohaterowie cudem przeżywają kolizję, ale na miejscu zdarzenia czekają na nich agenci federalni, którzy zabijają Brada oraz udaje im się postrzelić Townleya. Trevor po wyeliminowaniu zabójców najlepszego przyjaciela ucieka[25]. Następnie ukazuje się wyjaśnienie, że całe feralne zdarzenie było wcześniej zaplanowane przez Michaela, który zawarł umowę z FIB (odpowiednik amerykańskiej agencji FBI), wobec której zostanie objęty programem ochrony świadków oraz zmieni nazwisko na „De Santa”[26].

Następnie akcja przenosi się do miasta Los Santos w 2013 roku. Michael mieszka razem z rodziną w Los Santos, gdzie regularnie chodzi do psychologa na terapie w celu zapomnienia wydarzeń z przeszłości. Poznaje tam Franklina Clintona, który był zmuszony zarekwirować auto jego syna, Jimmy’ego[27]. Obaj przypadli sobie do gustu i dokonali razem napadu na jubilera[28][29], podczas którego De Santa użył charakterystycznego dla siebie zwrotu używanego przez niego w czasie rabunków. Zdarzenie to wzbudza niepokój FIB, którzy boją się rozpoznania przestępcy i pozwania ich za układ. Michaela rozpoznaje również Trevor, który ma do niego żal po wydarzeniach w Ludendorffie. Odział FIB każe Michaelowi, Trevorowi i Franklinowi pracować dla agencji pod groźbą upublicznienia sekretów obciążających Michaela. W międzyczasie Trevor żąda od przyjaciela wyjaśnień związanych z jego upozorowaną śmiercią; zamierza także sprawdzić, kto leży w grobie Michaela[30]. Gdy dowiaduje się, że to Brad, zostawia przyjaciela w North Yankton, gdzie zostaje wzięty za kochanka Philipsa i uprowadzony przez Chińczyków, z którymi zatargi miał Trevor. Z opresji ratuje go Franklin. Wkrótce jednak Trevor wybacza przyjacielowi i pomaga jemu oraz Dave’owi w walce z Merryweather w celu dokonania wcześniej ustalonego skoku nazwanego „The Big One”, co oznacza wielki skok na Bank Rezerw Federalnych. Stamtąd kradną 4 tony złota o wartości około 200 mln dolarów[31]. W międzyczasie bohaterowie poznają Devina Westona, który zleca Franklinowi i jego koledze Lamarowi kradzież aut, za które później nie wypłaca obiecanych pieniędzy. Pewnego dnia w domu Franklina zjawia się Weston, który proponuje Clintonowi zabójstwo Michaela. Franklin staje przed trudnym wyborem wraz z trzema możliwościami[32].

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy w serii gier Grand Theft Auto gracz ma możliwość zagrania czterema całkowicie grywalnymi postaciami: trzema z trybu fabularnego oraz czwartą, która zostaje odblokowana po pierwszym skorzystaniu z trybu Online, stając się jednocześnie w tym trybie całkowicie grywalną postacią. Ponadto w niektórych misjach dla Franklina gracz ma możliwość przejęcia kontroli nad psem o imieniu Chop.

Protagoniści[edytuj | edytuj kod]

  • Michael De Santa (właściwie Michael Townley) – urodził się w latach 60. XX wieku na Wschodnim Wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. Jest świetnym strzelcem. Chcąc się ustatkować, Michael skorzystał z programu ochrony świadków FIB: upozorował swoją śmierć przed resztą współpracowników podczas napadu w North Yankton w 2004 roku, zmienił swoje nazwisko oraz zamieszkał w luksusowej willi w Rockford Hills. Ma trudną sytuację rodzinną – nienawidzi swojej żony, która wydaje lekką ręką zarobione przez niego pieniądze, a także zdradza go ze swoim opłacanym instruktorem tenisa ziemnego. Nie rozumie też swoich dzieci – uzależnionego od narkotyków Jimmy’ego, który nie okazuje mu szacunku i w całości obwinia za popełnione przez niego błędy oraz córki Tracey, powiązanej z branżą pornograficzną i niezwracającą na ojca uwagi[33]. Umiejętnością specjalną Michaela jest czasowa możliwość strzelania z broni podczas spowolnionego tempa[34]. Głosu użyczył mu Ned Luke.
  • Trevor Philips – stary przyjaciel Michaela, Kanadyjczyk. Nienawidzi, jak ktoś rozpoznaje jego akcent. Podobnie jak Michael, zajmuje się działalnością przestępczą, z czasem na szeroka skalę. W przeszłości obrabował z nim kilka banków. Był także pilotem wojskowym (jednak podczas testu psychologicznego wyszło na jaw, że Trevor jest niezrównoważony psychicznie i został wydalony z wojska), dzięki czemu z łatwością radzi sobie ze sterowaniem każdego typu samolotu lub śmigłowca. Trevor to typ psychopaty, który nie liczy się z nikim. Jest uzależniony od narkotyków oraz mieszka w przyczepie na pustyni Sandy Shores w Blaine County. Często dokonuje w mieście rzeczy typowych dla osób niezrównoważonych psychicznie – najczęściej robi to z całkowitą bezwzględnością[35]. Umiejętnością specjalną Trevora jest możliwość czasowego uaktywnienia trybu „furii”, by móc zadawać większe szkody przeciwnikom oraz stać się bardziej wytrzymałym na obrażenia zadane od wrogów[36]. Głosu użyczył mu Steven Ogg.
  • Franklin Clinton – najmłodszy z trójki protagonistów. Mieszka w południowej części miasta Los Santos (South Central), pracując dla ormiańskiego dilera luksusowych aut, Simeona Yetariana, który oferuje samochody ludziom sprzedając je na raty. Clinton zajmuje się egzekwowaniem długów od klientów wraz z jego najlepszym przyjacielem, Lamarem Davisem. Podczas odbicia auta Jimmy’ego, poznaje Michaela, który staje się jego mentorem oraz nazywa go „synem, jakiego zawsze chciał mieć”. Jest doskonałym kierowcą. Jest również członkiem rodzin z Chamberlain Hills, jednak nie angażuje się zbytnio w gangsterskie porachunki[37]. Ma pod opieką psa Chopa, który formalnie należy do Lamara – jednak ten zbytnio mu o nim nie wypomina[38]. Umiejętnością specjalną Franklina jest czasowa możliwość kierowania pojazdem w spowolnionym tempie[39]. Głosu użyczył mu Shawn Fonteno.

Rodzina De Santa[edytuj | edytuj kod]

  • Amanda De Santa (właściwie Amanda Townley) – żona Michaela oraz mama Jimmy’ego i Tracey. Pracowała jako striptizerka, gdy poznała Michaela. Po upozorowaniu śmierci jej męża ich relacje znacznie się pogorszyły. Romansuje ze swoim trenerem tenisa oraz uprawia jogę (również z trenerem). Po jakimś czasie godzi się z Michaelem, starając się stworzyć szczęśliwą rodzinę. Głosu użyczyła jej Vicki Van Tassel.
  • Tracey De Santa (właściwie Tracey Townley) – nastoletnia córka Michaela i Amandy. Siostra Jimmy’ego, z którym podobnie jak ze swoimi rodzicami ma kiepskie relacje. Jest zamieszana w biznes pornograficzny. Chciała wystąpić w prowadzonym przez Lazlowa Jonesa programie „Chwała lub chała”, lecz Trevor i Michael przerwali jej występ. Podobnie jak reszta członków rodziny, po jakimś czasie relacje Tracey z jej ojcem ulegają znacznej poprawie. Głosu użyczyła jej Michal Sinnott.
  • James „Jimmy” De Santa (właściwie James Townley) – dwudziestoletni syn Michaela i Amandy, brat Tracey. Jest leniwy i marudny. Cały dzień przeważnie spędza grając na konsoli i sporadycznie pali marihuanę oraz chce popisać się przed swoim ojcem, między innymi poprzez próbę sprzedaży jachtu. Nie podoba się to jego ojcu, który chce, by Jimmy był wykształcony i znalazł porządną pracę. Wkręcił swojego ojca w odurzanie się narkotykami po to, by go opuścić z całą resztą rodziny. Po jakimś czasie jego relacje między resztą członków rodziny także się poprawiają. Głosu użyczył mu Danny Tamberelli.

Pozostałe postacie[edytuj | edytuj kod]

  • Steve Haines – wysoki rangą skorumpowany agent FIB (odpowiednik amerykańskiej agencji FBI), jeden z dwóch głównych antagonistów gry. Zleca protagonistom m.in. napaść na furgon przewożący papiery wartościowe oraz włamanie do budynku FIB w celu przejęcia obciążających go dowodów. Jeśli gracz wybierze zakończenie C, Steve jako pierwszy zginie będąc zestrzelony na diabelskim młynie przez Trevora, do którego miał wendettę (agent uważał Philipsa za „zagrożenie dla społeczeństwa”). Jego nazwisko sugeruje, że ma francuskie korzenie. Głosu użyczył mu Robert Bogue.
  • Lester Crest – stary przyjaciel Michaela oraz Trevora, który zawsze im pomagał przy napadach na bank – jest odpowiedzialny za przebieg przeszłych i czekających na protagonistów napadów, pozostałych członków oraz sposobu ucieczki. Jest nazywany „mózgiem operacji” ze względu na jego olbrzymią wiedzę w zakresie współczesnej technologii oraz informatyki. Nigdy nie uczestniczy bezpośrednio w akcji z powodu jego częściowej niepełnosprawności fizycznej (zazwyczaj jeździ na wózku inwalidzkim lub porusza się o drewnianej lasce). Ponadto prócz napadów dość intensywnie ingeruje w życie społeczno-polityczne miasta Los Santos, zlecając różne zadania Michaelowi lub Franklinowi, a przy tym manipulując zmianami cen akcji spółek na giełdzie papierów wartościowych. Głosu użyczył mu Jay Klaitz.
  • Lamar Davis – najlepszy przyjaciel Franklina. W przeciwieństwie do niego, zostaje określony (przez Rockstar Games) jako osoba zabawna i szalona. Ponadto w przeciwieństwie do Franklina Lamar mocno angażuje się w sprawy Rodzin z Chamberlain Street, do których należy. Pracuje z Franklinem jako komornik dla Simeona Yetariana – ormiańskiego dilera luksusowych samochodów. Zazdrości Franklinowi tytułu „pracownika miesiąca”. Formalnie pies o imieniu Chop należy do niego, jednak Lamar zbytnio nie wypomina tego Franklinowi, który ma go w opiece. Głosu użyczył mu Slink Johnson.
  • Martin Madrazo – meksykański lider kartelu narkotykowego, z którego głównie czerpie dochód. Żąda od Michaela dość pokaźnej sumy za zdewastowanie domu należącego do niego, który został zniszczony przez pomyłkę podczas zamieszania o romans żony Michaela z trenerem tenisa ziemnego. Jakiś czas później daje mu zlecenie zabicia swojego kuzyna. Głosu użyczył mu Alfredo Huercera.
  • Simeon Yetarian – ormiański diler samochodów, sprzedaje pojazdy „osobom, które na nie nie stać”. By sprowadzać kolejne samochody do swojego salonu, zatrudnia w tym celu Lamara i Franklina, którzy – jako komornicy – konfiskują samochody, jeżeli klienci zalegają z opłacanymi ratami. Podczas ich zatrudnienia okrzykuje Franklina „pracownikiem miesiąca”, co staje się powodem zazdrości u Lamara. Swój samochód sprzedaje również Jimmy’emu De Sancie, który podobnie jak wielu innych pozostałych klientów zalegał z ratami. W celu przejęcia samochodu wysłał Franklina, który ukradł jego samochód. Poprzez groźbę Michaela z użyciem pistoletu, który siedział ukryty na tylnym siedzeniu, rozkazał wjechać mu do jego salonu, kończąc z nim współpracę. Głosu użyczył mu Demosthenes Chrysan.
  • Denise Clinton – ciotka Franklina, która mieszka razem z nim w domu w Strawberry. Dom w połowie należy do niej, a w połowie do jej siostrzeńca. Ponadto ma dość chłodne z nim relacje oraz sądzi, że nie ma on żadnych ambicji. Głosu użyczyła jej Janet Hubert.
  • Isiah Friedlander – profesjonalny terapeuta prowadzący swój zakład przy plaży Del Perro w Los Santos. Na spotkania uczęszcza do niego Michael, próbując coś zmienić w swoim życiu. Głosu użyczył mu Bryan Scott Johnson.
  • Fabien LaRouche – Francuz, prywatny instruktor jogi Amandy. Podczas jednych z zajęć zaprasza Michaela do przyłączenia się do uprawiania jogi. Gdy Fabien próbował wykonać pozycję seksualną z Amandą, Michael zaczyna go atakować, ale Fabien ze spokojem wykonuje unik, przez co Michael wpada do basenu. Po ponownym spotkaniu Fabiena, Michael oraz Jimmy byli przez niego obrażani. W końcu Amanda każe Michaelowi go uderzyć. Michael chwyta laptopa kobiety siedzącej przy osobnym stoliku i uderza nim Fabiena. Głosu użyczył mu Michael Giese.

Rozgrywka[edytuj | edytuj kod]

Wymagania gry
Minimalne Zalecane
Microsoft Windows
System operacyjny Windows Vista 64-bit SP1/2 Windows 7 64-bit SP1, Windows 8 64-bit, Windows 8.1 64-bit
Procesor Intel Core 2 Quad Q6600 2.40 GHz lub jego odpowiednik AMD Phenom 9850 Quad-Core 2.5 GHz Intel Core i5 3470 3.2 GHz lub jego odpowiednik AMD X8 FX-8350 4 GHz
Pamięć operacyjna 4 GB 8 GB
Wolne miejsce na dysku twardym 65 GB
Karta graficzna 1 GB, DirectX 10/10.1/11 (NVIDIA 9800 GT lub AMD HD 4870) 2 GB, DirectX 10/10.1/11 (NVIDIA GTX 660 lub AMD HD7870)
Karta dźwiękowa kompatybilna z DirectX 9.0c

Grand Theft Auto V zostało zaprojektowane w taki sposób, aby usprawnić każdy element rozgrywki z poprzednich części serii[40]. Obszar gry jest większy niż obszar z gier Red Dead Redemption, Grand Theft Auto: San Andreas i Grand Theft Auto IV razem wziętych[41]. Ponadto przełączanie się między postaciami jest dynamiczne. Protagoniści żyją także swoim własnym „życiem” i wykonują różne aktywności, gdy nie są sterowani przez gracza[37].

Gracz (jak w poprzednich częściach gry z uniwersum 3D oraz HD) steruje protagonistami z perspektywy trzeciej osoby. Może on poruszać się po mapie bez wymogu wykonywania misji, które z kolei odblokowują kolejne możliwości w grze[42]. Ponadto (w porównaniu z poprzednimi częściami gry) swobodna rozgrywka gry została wzbogacona o BASE jumping oraz możliwość nurkowania za pomocą odpowiedniego sprzętu lub batyskafu. Gracz może także korzystać ze smartfonów dostępnych u każdego protagonisty (każdy z nich posiada urządzenie innej marki, które odwzorowują popularne modele ze świata rzeczywistego). Można za pomocą nich wykonywać zdjęcia używając różnych filtrów, a także przeglądać strony internetowe, tak jak w Grand Theft Auto IV[43].

Grywalni (kierowani przez gracza) są trzej protagoniści – Trevor Philips, Franklin Clinton oraz Michael De Santa, którzy wykonują misje głównie polegające na popełnianiu przestępstw, wyświadczaniu przysług konkretnym osobom, a także zajmowaniu się nielegalnymi interesami. W późniejszej części gry misje polegają także na rozwiązywaniu problemów, z którymi zmagają się główni bohaterowie. Gdy misję wykonuje więcej niż jeden protagonista, gracz może się między nimi przełączać, a w trakcie wykonywania niektórych zadań istnieje także możliwość sterowania psem Franklina – Chopem[44]. Każdy z bohaterów posiada specjalne, indywidualne umiejętności, które są niezbędne lub bardzo pomocne w trakcie wykonywania zadań (np. Trevor posiada większe zdolności pilotażu samolotu od pozostałej dwójki, a Michael potrafi strzelać do wrogów w spowolnionym tempie)[45][46]. Bohaterowie po raz pierwszy w serii gier Grand Theft Auto mogą poruszać się po cichu (ruch postaci zaczerpnięty z gier nazywanych „skradankami”) oraz w tym trybie obezwładniać przeciwnika bez alarmowania reszty wrogów[47].

Dopracowany został także HUD oraz wyświetlane na nim informacje. Gdy gracz otrzyma obrażenia, jego zdrowie będzie się dynamicznie regenerowało do połowy pełnego poziomu. Oddziały policyjne posiadają swój określony zasięg widzenia, dzięki czemu ucieczka z określonego terenu poszukiwań gracza (jak w poprzedniej numerycznie części serii) nie jest jedyną możliwością uniknięcia schwytania przez stróżów prawa. Jeżeli ukryje się i nie zostanie zauważony przez policjantów, to zaniechają oni dalszych poszukiwań[48]. Ponadto wraz z każdym wzrostem wskaźnika ścigania gracza przez policję, ta staje się coraz bardziej agresywna oraz dąży do natychmiastowej śmierci ściganego[49]. Podczas wykonywanych misji pojawiają się również odpowiednie oznaczenia o przewadze strategicznej protagonisty w określonym momencie (co zazwyczaj jest informacją dla gracza, by przejął nad nim sterowanie w określonym momencie), lub jego niskim stanie zdrowia i oczekiwanej pomocy[44].

Protagoniści podczas wykonywanych napadów nawiązują także kontakt z najętymi współpracownikami, którzy im pomagają przy rabunkach. Zależnie od oferowanej płacy w postaci udziału z łupu uzyskanego z napadu, każdy najemnik posiada inne specjalizacje, umiejętności, sprzęt, a także predyspozycje do sposobu wykonywania rabunku[50][51][52], które są planowane przed misją przez Michaela oraz Lestera Cresta. Prócz samego planu napadu, gracz musi zorganizować także plan oraz sprzęt służący ucieczce przed policją po dokonaniu skoku[53].

Grand Theft Auto V jest pierwszą grą z serii, gdzie występuje wiele gatunków zwierząt, które można napotkać w mieście i w środowisku naturalnym. Są także te, z którymi można wejść w interakcje (m.in. pies Chop, którego Franklin może wyprowadzać na spacer; gracz może nim sterować podczas określonych misji). Niektóre zaś stają się celem polowań – a polowania natomiast zadaniem do wykonania po przyjęciu przez gracza misji[54][55].

Zmiany i nowości w odświeżonej wersji gry na PS4, XONE i PC[edytuj | edytuj kod]

Rockstar Games za pośrednictwem portalu IGN udostępniło nowości, które pojawią się w odświeżonej wersji gry na konsole ósmej generacji oraz komputery osobiste. Są to przede wszystkim: widok z perspektywy pierwszej osoby z możliwością jej przełączania w dowolnym momencie gry (oraz możliwością korzystania z telefonu w wersji trójwymiarowej)[56][57], odtwarzanie gry w jakości 1080p oraz 30 klatkach na sekundę dla konsoli ósmej generacji, a dla komputerów osobistych obsługa jakości 4K wraz z 60 klatkami na sekundę[58]; dodano ponad 100 utworów muzycznych do radia oraz usprawniono wiele aspektów graficznych[58]. Dodano także dwie godziny muzyki do ścieżki dźwiękowej[59].

W wersji na komputery osobiste Rockstar North zaimplementował także tak zwany „tryb reżysera” oraz autorski edytor filmów, Rockstar Editor. Tryb reżysera pozwoli na uzyskanie dostępu do wszystkich możliwych modeli w grze (które będą odblokowane dopiero po graniu w GTA Online, bądź ukończeniu kampanii trybu jednoosobowego), które będą mogły wypowiadać kwestie, oraz dowolną modyfikację owych modeli, parametrów świata, szybkości kamery, jej pozycje, tempo sceny itp. Nagrane ujęcia będzie można później edytować w programie Rockstar Editor, a ponadto odtwarzać projekt w trybie pełnoekranowym, dodać do klipu tekst, lub wstawić ścieżkę dźwiękową z gry. Gotowy film można opublikować np. w serwisie YouTube lub platformie Rockstar Games Social Club (na której będzie można wziąć udział w konkursach powiązanych z tworzeniem filmów w edytorze)[60][61][62]. Dzień przed premierą gry w wersji na komputery osobiste Rockstar Games na swoim kanale na portalu YouTube opublikował film będący wprowadzeniem do edytora filmów oraz trybu reżysera[63]. Firma zapowiedziała wprowadzenie edytora filmów wraz z trybem reżysera na konsole ósmej generacji. Ich zaimplementowanie Rockstar Games planuje na lato 2015 roku[64].

Produkcja i wydanie[edytuj | edytuj kod]

Grand Theft Auto V zostało oficjalnie zapowiedziane przez Rockstar Games 25 października 2011 roku, a 2 listopada 2011 został zaprezentowany oficjalny trailer gry[65][66]. Drugi zwiastun gry miał premierę 14 listopada 2012 roku[67], a oficjalny film z rozgrywki ukazał się 9 lipca 2013[68]. Premierowy zwiastun z gry na konsole ósmej generacji pojawił się osiem dni przed premierą odświeżonej wersji gry[69], a na komputery osobiste – 12 dni przed premierą[70], a także trailer z napadów dzień później (amerykańska firma komputerowa Nvidia współpracująca z Rockstar North oświadczyła, że został on stworzony w edytorze video w grze, który będzie dostępny w wersji na komputery osobiste[71])[72]. Obszar gry jest wzorowany na metropolii Los Angeles oraz południowej Kalifornii[73]. Poza wersją standardową gra została także wydana w edycji specjalnej i kolekcjonerskiej, w których skład wchodzą m.in. mapa miasta, czapka oraz saszetka na pieniądze[74]. Produkcja Grand Theft Auto V pochłonęła 115 mln dolarów, natomiast na promocję gry wydano ok. 150 mln, przez co jedenasta część serii stała się najdroższą grą w historii branży rozrywki elektronicznej[75]. 1 października 2013 roku uruchomiony został tryb online, pozwalający na grę z innymi przez sieć Internet[76].

Dodatki[edytuj | edytuj kod]

Rockstar Games po wydaniu trybu Online zaczęło wydawać różnego rodzaju DLC do gry – są one darmowe, lecz wymagają dostępu do Internetu oraz oryginalnej wersji gry. Oprócz wypuszczania kolejnych dodatków, w trybie wieloosobowym pojawiają się wydarzenia związane z konkretnym, aktualnie wydanym dodatkiem – najczęściej jest to zwiększona ilość zdobywanego doświadczenia i zdobywanych pieniędzy, a także organizowane jest jedno wydarzenie. Zawartość z DLC pojawia się również w trybie jednoosobowym gry. Pojawią się one także w tworzonej wersji gry na komputery osobiste i konsole ósmej generacji[77].

Zostało wydanych 14 dodatków:

  • Beach Bum Pack – dodatek zawierający nowe bronie i pojazdy nawiązujące do zabaw na plaży. Zawiera także nowe fryzury, ubrania i tatuaże[78]. Z okazji wydania dodatku odbyła się impreza w grze o nazwie „Vespucci Beach Party”[79].
  • Holiday Gifts – świąteczna dodatkowa zawartość do gry. Pojawiają się w niej ubrania, czapki oraz maski związane ze świątecznym klimatem[80].
  • Valentine’s Day Massacre Special – DLC z okazji Walentynek zawierający nowy karabin maszynowy (przypominający niegdyś popularny pistolet maszynowy Tommy Gun), limuzynę z lat 20. XX wieku, a także nowe ubrania, dodatki i fryzury nawiązujące do święta Walentynek[81]. W związku z wydanym dodatkiem odbyło się weekendowe wydarzenie[82].
  • Business Pack – dodatek zawierający zawartość związaną z okazywaniem swojego bogactwa. Dodane zostają trzy nowe supersamochody, nowy typ samolotu, a także dwa nowe rodzaje broni o dużej sile rażenia. Wyjątkowo pojawiają się także nowe garnitury, okulary i buty[83]. Z okazji wydania dodatku miała miejsce kolejna wirtualna impreza w grze[84].
  • High Life – zawartość związana z luksusowym życiem w mieście. Dodaje nowe apartamenty, trzy luksusowe samochody i motocykl, a także nową broń zwaną „Bullpup Rifle” (będąca odpowiednikiem francuskiego karabinu FAMAS)[85]. Tradycyjnie odbyło się wydarzenie związane z tym dodatkiem[86].
  • I’m not a Hipster – DLC skupiające się na wyróżnieniu wyglądu gracza wśród innych. Zawiera kilka nowych pojazdów, nowy pistolet oraz sztylet, a także szereg nowych ubrań i akcesoriów[87]. Odbyło się weekendowe wydarzenie z tej okazji[88].
  • Independence Day Special – dodatek związany z obchodzonym 4 lipca w Stanach Zjednoczonych Dniem Niepodległości. Zawiera nowy motocykl oraz monster trucka, muszkiet i wyrzutnię fajerwerków, kilka nowych nieruchomości, flary, koszulkę z napisem „Made in the U.S.A.”, możliwość przejażdżki kolejką górską oraz diabelskim młynem na molo w Los Santos[89]. Z okazji wydarzenia, poprzez które powstał dodatek, odbyło się tradycyjnie weekendowe wydarzenie[90].
  • San Andreas Flight School – DLC powiązane z lotnictwem w grze mający swoją premierę 19 sierpnia 2014 roku. Wprowadza on przede wszystkim dwa nowe samoloty, śmigłowiec oraz samochód, a także plecaki do spadochronów (w tym: zapasowy spadochron), strój pilota, a także wyzwania solowe pomiędzy graczami w szkole latania[91][92]. Z okazji premiery dodatku odbyło się także weekendowe wydarzenie 22 sierpnia, a zakończyło 24 sierpnia 2014[93]. Dodano także parę nowych akcji związanych z dodatkiem[94].
  • The Last Team Standing – aktualizacja wprowadza dwa nowe modele broni oraz trzy nowe pojazdy lądowe. Dodano także nową funkcję do kreatora misji nazwaną The Last Team Standing, polegającą na wygranej drużyny, która jako ostatnia po danej potyczce pozostanie żywa[95].
  • Festive Surprise – świąteczna niespodzianka od Rockstar Games. Dodatek wprowadza wyrzutnię rakiet samonaprowadzających, możliwość bitwy na śnieżki w trybie Online, akcesorium powiązane ze świętami (nowe maski, swetry, szaliki, kapelusze itd.) oraz cztery nowe pojazdy, w tym trzy sportowe[96].
  • Heists – aktualizacja wprowadza tryb napadów, a ponadto zawiera także nowe tryby rozgrywki, codzienne wyzwania, odnawianie każdego dnia oraz zupełnie nowe uzbrojenie, ekwipunek i pojazdy. W trybie napadów czteroosobowa drużyna graczy otrzymuje możliwość zaplanowania i przeprowadzenia ataku na wyznaczony cel. Każdy z pięciu udostępnionych scenariuszy podzielony jest na szereg mniejszych etapów obejmujących bardziej szczegółowe zadania. Wszystkie sekwencje można rozegrać na kilka sposobów, a kluczem do pomyślnego ukończenia napadu jest ścisła współpraca między członkami drużyny. Ważną rolę podczas skoku odegra lider, od którego będzie zależał przydział zadań, wybór ekwipunku czy podział łupów[97].
  • Shark Cash Cards – dodatek umożliwiający zakup dolarów Grand Theft Auto do GTA Online[98].
  • Ill-Gotten Gains: Part 1 – aktualizacja wprowadzająca nowe ubrania, akcesoria, broń ochrony osobistej, a także nowe pojazdy wojskowe, samoloty, czy drogie samochody. Dodano także widok z maski pojazdu w trybie widoku z pierwszej osoby. Premiera dodatku odbyła się 10 czerwca. W weekend następujący po wydaniu odbyło się weekendowe wydarzenie z tej okazji[99][100][101][102].
  • Ill-Gotten Gains: Part 2 – druga część aktualizacji dodatku Ill-Gotten Gains. Aktualizacja wprowadza 5 nowych pojazdów: łódź i cztery pojazdy lądowe, a także kastet do zakupienia w Ammu-Nation oraz nowe ubrania i akcesoria. Ponadto w wersji konsolowej gry pojawi się radiostacja The Lab, która była dostępna obecnie tylko w wersji na komputery osobiste. Premiera dodatku odbyła się 8 lipca 2015 roku[103][104][105].

Prócz okazjonalnych dodatków, gra została rozszerzona o tryb kreatora zadań oraz różnych form rywalizacji pomiędzy graczami[106].

Grand Theft Auto Online[edytuj | edytuj kod]

Grand Theft Auto V jest pierwszą grą w historii serii Grand Theft Auto, w której firma Rockstar Games intensywnie wspiera tryb wieloosobowy, implementując go już w początkowej wersji gry. Dodatek Grand Theft Auto Online został uruchomiony 1 października 2013 roku[107] dla konsol siódmej generacji. Dla konsol ósmej generacji oraz komputerów osobistych tryb Online został uruchomiony w dniu premiery[8][108]. Do trybu gracz może dołączyć poprzez wybranie czwartej postaci spośród trójki protagonistów w menu gry trybu jednoosobowego[potrzebne źródło].

Rozgrywka[edytuj | edytuj kod]

Gra w trybie Online oferuje tryb rozgrywek wieloosobowych do maksymalnie szesnastu graczy jednocześnie przebywających na konkretnym serwerze. Mogą oni swobodnie poruszać się po mieście i wykonywać różne aktywności (które są dostępne w trybie jednoosobowym gry)[109], a także dołączyć do trybu deathmatch[110], bądź też wziąć udział w wyścigu[111]. Mogą także dowolnie modyfikować swoją postać, broń lub pojazd[112], nabywać posiadłości, czy też wykonywać różnego rodzaju zadania (nazywane przez Rockstar Games „Verified Jobs”), za które można otrzymać pieniądze oraz punkty doświadczenia potrzebne do osiągania kolejnych poziomów doświadczenia, dzięki którym można odblokować kolejne możliwości w grze[113].

Kreator zadań[edytuj | edytuj kod]

Do dyspozycji graczy oddano tryb kreatora zadań. Ich twórcy mogą dowolnie nanosić na mapę dowolne obiekty znajdujące się w podstawowej wersji gry, ustawiać tzw. checkpointy, a także start i metę (dla trybu wyścigów), czy też punkty odrodzenia graczy na mapie po śmierci (dla trybu deathmatch). Po stworzeniu odpowiedniego zadania gracz ma także możliwość opublikowania go na stronie internetowej społeczności Grand Theft Auto V[108].

Ekipy[edytuj | edytuj kod]

Prócz udziału gracza w popularnych dla trybu wieloosobowego trybach, może on także zrzeszać się w dowolnej ilości ekip lub sam zostać ich twórcą (oraz jednocześnie przywódcą, liderem), dzięki czemu może dzięki nim zdobyć dodatkowe pieniądze oraz punkty doświadczenia w trybie Online. W jednej ekipie może mieć udział do 1000 graczy rekrutowani za pomocą ich samodzielnego dołączenia lub wysłania zaproszenia. Każda grupa posiada także swój emblemat, hierarchię, motto oraz wyróżniający ją gest. Ponadto przy tworzeniu ekipy jest wybierane jest jej główne przeznaczenie: „Gadatliwi”, „Poszukiwacze wrażeń”, „Rebelianci”, „Żołnierze”, a także „Gwiazdy”. Rywalizacja pomiędzy ekipami umożliwia zdobywanie coraz wyższych miejsc w rankingu zrzeszeń[114].

Wersja na komputery osobiste i konsole ósmej generacji[edytuj | edytuj kod]

Dnia 10 czerwca 2014 roku (po niespełna 9 miesiącach od premiery gry na konsole siódmej generacji) gra została zapowiedziana oraz zaprezentowana podczas konferencji firmy Sony na targach gier E3 przez przedstawicieli firmy Take-Two Interactive na komputery osobiste oraz konsole Xbox One i PlayStation 4, ustalając najpierw bliżej nieznaną datę premiery w okresie jesieni 2014 roku[15], a następnie ustalając datę premiery odświeżonej wersji gry na 18 listopada 2014 dla konsol ósmej generacji, a dla komputerów osobistych wyznaczając datę 27 stycznia 2015 roku[8], następnie 24 marca 2015[115], a później na datę 14 kwietnia 2015 roku[9]. Pojawił się także z tej okazji filmik oraz sześć zrzutów ekranu z gry[8]. Ponadto firma Rockstar Games ogłosiła, że pojawi się ekskluzywna zawartość dla graczy odświeżonej wersji gry, jeśli grali także w grę w wersji na konsole siódmej generacji[116].

Rockstar Games na swojej oficjalnej witrynie zapowiedział zmiany w powyższych wersjach gry, jakimi są m.in. nowe rodzaje broni, pojazdy, posiadłości, czy też usprawnione modyfikowanie wyglądu grywalnych postaci. Pojawi się także edytor filmów, które zostały nagrane podczas rozgrywki. Po ogłoszeniu dat premier odświeżonej wersji gry na komputery osobiste i konsole ósmej generacji firma Rockstar zapowiedziała, że liczba graczy w trybie wieloosobowym zostanie zwiększona do 30 graczy[117]. Ponadto gracze konsol siódmej generacji będą mogli przenieść swoje zapisane stany gry do odświeżonej wersji gry po zsynchronizowaniu z platformą Social Club[118]. Oprócz tego wszystkie dodatki DLC wydane na konsole siódmej generacji znajdą się również w nowych wersjach[119]; pojawił się także oficjalny trailer gry[120]. Grand Theft Auto V w „odświeżonej” wersji można zamówić w przedsprzedaży[121]. Jest także dostępna w dystrybucji cyfrowej na platformie Steam[122]. Jej zakup w przedsprzedaży przydziela kupującemu bonus w postaci półtora miliona dolarów do wydania w grze (pół miliona dla trybu jednoosobowego i milion dla trybu wieloosobowego[123]), a także darmową kopię gry Grand Theft Auto: San Andreas, jeśli kupi on grę do 1 lutego (ofertę jednak w tym dniu przedłużono do 9 marca już bez darmowej kopii gry, a później – po następnym przeniesieniu daty premiery gry na komputery osobiste – przedłużono ją do 31 marca). Gra będzie dostępna do pobrania i instalacji tydzień przed premierą[122][124]. GTA V obsługuje kontrolery Steam oraz system SteamOS[122]. 27 lutego i 27 marca 2015 roku Rockstar Games opublikowało po 15 nowych zrzutów ekranu na news z wersji gry na komputery osobiste[125][126]. 6 dni przed premierą portal PC Gamer opublikował 24 nowe zrzuty ekranu z gry na platformę PC[127].

Odbiór gry[edytuj | edytuj kod]

 Odbiór gry
Recenzje
Publikacja Ocena
Edge X360: 10/10[128]
Eurogamer PS3: 9/10[129]
Game Informer PS3: 9,75/10[130]
PS4: 9,75/10[131]
Game Revolution X360: 5/5[132]
PS4, XONE: 5/5[133]
Gry-Online PS3: 10/10[17][a]
PS4: 10/10[134]
PC: 9,5/10[135]
GameSpot PS3: 9/10[136]
PC, PS4, XONE: 9/10[137]
GamesTM X360: 10/10[138]
GamesRadar X360: 5/5 gwiazdek[139]
PS4: 5/5 gwiazdek[140]
GameZone PS3 i/lub X360: 10/10[141]
IGN PS3, X360: 10/10[142]
PS4, XONE: 10/10[143]
PC: 10/10[144]
Official PlayStation Magazine (UK) PS3: 10/10[145]
Official Xbox Magazine X360: 10/10[146]
„Official Xbox Magazine” (UK) X360: 10/10[147]
PSX Extreme PS4: 9,7/10[148]
Video Gamer X360: 10/10[149]
PS4: 10/10[150]
PC: 10/10[151]
Gram.pl PS3: 9,6/10[152]
XONE: 9,7/10[153]
PC: 9/10[154]
Oceny z agregatorów
Agregator Ocena
GameRankings

PS3: 97,01% (z 34 recenzji)[155]
X360: 96,1% (z 39 recenzji)[156]
PS4: 96,33% (z 41 recenzji)[157]
XONE: 98,33% (z 12 recenzji)[158]
PC: 94,90% (z 29 recenzji)[159]

Metacritic

PS3: 97/100 (z 50 recenzji)[160]
X360: 97/100 (z 58 recenzji)[161]
PS4: 97/100 (z 66 recenzji)[162]
XONE: 97/100 (z 14 recenzji)[163]
PC: 96/100 (z 55 recenzji)[164]

Grand Theft Auto V została pozytywnie przyjęta przez krytyków. Średnia ocen w serwisie Metacritic wynosi 97/100 na konsole Xbox 360[161] i PlayStation 3[160]. Recenzenci chwalili otwarty świat gry i rozbudowany główny wątek fabularny. Wysokie oceny podaje też serwis agregujący GameRankings[155][156]. Trzy dni po premierze gra została umiejscowiona przez redakcję serwisu IGN na drugim miejscu listy „The Top 25 Xbox 360 Games”[165].

Według recenzenta z portalu Edge możliwość przełączania się pomiędzy protagonistami jest ułatwieniem w postaci unikania długiego czasu podróży do punktu, gdzie rozpoczyna się konkretna misja[128]. Matt Bertz z „Game Informer” uznał także, że ich przełączanie znacząco dynamizuje przebieg akcji podczas wykonywanych misji[130]. Tom Bramwell z portalu Eurogamer dodał, że ta opcja staje się swego rodzaju elementem taktycznym podczas strzelaniny i znacząco ułatwia wykonywanie zadań, w porównaniu z poprzednimi grami z serii Grand Theft Auto[129]. Ponadto Keza McDonald z portalu IGN oznajmił, że owe przejścia podczas strzelanin powodują mniej przewidywalne następstwa przy wykonywanych zadaniach[142].

Sprzedaż[edytuj | edytuj kod]

Grand Theft Auto V było najlepiej sprzedającą się grą w Stanach Zjednoczonych w 2013 roku (pod uwagę brano tylko sprzedaż wersji pudełkowej)[166], w Wielkiej Brytanii gra była najlepiej sprzedającym się produktem branży rozrywkowej tego roku[167]. Gra była także najszybciej sprzedającym się tytułem po premierze w Polsce, w 24 godziny gra została sprzedana w 60 000 egzemplarzach[168]. W 2014 roku gra osiągnęła rekord dochodu (94 000 000 funtów), a także sprzedaży wszech czasów w Wielkiej Brytanii[169].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Gra prócz licznej ilości pochwał, spotkała się również z falą kontrowersji spowodowanych treściami oraz rzekomymi naruszeniami wizerunku znanych osób lub utworów muzycznych, które są zawarte w Grand Theft Auto V.

Ukazywanie tortur[edytuj | edytuj kod]

Misja „Jak na szkoleniu” (ang. By the book) ukazuje torturowanie człowieka zatrzymanego podczas akcji FIB przez Trevora, by w ten sposób wyciągnąć od niego informacje na temat azerbejdżańskiego uciekiniera stwarzającego zagrożenie dla instytucji FIB. Gracz ma możliwość wybrania tortur, które główny protagonista zastosuje na swojej ofierze i uśmiercenia jej. Wywołało to kontrowersje wokół recenzentów oraz komentatorów[170][171].

Keith Best z brytyjskiej organizacji pozarządowej Freedom from Torture stwierdził, że twórcy gry „przekroczyli «pewną» granicę”. Ponadto Keith Vaz z brytyjskiej Partii Pracy wyraził obawę o negatywnym wpływie przebiegu misji na niepełnoletnich graczy[172].

Postępowania prawne[edytuj | edytuj kod]

  • W październiku 2013 roku, raper Daz Dillinger złożył pozew do Rockstar Games oraz Take-Two Interactive o wycofanie i skasowanie produktu Grand Theft Auto V z powodu rzekomego wykorzystania jego dwóch utworów w grze bez jego zezwolenia, posądzając obie firmy o kradzież[173].
  • W lutym 2014 roku osobowość amerykańskiej telewizji – Karen Gravano – postawiła zarzut firmie Rockstar Games, że jedna z postaci zaimplementowanych w grze opiera się na jej historii oraz jest jej podobizną przedstawioną bez jej zgody[174]. Studio Rockstara w kwietniu złożyło prośbę o oddalenie owego pozwu ze względu na wykluczenie zarzutów przez pierwszą poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych[175].
  • W lipcu 2014 roku aktorka Lindsay Lohan także złożyła pozew twierdząc, że jedna z postaci w grze zawiera jej podobiznę, a także został wykorzystany jej głos i rodzaj odzieży bez pozwolenia[176].

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Australijska firma Target Australia po przeprowadzonej w Internecie petycji wycofała grę ze sprzedaży w swoich sklepach z powodu ukazywania w Grand Theft Auto V przemocy wobec kobiet[177].

Uwagi

  1. Dotyczy także wersji na Xbox 360.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Grand Theft Auto V (ang.). IGN. [dostęp 2014-04-11].
  2. Simon Priest: Houser: City first then characters for GTA V, 1000 page script likely (ang.). Strategy Informer, 2009-11-16. [dostęp 2012-11-18].
  3. Rockstar Game Tips: Learn from the Max Payne 3 Leaderboard Legends (ang.). Rockstar Games, 2012-10-10. [dostęp 2013-01-02].  Cytat: „Max Payne 3 does use RAGE, and we're also using it for GTAV.”
  4. Matt Bertz: Grand Theft Auto V Reader Q&A (ang.). GameInformer, 2012-11-16. [dostęp 2013-02-10].
  5. GTAV Title Update 1.28 Notes (PS4/Xbox One/PS3/Xbox 360/PC) (ang.). support.rockstargames.com, 2015-07-08. [dostęp 2015-07-11].
  6. Grand Theft Auto V [XBOX 360] (pol.). Gry-Online. [dostęp 2015-05-23].
  7. Grand Theft Auto V [PS3] (pol.). Gry-Online. [dostęp 2015-05-23].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Grand Theft Auto V Release Dates and Exclusive Content Details for PlayStation 4, Xbox One and PC (ang.). rockstargames.com, 2014-09-12. [dostęp 2014-11-14].
  9. 9,0 9,1 9,2 Samit Sarkar: GTA 5 PC delayed again to April 14, online heists coming March 10 (ang.). polygon.com, 2015-02-24. [dostęp 2015-02-25].
  10. Grand Theft Auto V (pol. • ang. • fr. • niem. • hiszp. • wł. • szw. • norw.). pegi.info. [dostęp 2015-05-23].
  11. Grand Theft Auto V (ang.). esrb.org. [dostęp 2015-05-23].
  12. GRAND THEFT AUTO V (Multi Platform) (ang.). classification.gov.au. [dostęp 2015-6-17].
  13. Grand Theft Auto V: Supported Languages and Region-Lock Information (ang.). support.rockstargames.com. [dostęp 2015-05-25].
  14. Los Santos & Blaine County (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-26].
  15. 15,0 15,1 Patryk Purczyński: E3 2014: GTA V oficjalnie na PC, PS4 i XOne! (pol.). gram.pl, 2014-06-10. [dostęp 2014-06-10].
  16. Rekordowa sprzedaż GTA V, świetne wyniki finansowe Take-Two i 10 powstających gier na next-geny (pol.). gry.interia.pl, 2014-02-08. [dostęp 2015-05-26].
  17. 17,0 17,1 Szymon Liebert: Recenzja gry Grand Theft Auto V – 10 gwiazdek dla GTA V!. Gry-Online, 2013-09-24. [dostęp 2014-02-06].
  18. Kevin Lynch: Confirmed: Grand Theft Auto 5 breaks 6 sales world records (ang.). guinnessworldrecords.com, 2013-10-08. [dostęp 2015-05-26].
  19. Los Santos: a sprawling sun-soaked metropolis full of self-help gurus, starlets and fading celebrities, once the envy of the Western world, now struggling to stay afloat in an era of economic uncertainty and cheap reality TV. (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-26].
  20. The 100 best games ever (ang.). edge-online.com, 2015-02-25. [dostęp 2015-05-26].
  21. XBOX 360 GAME OF THE YEAR 2013 WINNER (ang.). GameSpot. [dostęp 2015-05-26].
  22. Jason Dietz: The Best Videogames of 2013 (ang.). Metacritic, 2013-12-30. [dostęp 2015-05-26].
  23. Tamoor Hussain: Golden Joysticks 2013: Full list of winners (ang.). computerandvideogames.com, 2013-10-25. [dostęp 2015-05-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-08)].
  24. Grand Theft Auto V grą o największym budżecie w historii. Gry-Online, 2013-09-09. [dostęp 2015-05-26].
  25. Misja „Prolog” rozpoczynająca fabułę gry.
  26. Sid Shuman: Grand Theft Auto V: What We Know (ang.). blog.us.playstation.com, 2013-06-28. [dostęp 2015-05-25].
  27. Trailers (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-25].
  28. Heists (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-25].
  29. Trailers (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-25].
  30. Misja „Koniec wojennej ścieżki”, gdzie Trevor wykopuje grób Michaela, w którym rzekomo miało się znajdować jego ciało.
  31. Misja „Wielka fucha”.
  32. Wątek główny – GTA V – misje – poradnik do gry – Finał – wstęp (pol.). Gry–Online, 2014-12-23. [dostęp 2015-05-24].
  33. Michael (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-24].
  34. Bohaterowie – GTA V – przewodnik po grze – Michael (pol.). Gry-Online, 2015-04-15. [dostęp 2015-05-24].
  35. Trevor (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-24].
  36. Bohaterowie – GTA V – przewodnik po grze – Trevor. Gry-Online, 2015-04-15. [dostęp 2015-05-24].
  37. 37,0 37,1 Introduction (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-30].
  38. Franklin (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-24].
  39. Bohaterowie – GTA V – przewodnik po grze – Franklin (pol.). Gry-Online, 2015-04-15. [dostęp 2015-05-24].
  40. Matt Bertz. „Game Informer”. 236, s. 72–95, grudzień 2012 (ang.). Cytat: Grand Theft Auto V evolves nearly every mechanic, features the biggest world in series history and introduces a new technology that radically changes the way players experience the game.. 
  41. Tamoor Hussain: GTA V world 'is bigger than Red Dead Redemption, San Andreas and GTA 4 combined' (ang.). computerandvideogames.com, 2012-11-10. [dostęp 2015-05-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-10)].
  42. Dan Houser: GRAND THEFT AUTO 5'S UNSEEN MASTERMIND (ang.). IGN. [dostęp 2015-05-26].
  43. Hamza Aziz „CTZ”: Grand Theft Auto V: Everything is bigger and better (ang.). destructoid.com. [dostęp 2015-05-26].
  44. 44,0 44,1 Luke Reilly: WORLD'S FIRST HANDS-ON WITH GRAND THEFT AUTO V (ang.). IGN, 2013-09-03. [dostęp 2015-05-26].
  45. Tim Weaver: Preview: GTA V rewrites the open-world rulebook... again (ang.). computerandvideogames.com, 2013-05-02. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-04)].
  46. Matt Bertz: Grand Theft Auto V (ang.). Game Informer, 2013-05-02. [dostęp 2015-05-26].
  47. Tom Hoggins: Grand Theft Auto V preview (ang.). telegraph.co.uk, 2013-05-02. [dostęp 2015-05-26].
  48. Keith Stuart: Grand Theft Auto 5 preview: Rockstar invites you to Los Santos (ang.). theguardian.com, 2013-05-03. [dostęp 2015-05-26].
  49. Jim Sterling: Review: Grand Theft Auto V (ang.). destructoid.com. [dostęp 2015-05-26].
  50. Carolyn Petit: Grand Theft Auto V: The Making of a Great Heist Sequence (ang.). GameSpot, 2013-05-02. [dostęp 2015-05-26].
  51. Matt Bertz: Grand Theft Auto V (ang.). Game Informer, 2013-05-02.
  52. Keza MacDonald: WHATS'S NEW IN THE GRAND THEFT AUTO V GAMEPLAY TRAILER (ang.). IGN, 2013-07-09. [dostęp 2015-05-26].
  53. Heists (ang.). uk.ign.com. [dostęp 2015-05-30].
  54. Animals (ang.). uk.ign.com. [dostęp 2015-05-30].
  55. Hunting (ang.). uk.ign.com. [dostęp 2015-05-30].
  56. GTAV: IGN Delivers New Details – First Person Experience Revealed (ang.). rockstargames.com, 2014-11-04. [dostęp 2015-05-26].
  57. Grand Theft Auto V: First Person Experience (ang.). youtube.com, 2014-11-04. [dostęp 2015-05-25].
  58. 58,0 58,1 Daniel Dawkins: Hands-On with GTAV PS4: Rail guns, FPS mode and more (ang.). computerandvideogames.com, 2014-11-04. [dostęp 2015-05-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-05)].
  59. Graliśmy w GTA V na PC – poprawiona grafika, mody i nowa muzyka – jest na co czekać! (2) (pol.). Gry-Online, 2015-04-08. [dostęp 2015-05-25].
  60. Graliśmy w GTA V na PC – poprawiona grafika, mody i nowa muzyka – jest na co czekać! (3) (pol.). Gry-Online, 2015-04-08. [dostęp 2015-05-25].
  61. The Rockstar Editor (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-25].
  62. Samuel Roberts: Rockstar talk 4K, PC performance and more (ang.). pcgamer.com, 2015-04-11. [dostęp 2015-05-25].
  63. Grand Theft Auto V – Introducing the Rockstar Editor (ang.). YouTube, 2015-04-13. [dostęp 2015-05-25].
  64. Asked & Answered: The Rockstar Editor, GTA Online Updates, PC Mods and More (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-30].
  65. Keza MacDonald: Grand Theft Auto 5 Officially Announced (ang.). IGN, 2011-10-25. [dostęp 2012-04-25].
  66. Tom Hoggins: Grand Theft Auto V announced (ang.). The Daily Telegraph, 2011-10-25. [dostęp 2012-04-25].
  67. Grzegorz Ferenc „Aver”: Studio Rockstar ujawniło drugi zwiastun Grand Theft Auto V (pol.). Gry-Online, 2012-11-14. [dostęp 2012-11-14].
  68. Grand Theft Auto V: Oficjalny film z rozgrywki (pol.). youtube.com, 2013-07-09. [dostęp 2013-07-09].
  69. Grand Theft Auto V: The Official PlayStation 4 and Xbox One Launch Trailer (ang.). YouTube, 2014-11-10. [dostęp 2014-11-10].
  70. Watch the GTAV 60 Frames-Per-Second PC Trailer (ang.). rockstargames.com, 2015-04-02. [dostęp 2015-05-24].
  71. Andrew Burnes: Grand Theft Auto V 60 FPS PC Trailer Released. Watch Now (ang.). geforce.com, 2015-04-02. [dostęp 2015-05-23].
  72. GTA Online Heists TV Spot (ang.). rockstargames.com, 2015-04-03. [dostęp 2015-05-23].
  73. Jason Schreier: Grand Theft Auto V Rolls Back to San Andreas (ang.). Wired, 2011-11-02. [dostęp 2013-07-11].
  74. Kamil Zwijacz „Góral”: Grand Theft Auto V – ujawniono edycję specjalną i kolekcjonerską (pol.). Gry-Online, 2013-05-23. [dostęp 2013-08-04].
  75. Joshua Brustein: Grand Theft Auto V Is the Most Expensive Game Ever–and It’s Almost Obsolete (ang.). businessweek.com, 2013-09-18. [dostęp 2013-10-16].
  76. Martin Gaston: Grand Theft Auto Online will be released as a downloadable on October 1 (ang.). GameSpot, 2013-08-15. [dostęp 2014-01-29].
  77. Grand Theft Auto V Coming this Fall to PlayStation 4, Xbox One and PC (ang.). Rockstar Newswire, 2014-06-09. [dostęp 2015-05-23].
  78. The GTA Online Beach Bum Update is Now Available (ang.). rockstargames.com, 2013-11-19. [dostęp 2015-05-23].
  79. Vespucci Beach Party: GTA Online Social Club Event Weekend (ang.). rockstargames.com, 2013-11-21. [dostęp 2015-05-23].
  80. Grand Theft Auto Online Holiday Gifts (ang.). rockstargames.com, 2013-12-24. [dostęp 2015-05-23].
  81. GTA Online Valentine’s Day Massacre Special Is Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-02-13. [dostęp 2015-05-23].
  82. The Valentine's Weekend Massacre Social Club Online Event (ang.). rockstargames.com, 2014-02-13. [dostęp 2015-05-23].
  83. The Business Update for GTA Online Is Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-03-04. [dostęp 2015-05-23].
  84. The Business Weekend Social Club Online Event (ang.). rockstargames.com, 2014-03-05. [dostęp 2015-05-23].
  85. The High Life Update for GTA Online Is Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-05-13. [dostęp 2015-05-23].
  86. The High Life Event Weekend this Fri-Sun May 16-18 (ang.). rockstargames.com, 2014-05-15. [dostęp 2015-05-23].
  87. The GTA Online "I'm Not a Hipster" Update Is Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-06-17. [dostęp 2015-05-23].
  88. The GTA Online "I'm Not a Hipster" Event Weekend This Fri-Sun: Unlock Exclusive Vintage Shirts, Get Bonus GTA$, RP & Much More (ang.). rockstargames.com, 2014-06-18. [dostęp 2015-05-21].
  89. The GTA Online Independence Day Special – Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-07-01. [dostęp 2015-05-20].
  90. The Independence Day Event Weekend July 3-6: Bonus GTA$ & RP, In-Game Discounts, A Special Rockstar Live-Stream Battle and More (ang.). rockstargames.com, 2014-07-02. [dostęp 2015-05-20].
  91. The San Andreas Flight School Update Coming Tomorrow, August 19th to GTA Online (ang.). rockstargames.com, 2014-08-18. [dostęp 2015-05-20].
  92. The GTA Online San Andreas Flight School Update Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-08-19. [dostęp 2015-05-20].
  93. The San Andreas Flight School Event Weekend this Fri-Sun (ang.). rockstargames.com, 2014-08-20. [dostęp 2015-05-20].
  94. New GTA Online Flight School Jobs Now Available to Play + Earn Double RP in the New Playlist (ang.). rockstargames.com, 2014-09-02. [dostęp 2015-05-20].
  95. The Last Team Standing Update for GTA Online Now Available (ang.). rockstargames.com, 2014-10-02. [dostęp 2015-05-20].
  96. The GTA Online Festive Surprise (ang.). rockstargames.com, 2014-12-18. [dostęp 2015-05-20].
  97. Adversary Modes, Daily Objectives and More New Updates Also Coming to GTA Online March 10th (ang.). rockstargames.com, 2015-03-03. [dostęp 2015-03-03].
  98. Grand Theft Auto Online: Shark Cash Cards (PC) (ang.). rockstarwarehouse.com. [dostęp 2015-06-10].
  99. New Update for Grand Theft Auto Online Coming Next Week (ang.). rockstargames.com, 2015-06. [dostęp 2015-06-17].
  100. The GTA Online ILL-GOTTEN GAINS Update: Part One Is Coming Next Wednesday June 10 (ang.). rockstargames.com, 2015-06. [dostęp 2015-06-17].
  101. Announcing The ILL-GOTTEN GAINS Event Weekend: Part One – June 12th-14th (ang.). rockstargames.com, 2015-06. [dostęp 2015-06-17].
  102. GTA Online ILL-GOTTEN GAINS Update: Part One Now Available (ang.). rockstargames.com, 2015-06. [dostęp 2015-06-17].
  103. Welcome to Los Santos Vinyl Coming June 30th: Enter Now at Social Club for a Chance to Win (ang.). rockstargames.com, 2015-06-26. [dostęp 2015-06-27].
  104. ILL-GOTTEN GAINS Update: Part Two Coming to GTA Online Next Week (ang.). rockstargames.com, 2015-06-30. [dostęp 2015-06-30].
  105. The GTA Online ILL-GOTTEN GAINS Update Part 2 Is Now Available (ang.). rockstargames.com, 2015-07-08. [dostęp 2015-07-09].
  106. The Creator (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  107. GTAV Title Update Details. rockstargames.com, 2013-01-10. [dostęp 2015-05-20].
  108. 108,0 108,1 Grand Theft Auto Online [PC] (pol.). Gry-Online. [dostęp 2015-05-20].
  109. Sports & Activities (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  110. Open-World Crime & Chaos (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  111. Races (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  112. Customization (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  113. Reputation & Cash Flow (ang.). rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  114. Ekipy. pl.socialclub.rockstargames.com. [dostęp 2015-05-20].
  115. GTAV PC: New Release Date, First Screens and System Specs (ang.). rockstargames.com, 2015-01-13. [dostęp 2015-01-13].
  116. Wyjątkowa zawartość na PS4, Xbox One i PC dla powracających graczy w Grand Theft Auto V (pol.). support.rockstargames.com, 2015-01-15. [dostęp 2015-05-20].
  117. Grand Theft Auto V: „Płot i pies imieniem Skip” (pol.). youtube.com, 2014-09-12. [dostęp 2015-05-20].
  118. GTA V na PC, XONE i PS4 jesienią 2014; trailer nowej wersji gry (pol.). Gry-Online, 2014-06-10. [dostęp 2015-05-20].
  119. Grand Theft Auto V Coming this Fall to PlayStation 4, Xbox One and PC (ang.). rockstargames.com, 2014-06-09. [dostęp 2015-05-20].
  120. Grand Theft Auto V: PlayStation 4, Xbox One & PC Announcement Trailer (ang.). YouTube, 2014-06-09. [dostęp 2015-05-18].
  121. GTA V – bonusy przedpremierowe wersji PC i małe porównanie edycji komputerowej z konsolowymi (pol.). Gry-Online, 2015-01-16. [dostęp 2015-05-30].
  122. 122,0 122,1 122,2 Grand Theft Auto V (pol. • ang.). store.steampowered.com. [dostęp 2015-05-18].
  123. Pre-Order the GTAV PC Download at the Rockstar Warehouse Now to Get a Free Bonus Game and More (ang.). rockstargames.com, 2015-01-16. [dostęp 2015-05-18].
  124. GTAV PC Digital Pre-Load Information (ang.). support.rockstargames.com, 2015-04-28. [dostęp 2015-05-18].
  125. New Grand Theft Auto V PC Screens (ang.). rockstargames.com, 2015-02-27. [dostęp 2015-05-18].
  126. Screens from Grand Theft Auto V for PC (ang.). rockstargames.com, 2015-03-27. [dostęp 2015-05-18].
  127. Phil Savage: New GTA 5 PC screenshots show chaos, cars and cacti (ang.). pcgamer.com, 2015-04-08. [dostęp 2015-05-18].
  128. 128,0 128,1 Grand Theft Auto V review (ang.). edge-online.com, 2013-09-16. [dostęp 2015-05-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-19)].
  129. 129,0 129,1 Tom Bramwell: Grand Theft Auto 5 review (ang.). eurogamer.net, 2013-09-16. [dostęp 2014-02-06].
  130. 130,0 130,1 Matt Bertz: Grand Theft Auto V (ang.). gameinformer.com, 2013-09-16. [dostęp 2014-02-06].
  131. Andrew Reiner: Grand Theft Auto V (ang.). gameinformer.com, 2014-11-21. [dostęp 2015-05-13].
  132. Daniel Bischoff „danielrbischoff”: Grand Theft Auto 5 Review (ang.). gamerevolution.com, 2013-09-20. [dostęp 2014-02-06].
  133. Daniel Bischoff „danielrbischoff”: Grand Theft Auto V (PS4/XOne) Review (ang.). gamerevolution.com, 2014-11-18. [dostęp 2015-05-13].
  134. Krystian Smoszna: Recenzja gry Grand Theft Auto V – nowe konsole mają już GTA V, PC wciąż czeka (pol.). gry-online.pl, 2014-11-24. [dostęp 2015-04-23].
  135. Łukasz Gołąbiowski: Recenzja gry GTA V na PC – Los Santos piękne, jak nigdy przedtem (pol.). gry-online.pl, 2015-04-17. [dostęp 2015-04-23].
  136. Carolyn Petit: City of Angels and Demons (ang.). GameSpot, 2013-09-16. [dostęp 2013-10-26].
  137. Mark Walton: Grand Theft Auto 5 PS4/Xbox One/PC Review (ang.). gamespot.com, 2014-11-17. [dostęp 2015-05-13].
  138. Grand Theft Auto V Review (ang.). gamestm.co.uk, 2013-09-16. [dostęp 2014-02-06].
  139. Hollander Cooper: GRAND THEFT AUTO V REVIEW (ang.). gamesradar.com, 2013-10-24. [dostęp 2014-02-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-21)].
  140. Rob Pearson: GRAND THEFT AUTO V REVIEW (ang.). gamesradar.com, 2014-11-28. [dostęp 2015-04-26].
  141. Matt Liebl: Grand Theft Auto 5 Review: More than tits and violence (ang.). gamezone.com, 2013-09-21. [dostęp 2015-05-23].
  142. 142,0 142,1 Keza MacDonald: Grand in every sense. (ang.). IGN, 2013-09-16. [dostęp 2013-10-26].
  143. Dan Stapleton: GTA 5 PLAYSTATION 4 AND XBOX ONE REVIEW (ang.). uk.ign.com, 2014-11-17. [dostęp 2015-05-13].
  144. Dan Stapleton: GTA 5 PC REVIEW (ang.). uk.ign.com, 2015-04-14. [dostęp 2015-04-23].
  145. Joel Gregory: GTA 5 PS3 review – Three men and a little LA deed sign the generation off in style (ang.). officialplaystationmagazine.co.uk, 2013-09-16. [dostęp 2014-02-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-17)].
  146. Mikel Reparaz: Grand Theft Auto 5 review (ang.). oxmonline.com, 2013-09-16. [dostęp 2015-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-18)].
  147. Jon Hicks: Grand Theft Auto 5 review (ang.). totalxbox.com, 2013-09-16. [dostęp 2014-02-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-29)].
  148. Ben Dutka: Grand Theft Auto V Review (ang.). psxextreme.com, 2014-11-19. [dostęp 2015-05-13].
  149. Simon Miller: GTA 5 Review (ang.). videogamer.com, 2013-09-16. [dostęp 2014-02-06].
  150. GTA 5 Review (ang.). videogamer.com, 2014-11-20. [dostęp 2015-05-13].
  151. GTA 5 Review (ang.). videogamer.com, 2015-04-15. [dostęp 2015-04-23].
  152. Łukasz Wiśniewski: Grand Theft Auto V – recenzja (pol.). gram.pl, 2013-10-23. [dostęp 2014-11-16].
  153. Paweł Pochowski: Powrót do Los Santos – recenzujemy odświeżone Grand Theft Auto V na Xboksie One (pol.). gram.pl, 2014-12-04. [dostęp 2015-04-23].
  154. Paweł Pochowski: Grand Theft Auto V – recenzja wersji PC (pol.). gram.pl, 2015-04-17. [dostęp 2015-04-23].
  155. 155,0 155,1 Grand Theft Auto V (ang.). GameRankings. [dostęp 2014-02-06].
  156. 156,0 156,1 Grand Theft Auto V (ang.). GameRankings. [dostęp 2015-05-02].
  157. Grand Theft Auto V (ang.). GameRankings. [dostęp 2015-05-02].
  158. Grand Theft Auto V (ang.). gamerankings.com. [dostęp 2015-04-26].
  159. Grand Theft Auto V (ang.). gamerankings.com. [dostęp 2015-06-02].
  160. 160,0 160,1 Grand Theft Auto V PlayStation 3 (ang.). Metacritic. [dostęp 2013-10-26].
  161. 161,0 161,1 Grand Theft Auto V Xbox 360 (ang.). Metacritic. [dostęp 2013-10-26].
  162. Grand Theft Auto V PlayStation 4 (ang.). Metacritic. [dostęp 2014-12-08].
  163. Grand Theft Auto V Xbox One (ang.). metacritic.com. [dostęp 2015-04-26].
  164. Grand Theft Auto V PC (ang.). metacritic.com. [dostęp 2015-06-17].
  165. The Top 25 Xbox 360 Games (ang.). IGN, 2013-09-20. [dostęp 2013-10-27].
  166. Grand Theft Auto V najlepiej sprzedającą się grą 2013 roku w USA (pol.). gry-online.pl, 2014-01-17. [dostęp 2015-05-27].
  167. Grand Theft Auto V najlepiej sprzedającym się produktem branży rozrywkowej w Wielkiej Brytanii (pol.). gry-online.pl, 2014-01-03. [dostęp 2015-05-27].
  168. Grand Theft Auto V największą grową premierą w Polsce – 60 tysięcy sprzedanych kopii (pol.). gry-online.pl, 2013-09-18. [dostęp 2015-05-27].
  169. Przemek Zamęcki „g40”: Grand Theft Auto V najlepiej sprzedającą się grą wszech czasów. Top 10 UK (16 – 22 listopada) (pol.). gry-online.pl, 2014-11-24. [dostęp 2015-05-27].
  170. Dialog przedstawiony podczas misji „Jak na szkoleniu” (ang.):
    Trevor: The media and the government would have us believe that torture is some necessary thing. We need it to get information, to assert ourselves. Did we get any information out of you? / Mr K: I would have told you everything. / Trevor: Exactly. Torture’s for the torturer. Or the guy giving the orders to the torturer. You torture for the good times – we should admit that. It’s useless as a means of getting information!”.
  171. Dan Silver: Why GTA 5's most controversial mission may be unpleasant and repulsive but there is a message behind the degradation (ang.). mirror.co.uk, 2013-09-17. [dostęp 2015-05-18].
  172. Alex Hern: Grand Theft Auto 5 under fire for graphic torture scene (ang.). theguardian.com, 2013-09-18. [dostęp 2015-05-18].
  173. Carrie Battan: Daz Dillinger Accuses „Grand Theft Auto V” of Stealing His Beats (ang.). pitchfork.com, 2013-10-11. [dostęp 2015-05-18].
  174. Mike Jackson: Mob Wives’ Karen Gravano suing Rockstar over GTA V character (ang.). computerandvideogames.com, 2014-02-26. [dostęp 2015-05-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-03)].
  175. Bill Donahue: Video Game Makers Say Free Speech Bars 'Mob Wives’ Suit (ang.). law360.com, 2014-04-23. [dostęp 2015-05-18].
  176. Lindsay Lohan is suing the makers of Grand Theft Auto V (ang.). BBC, 2014-07-02. [dostęp 2015-05-18].
  177. Eddie Makuch: GTA 5 "Violence Against Women" Criticisms Spurs Ban by Australian Retailer (ang.). news.yahoo.com, 2014-12-03. [dostęp 2015-05-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]