To jest dobry artykuł

HMS Minerva (1895)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
HMS „Minerva”
Ilustracja
HMS „Minerva" tuż po ukończeniu
Klasa krążownik pancernopokładowy
Typ Eclipse
Historia
Stocznia Chatham Dockyard
Położenie stępki 4 grudnia 1893
Wodowanie 23 września 1895
 Royal Navy
Wejście do służby 4 lutego 1897
Wycofanie ze służby maj 1920
Los okrętu sprzedany na złom: 5 października 1920
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 5600 ts
Długość 113,7 m całkowita
106,7 m między pionami
Szerokość 16,3 m
Zanurzenie 6,25 m
Napęd
2 śruby, 2 silniki parowe potrójnego rozprężania, 8 kotłów, moc 8000 KM
Prędkość 18,5 węzła
Uzbrojenie
Po wejściu do służby:
5 × 152 mm
6 × 120 mm
8 × 76 mm (dwunastofuntowe)
1 × 47 mm (trzyfuntowe)
4 x km
Wyrzutnie torpedowe 3 × 450 mm
Opancerzenie
pokład: 38–76 mm, maski dział: 76 mm, wieża dowodzenia: 152 mm, maszynownia: 152 mm
Wyposażenie lotnicze
1 wodnosamolot (okresowo)
Załoga 437

HMS Minerva – brytyjski krążownik pancernopokładowy typu Eclipse, zbudowany dla Royal Navy pod koniec lat 90. XIX wieku. Od 1897 roku pełnił służbę na Wyspach Brytyjskich i Morzu Śródziemnym. Brał udział w I wojnie światowej, działając m.in. na Morzu Śródziemnym, Morzu Czerwonym, w Indiach, Afryce i na Dalekim Wschodzie. Do jego osiągnięć bojowych zalicza się zatopienie we wrześniu 1914 roku austro–węgierskiego statku handlowego „Bathori” oraz udział w zniszczeniu w kwietniu 1915 roku tureckiego torpedowca „Demirhisar”. Brał udział w operacjach desantowych i ostrzale celów lądowych w rejonie Akaby, podczas bitwy o Gallipoli oraz w Niemieckiej Afryce Wschodniej. W 1920 roku okręt zakończył służbę i został sprzedany na złom.

Projekt i dane taktyczno–techniczne[edytuj | edytuj kod]

HMS „Minerva" był jednym z dziewięciu krążowników pancernopokładowych[a] typu Eclipse, zbudowanych w latach 1893–1898, które były następcami krążowników typu Astraea. Miały większe rozmiary i wyporność (o ponad 1200 ts), wyższą wolną burtę, pojemniejsze zasobnie węglowe (a przez to większy zasięg), silniejsze uzbrojenie główne (o trzy działa kal. 152 mm więcej) i opancerzenie przy zachowaniu podobnej do poprzedników prędkości[1].

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

„Minerva” miała wyporność 5690 t (5600 długich ton[b]) przy długości całkowitej 113,7 m (106,7 m między pionami), szerokości 16,3 m i zanurzeniu 6,25 m[1][2][3]. Posiadała podwyższony pokład dziobowy, za którym znajdował się pomost bojowy; na śródokręciu nie miała ciągłej nadbudówki, jedynie w części rufowej znajdował się niewielki pomost nawigacyjny. Dziobnica miała formę taranową, lekko wysuniętą do przodu. Sylwetkę wyróżniały dwa wąskie, szeroko rozstawione i lekko pochylone do tyłu kominy oraz dwa także pochylone maszty palowe. Zasobnie węglowe umieszczono przy burtach, co stanowiło prowizoryczną osłonę przeciwtorpedową. Załoga okrętu składała się z 437 oficerów i marynarzy[4][5][c].

Urządzenia napędowe[edytuj | edytuj kod]

Okręt był napędzany dwoma trzycylindrowymi pionowymi maszynami parowymi potrójnego rozprężania, z których każda poruszała jedną śrubę napędową[1]. Parę dostarczało 8 opalanych węglem cylindrycznych kotłów. Maszyny osiągały moc łączną 8000 KM, co pozwalało na osiągnięcie prędkości maksymalnej 18,5 węzła (na próbach przy przeciążeniu maszyn osiągnięto 19,6 węzła przy 8221 KM i 20,34 węzła przy 9891 KM, co czyniło z „Minervy” najszybszy okręt typu Eclipse)[6]. Normalny zapas węgla wynosił 550 t, a maksymalnie okręt mógł zabrać 1075 ton[1][d].

Uzbrojenie i opancerzenie[edytuj | edytuj kod]

Okręt był uzbrojony początkowo w pięć pojedynczych, osłoniętych pancernymi maskami dział kal. 152 mm (6 cali) QF L/40 (jedno na podwyższonym pokładzie dziobowym, dwa obok siebie na pokładzie rufowym i dwa na stanowiskach burtowych na śródokręciu), sześć pojedynczych, również osłoniętych pancernymi maskami dział kal. 120 mm (4,7 cala) QF L/40 na stanowiskach burtowych na śródokręciu, osiem dział dwunastofuntowych (76 mm) QF L/40, jedno działo trzyfuntowe (47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped (dwie burtowe podwodne i jedna rufowa powyżej linii wodnej) kal. 450 mm (18 cali)[e] oraz cztery karabiny maszynowe systemu Maxim 7,7 mm[4]. Na pokładzie okrętu znajdował się też uzbrojony w 1 działo dwunastofuntowe kuter parowy[4][5].

Na początku XX wieku dokonano wymiany głównego uzbrojenia okrętu, zdejmując wszystkie armaty kal. 152 i 120 mm starego typu[8]. Po tej modernizacji uzbrojenie okrętu przedstawiało się następująco: jedenaście dział kal. 152 mm BL Mk VII L/45, dziewięć dział dwunastofuntowych (76 mm) QF L/40, sześć dział trzyfuntowych (47 mm) QF L/40, trzy wyrzutnie torped kal. 450 mm oraz pięć karabinów maszynowych 7,7 mm[1][9].

Na początku I wojny światowej krążownik był uzbrojony w jedenaście dział kal. 152 mm, osiem dział 76 mm, jedno działo 47 mm, trzy wyrzutnie torped kal. 450 mm oraz pięć karabinów maszynowych 7,7 mm[10]. W trakcie I wojny światowej uzbrojenie ograniczono do dziewięciu dział kal. 152 mm, czterech dział 76 mm i jednego działa 47 mm, pozostawiając uzbrojenie torpedowe i lekką broń strzelecką bez zmian[3][11][12]. Wewnętrzny pokład pancerny miał grubość od 38 do 76 mm (1,5–3 cale), wieża dowodzenia miała ściany grubości do 152 mm, zaś maszynownię chroniły płyty o grubości 152 mm. Działa artylerii głównej były chronione osłonami o grubości 76 mm[3][11].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Stępkę krążownika położono w Chatham Dockyard 4 grudnia 1893 roku[1][13], zaś wodowanie odbyło się niemal dwa lata później – 23 września 1895 roku[14]. Nazwę „Minerva” otrzymał jako szósty z kolei okręt w brytyjskiej marynarce wojennej[15], nawiązywała ona do rzymskiej bogini Minerwy. Do służby w Royal Navy okręt wszedł 4 lutego 1897 roku[1], klasyfikowany wówczas jako krążownik II klasy[16]. Koszt budowy okrętu wyniósł 244 046 £[4][17].

Przebieg służby[edytuj | edytuj kod]

Okres przed I wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Początkowo okręt wchodził w skład Floty Kanału[f], pod dowództwem komandora Charlesa Home Cochrana. W 1902 roku krążownik wziął udział w testach, mających na celu porównanie kotłów cylindrycznych (w jakie był wyposażony HMS „Minerva") i nowych kotłów wodnorurkowych, które zamontowano na krążowniku HMS „Hyacinth”[18]. Testy porównawcze prowadzone na wodach kanału La Manche i trasie do Gibraltaru wykazały, że kotły wodnorurkowe są lżejsze i wydajniejsze w każdym zakresie mocy (kotły testowano przy 2000, 5000 i 8000 KM). Ich poważną wadą okazała się natomiast niska wytrzymałość i wysokie zużycie wody kotłowej: podczas rejsu z Plymouth do Gibraltaru i zachowaniu ciągłej mocy 7000 KM kotły nowego typu pękały i przeciekały już po czterech dobach, co powodowało szybsze zużycie wody przez maszyny i powodowało nie tylko ograniczenie mocy, ale i zasięgu[19]. W wyniku testów wstrzymano wyposażanie nowych okrętów w kotły wodnorurkowe do czasu ich dopracowania[20].

W kolejnych latach okręt służył w basenie Morza Śródziemnego, uczestnicząc m.in. w niesieniu pomocy humanitarnej ofiarom trzęsienia ziemi w Mesynie w 1908 roku. Krążownik powrócił na Wyspy Brytyjskie w 1912 roku i wszedł w skład 3. Floty, stacjonując w Devonport[21]. W październiku 1912 roku „Minerva" wzięła udział w akcji ratunkowej okrętu podwodnego HMS B2, który zatonął po zderzeniu z niemieckim statkiem pasażerskim SS „Amerika"[21]. W latach 1913–14 okręt służył w 6. Flotylli Niszczycieli, stacjonując w Portsmouth[21]. W czerwcu i lipcu 1914 roku, z uwagi na wzrost zagrożenia wojennego, przeprowadzono niewielki remont, skompletowano załogę, uzupełniono amunicję i odmalowano okręt, który następnie wziął udział w ćwiczeniach razem z 7. Eskadrą Krążowników na wodach nieopodal Portsmouth[22].

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Rok 1914[edytuj | edytuj kod]

W momencie wybuchu I wojny światowej HMS „Minerva” (wraz z bliźniaczymi HMS „Doris”, „Isis”, „Juno” i „Venus”) wchodziła w skład 11. Eskadry Krążowników, której zadaniem była ochrona żeglugi na zachód od Irlandii[22][23]. Dowódcą okrętu był w tym okresie komandor Percival Henry Warleigh[22]. Bazujący w Queenstown krążownik rozpoczął służbę patrolową w trzecim dniu wojny (6 sierpnia 1914 roku), kontrolując ładunek statków handlowych zmierzających do ogarniętej zawieruchą wojenną Europy[22]. Po dwunastu dniach w morzu okręt powrócił do bazy, w której uzupełnił zapasy węgla (załadowano 640 ton) oraz prowiant. Okręt został przeniesiony do 5. Eskadry Krążowników i natychmiast wysłany na kolejny patrol (20 sierpnia)[21][22]. Tym razem celem „Minervy” była Zatoka Biskajska, a konkretnie okolice portu Bilbao. Po dotarciu na redę Bilbao krążownik rozpoczął kontrolę ruchu towarowego statków poruszających się wzdłuż północnego wybrzeża Hiszpanii, docierając 29 sierpnia do Zatoki Vigo. W godzinach popołudniowych 1 września 1914 roku nieopodal Przylądka Finisterre okręt zatrzymał, a po zdjęciu załogi zatopił ogniem artylerii austro–węgierski statek handlowy „Bathori”[21][22]. 3 września krążownik zakończył udany patrol w Plymouth, gdzie wyokrętował jeńców z „Bathori” oraz uzupełnił zapasy paliwa. Podczas postoju przeprowadzono też czyszczenie kotłów oraz gruntowne sprzątanie, a po pobraniu prowiantu okręt wyszedł 11 września z misją eskortowania konwoju kilkunastu statków handlowych na Maltę, osiągając po drodze Gibraltar w dniu 17 września[22]. Konwój dotarł do Valletty 23 września 1914 roku, a już następnego dnia „Minerva” wypłynęła w eskorcie konwoju zmierzającego do Marsylii, dokąd dotarła 26 września[22]. Wróciwszy na Maltę, 29 września okręt został skierowany w rejs przez Morze Śródziemne do Port Saidu w Egipcie, gdzie dopłynął 3 października 1914 roku. Po uzupełnieniu zapasów węgla i prowiantu krążownik przebył Kanał Sueski, następnie pokonał Morze Czerwone i 12 października przybył do Adenu[22].

16 października okręt rozpoczął służbę patrolową, kontrolując ruch towarowy w Zatoce Adeńskiej i przeprowadzając ćwiczenia artyleryjskie. 20 października u wybrzeży Omanu „Minerva” dołączyła do eskorty dużego konwoju (39 jednostek handlowych), który zmierzał w kierunku Suezu, gdzie dopłynął 30 października[22].

Następnego dnia okręt pobrał węgiel i wyruszył w rejs wokół Półwyspu Synaj, docierając 1 listopada na redę tureckiej Akaby. W ciągu kilku dni okręt ostrzeliwał ogniem swoich armat fort i koszary, a część załogi uzbrojona w karabiny maszynowe wzięła udział w desancie, który zniszczył większość sklepów w mieście[22]. 7 listopada krążownik wyruszył w drogę powrotną, osiągając po dwóch dniach Port Said. 17 listopada okręt przepłynął przez Kanał Sueski i udał się na patrol po Morzu Czerwonym, powracając do Suezu 26 listopada[22]. Po uzupełnieniu paliwa (załadowano 690 ton węgla) okręt ponownie udał się pod Akabę, ubezpieczając 29 listopada lądowanie zwiadu w porcie, a już 1 grudnia zakotwiczył w Suezie. Wobec zagrożenia Kanału Sueskiego atakiem tureckim część załogi okrętu patrolowała strefę Kanału zarówno na morzu, obsadzając kuter, jak i na lądzie[22]. 7 grudnia zaokrętowano francuski wodnosamolot (nieznanego typu) wraz z pilotem i dwoma mechanikami, a następnego dnia krążownik po raz kolejny udał się pod Akabę. 9 grudnia wodnosamolot został dwukrotnie użyty do rozpoznania pozycji tureckich w rejonie Akaby, odbywając krótkie loty z powodu niekorzystnej pogody; 11 grudnia wodnosamolot wykonał jeszcze jeden lot rozpoznawczy, a okręt obrał kurs powrotny do Suezu, dokąd dotarł w nocy z 12 na 13 grudnia[22]. Po jednodniowym postoju w bazie okręt powrócił pod Akabę, wysadzając na ląd mały oddział rozpoznawczy, zaś 16 i 17 grudnia bez powodzenia użyto wodnosamolotu do poszukiwań siedziby tureckiego dowództwa; okręt powrócił do Suezu 18 grudnia 1914 roku[22]. Po uzupełnieniu prowiantu i paliwa 22 grudnia „Minerva” obrała swój „stały” kurs na Akabę. W wigilię Bożego Narodzenia wodnosamolot odbył dwa loty rozpoznawcze, zaś krążownik znalazł się pod ostrzałem z lądu; do bazy powrócił 26 grudnia. Ostatnie dni 1914 roku okręt znowu spędził pod Akabą, prowadząc rozpoznanie za pomocą pokładowych kutrów parowych i wodnosamolotu (w którym 29 grudnia awarii uległ silnik). 31 grudnia doszło do utraty wodnosamolotu, który nie powrócił z lotu rozpoznawczego nad miastem (ocalał tylko obserwator, któremu udało się wieczorem powrócić na okręt), zaś „Minerva” wspierała swą artylerią próbny desant piechoty morskiej na plażę. Następnego dnia desant w liczbie 150 żołnierzy podjął próbę odnalezienia rannego pilota, jednak bez rezultatu; okręt powrócił do Suezu w dniu 3 stycznia 1915 roku[22].

Rok 1915[edytuj | edytuj kod]

W kolejny rejs patrolowy do Zatoki Akaba krążownik wypłynął 9 stycznia. 21 stycznia okręt wspierał desant piechoty morskiej pod Tor na Półwyspie Synaj, zaś 27 stycznia powrócił do Suezu[22]. Po uzupełnieniu zapasów węgla okręt następnego dnia zakotwiczył w południowej części Kanału Sueskiego (podobnie jak wiele innych okrętów, wobec spodziewanego ataku tureckiej 4. Armii pod dowództwem Dżemala Paszy na Kanał). 3 lutego 1915 roku okręt wziął udział w odparciu tureckiego natarcia, ostrzeliwując z dział 76 mm oddziały tureckiej kawalerii[21][22][24]. Po skutecznym odparciu tureckiego ataku „Minerva” 5 lutego zawinęła do Suezu, gdzie uzupełniła prowiant i paliwo, a w kolejnych dniach okręt patrolował południowy odcinek Kanału. 10 lutego na pokład krążownika weszło 400 żołnierzy z 2. batalionu 7. Pułku Piechoty Gurkhów[g], których w nocy z 11 na 12 lutego desantowano w Tor, „w zamian” okrętując 104 tureckich jeńców – ofiar udanej operacji Gurkhów nieopodal Tor, których 13 lutego odtransportowano do Suezu[22]. 19 lutego okręt znów zabrał 127 żołnierzy z Pendżabu, których desantował w Abu Zanima; żołnierze po przeprowadzeniu rozpoznania powrócili na „Minervę”, która obrała powrotny kurs na Port Said, dokąd dotarła 23 lutego. Następnie krążownik został włączony w skład sił uczestniczących w operacji opanowania Dardaneli[21][25].

Okręt wyszedł z Port Saidu 24 lutego, docierając następnego dnia do Famagusty na Cyprze, a 28 lutego dopłynął do wyspy Tenedos, położonej niedaleko cieśniny Dardanele[22]. Tam okręt uzupełnił zapasy węgla i prowiantu, a 3 marca wypłynął w rejs do Port Saidu. Podczas postoju w porcie oczyszczono podwodną część kadłuba, przeprowadzając też gruntowne sprzątanie i malowanie; w tym czasie załoga uczestniczyła w patrolach lądowych strefy Kanału Sueskiego[22]. 8 marca „Minerva” wypłynęła w rejs powrotny na Tenedos, zawijając po drodze na grecką wyspę Lemnos w celu uzupełnienia zapasu paliwa. 13 marca 1915 roku okręt wyszedł na patrol do Zatoki Saros, zaś 17 marca udał się na Maltę z dowódcą floty brytyjskiej na Morzu Śródziemnym wiceadmirałem Sackvillem H. Cardenem na pokładzie[22]. 19 marca krążownik przybył do Valletty, gdzie wiceadm. Carden opuścił okręt[h]. Po uzupełnieniu zapasów węgla i krótkiej wizycie w doku (czyszczenie podwodnej części kadłuba) „Minerva” wypłynęła 21 marca w drogę powrotną na Morze Egejskie, docierając 24 marca na Lemnos, dzień później do Pireusu. 28 marca krążownik powrócił na Lemnos, gdzie na pokład przybył nowy dowódca sił brytyjskich w Dardanelach, wiceadmirał John de Robeck; pod flagą admiralską okręt odbył podróż na Tenedos i z powrotem[22]. 1 kwietnia okręt wyszedł na patrol pod tureckie miasto Edremit, zaś następnego dnia udał się w głąb Zatoki Saros, skąd powrócił na Lemnos 5 kwietnia 1915 roku. 9 kwietnia zaokrętowano wodnosamolot (nieznanego typu) wraz z pilotem z transportowca wodnosamolotów HMS „Ark Royal” i następnego dnia krążownik wyszedł na patrol do Zatoki Smyrneńskiej[22]. W wysłanym na rozpoznanie wodnosamolocie uszkodzeniu uległo śmigło i po kilku minutach lotu musiał on wodować przy „Minervie”. 12 kwietnia wodnosamolot wykonał niezakłócony lot rozpoznawczy nad Smyrną, zaś 15 kwietnia rozpoznanie zostało przerwane z powodu awarii silnika samolotu[22].

Rankiem 16 kwietnia 1915 roku „Minerva" wysłała na rozpoznanie wodnosamolot i rozpoczęła pobieranie paliwa z węglowca; operacja ta została przerwana po przechwyceniu sygnału SOS o storpedowaniu przez nieprzyjacielski okręt płynącego z Aleksandrii transportowca „Manitou”[i]. Krążownik wraz z towarzyszącymi mu kontrtorpedowcami HMS „Jed”, „Kennet” i „Wear” rozwijając maksymalną prędkość przechwycił turecki torpedowiec „Demirhisar”, który uciekając przed okrętami brytyjskimi wpadł na skały nieopodal wyspy Chios i uległ zniszczeniu[21][22][26][27].

Następnego dnia na okręt dostarczono z niszczyciela „Colne” części zamienne dla wodnosamolotu, który odbył w tym dniu dwa loty rozpoznawcze; 18 kwietnia „Minerva" spędziła w cieśninie Chios, dwukrotnie wysyłając wodnosamolot na zwiad. W następnych dniach okręt przebywał w Zatoce Smyrneńskiej, codziennie prowadząc rozpoznanie lotnicze; 21 kwietnia powrócił na Lemnos, gdzie uzupełnił zapasy węgla (pobrał 480 ton) i pozostawił wodnosamolot, który powrócił na „Ark Royal”[22]. Następnie okręt udał się na Tenedos, skąd 24 kwietnia w towarzystwie bliźniaczego krążownika HMS „Talbot” udał się pod cypel Gaba Tepe na wybrzeżu Morza Egejskiego. Tam usiłował ogniem swoich dział zniszczyć tureckie baterie artylerii nadbrzeżnej oraz pozycje piechoty i kawalerii przeciwnika, wspierając desant ANZAC na plaży „Y” podczas bitwy o Gallipoli (od 25 kwietnia 1915 roku)[22]. „Minerva” aktywnie uczestniczyła w bitwie aż do 20 maja; prócz ostrzeliwania pozycji przeciwnika na lądzie okręt osłaniał też m.in. nowy pancernik HMS „Queen Elizabeth” przed atakami lotniczymi, uzupełniając paliwo, prowiant i amunicję w morzu ze statków zaopatrzeniowych. 21 maja u brzegów wyspy Imbros ponownie zaokrętowano wodnosamolot z „Ark Royal” i krążownik udał się do Zatoki Smyrneńskiej[22]. Następnego dnia w morzu spotkano HMS „Doris”, z którego pozyskano drugi wodnosamolot wraz z pilotem, obserwatorem i mechanikami. Stacjonując w okolicach portu Gera na południu wyspy Lesbos okręt prowadził w dniach 23–24 maja rozpoznanie lotnicze Smyrny[22].

25 maja okręt udał się pod Imbros, przekazując na „Ark Royal” jeden wodnosamolot, a następnie zawinął na Lemnos w celu uzupełnienia zapasów węgla. 31 maja 1915 roku okręt wyszedł na patrol po Morzu Egejskim, kontrolując ruch towarowy statków (głównie bandery greckiej), docierając do Zatoki Sarońskiej; 3 czerwca krążownik powrócił na Lemnos[22]. W czerwcu i lipcu 1915 roku uczestniczył w kolejnych, krótkich patrolach po Morzu Egejskim, w okolice wysp Eubea, Skiatos i Skiros, gdzie wielokrotnie zatrzymywał i kontrolował statki greckie, część z nich obsadzając załogą pryzową i odsyłając do najbliższego portu kontrolowanego przez Ententę. 27 lipca nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy: komandor Percival Henry Warleigh został zastąpiony przez Francisa H. M. Jacksona[22].

4 sierpnia okręt wypłynął w rejs na Tenedos, gdzie dwa dni później na pokład weszło 350 żołnierzy; w nocy z 6 na 7 sierpnia zostali oni łodziami okrętowymi dostarczeni na Półwysep Gallipoli (lądowanie w Zatoce Suvla). Następnego dnia krążownik wspierał ogniem artylerii głównego kalibru walczące na brzegu oddziały, przyjmując na pokład ewakuowanych rannych żołnierzy, których następnie przewieziono na Tenedos i Lemnos[22].

8 sierpnia okręt udał się w rejs do Egiptu – zakotwiczył w Port Said dwa dni później. Podczas kilkudniowego postoju w porcie przeprowadzono gruntowne sprzątanie i malowanie, a także uzupełniono zapasy węgla i prowiantu (załadowano 503 tony węgla, 220 funtów mięsa, 600 funtów warzyw i 380 funtów chleba)[22]. 15 sierpnia okręt wyszedł na patrol do Zatoki Sallumskiej, zawijając 24 sierpnia do Aleksandrii, gdzie uzupełniono paliwo. 28 sierpnia „Minerva” wpłynęła do Kanału Sueskiego i zakotwiczyła na Wielkim Jeziorze Gorzkim; część załogi krążownika obsadziła uzbrojoną barkę i kuter parowy, na których patrolowano codziennie przydzielony odcinek Kanału[22]. Dopiero 25 października 1915 roku okręt przepłynął do Port Saidu, gdzie po uzupełnieniu zapasu węgla stacjonował do 6 listopada, kiedy to powrócił na Wielkie Jezioro Gorzkie. Kolejne dni upływały na żmudnym patrolowaniu wyznaczonego odcinka Kanału przez kuter parowy i uzbrojoną barkę (z wyjątkiem okresu od 15 do 25 listopada, kiedy to krążownik ponownie przebywał w Port Saidzie)[22]. Święta Bożego Narodzenia okręt spędził w porcie Ismailia, zaś 26 grudnia powrócił na „swoje” kotwicowisko na Wielkim Jeziorze Gorzkim. Ostatniego dnia roku 1915 krążownik dotarł do Port Saidu, gdzie pobrał 690 ton węgla[22].

Rok 1916[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze dni 1916 roku „Minerva” spędziła w Port Saidzie, wysyłając rotacyjnie swoich marynarzy na patrole lądowe w strefie Kanału Sueskiego. 8 stycznia powróciła na Wielkie Jezioro Gorzkie, prowadząc morską i lądową służbę patrolową przy pomocy kutra parowego i łodzi okrętowych. Pewnym urozmaiceniem codzienności były przeprowadzone 12 stycznia ćwiczenia artyleryjskie[22]. 2 lutego okręt przeniósł się do Suezu, po uzupełnieniu paliwa dalej uczestnicząc w patrolowaniu południowego odcinka Kanału, prowadząc też szkolenie załogi. Dopiero 22 marca krążownik opuścił Suez, udając się w rejs do Adenu, który osiągnął w dniu 28 marca 1916 roku[22].

Nowym przydziałem krążownika stały się Indie. Po uzupełnieniu zapasów węgla i prowiantu „Minerva” wypłynęła w rejs przez Ocean Indyjski w kierunku w Kolombo na Cejlonie, zawijając po drodze do Victorii na Seszelach (7 kwietnia), Diego Garcia, Male na Malediwach (21 kwietnia), do portu docelowego docierając 28 kwietnia[22]. Już następnego dnia okręt trafił na krótki remont stoczniowy do suchego doku, który opuścił 1 maja. W kolejnych dniach maja dokonano remontu uzbrojenia artyleryjskiego i torpedowego; długi postój w porcie zakończył się dopiero 13 lipca 1916 roku, kiedy to krążownik udał się w rejs do Singapuru, który osiągnął 19 lipca[22]. 31 lipca okręt ponownie trafił do doku na remont układu napędowego, który trwał aż do 24 września, kiedy to pomyślnie przeszedł próby stoczniowe. W czasie remontu nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy: komandor Francis H.M. Jackson został zastąpiony przez komandora Cecila D.S. Raikesa, który wszedł na pokład 2 sierpnia 1916 roku[22].

26 września, po uzupełnieniu zapasu węgla, „Minerva” udała się w rejs powrotny do Kolombo, gdzie dopłynęła 2 października. Po pobraniu 610 ton węgla okręt wyruszył w dalszą podróż do Adenu, osiągając cel w dniu 11 października. Uzupełniwszy paliwo, wieczorem 17 października okręt opuścił adeński port, udając się w rejs na południe do Berbery w Somali Brytyjskim, Dżibuti i Saylac (gdzie na pokład przyjął kilku więźniów z ruchu oporu przeciw rządom brytyjskim)[22]. 27 października okręt dopłynął do Al-Mukalla, gdzie był wizytowany przez miejscowego sułtana; 31 października krążownik powrócił do Adenu. Następnego dnia „Minerva” uzupełniła zapas węgla (440 ton) oraz prowiantu (330 funtów chleba, 220 funtów mięsa i 600 funtów warzyw)[22]. 8 listopada okręt udał się w rejs na Morze Czerwone, docierając po czterech dniach do Jeddah. 13 listopada krążownik zacumował w Rabigh, gdzie przez miesiąc załoga uczestniczyła w budowie molo, magazynów, hangarów i innej infrastruktury wojskowej dla potrzeb przyszłego garnizonu. 15 grudnia okręt udał się do Port Sudan, gdzie dostarczył pięciu wymagających hospitalizacji pasażerów i pobrał 650 ton węgla; 22 grudnia powrócił do Rabigh, gdzie przebywał do końca 1916 roku[22].

Rok 1917[edytuj | edytuj kod]

9 stycznia 1917 roku krążownik wyruszył w rejs do Adenu, gdzie w nocy z 12 na 13 stycznia pobrał 655 ton węgla, a następnie wyruszył w morze w celu odnalezienia niemieckiego krążownika pomocniczego SMS „Wolf”, grasującego po Oceanie Indyjskim. „Minerva” została skierowana w rejon na północ od Sokotry; po tygodniowym patrolu powróciła 20 stycznia do Adenu[22].

Po uzupełnieniu paliwa i tygodniowym postoju okręt został wysłany do Zanzibaru w Brytyjskiej Afryce Wschodniej, odbywając podczas rejsu ćwiczenia artyleryjskie i torpedowe (cel podróży osiągnięto 5 lutego). Pobrawszy 465 ton węgla, 9 lutego okręt wyszedł na patrol w kierunku Komorów, dopływając 12 lutego do brzegu Majotty. W drodze powrotnej (prowadząc codziennie ćwiczenia i zygzakując) krążownik opłynął atol Aldabra i 19 lutego zacumował w porcie na wyspie Nyororo (nieopodal Mafii), gdzie na pokład dostarczono 535 ton paliwa[22]. Następnego dnia okręt udał się na południe wzdłuż wybrzeży Afryki, docierając 22 lutego do Mikindani (nieopodal Mtwary), gdzie okręt wszedł na mieliznę. W dalszej drodze „Minerva” odwiedziła Lindi i Kilwa Kisiwani, gdzie dopłynęła 28 lutego[22].

3 marca krążownik zawitał do Dar es Salaam; następnego dnia zmarł na grypę jeden członek załogi (16-letni chłopiec okrętowy), którego pochowano na miejscowym cmentarzu. Uzupełniwszy zapasy węgla okręt udał się na północ, docierając 10 marca do Tangi, 14 marca do Kilwa Kisiwani, a 18 marca do Kilindini, skąd krążownik wyruszył jako eskorta niewielkiego konwoju do Zanzibaru[22]. 24 marca „Minerva” ponownie wyszła w morze na patrolowanie najbliższej okolicy, połączone z ćwiczeniami artyleryjskimi, powracając do bazy w dniu 1 kwietnia. 4 kwietnia okręt dołączył jako eskorta do konwoju zmierzającego z Dar es Salaam do Adenu; przeprowadzając zwyczajowe ćwiczenia strzeleckie i manewrowe oraz testując przy okazji długiego rejsu pompy Downtona, przeznaczone dla okrętowych toalet[22]. 11 kwietnia konwój dotarł do portu przeznaczenia, w którym krążownik uzupełnił zapasy węgla, pobierając 570 ton. Następnego dnia „Minerva” udała się w kierunku Seszeli, docierając do Victorii 16 kwietnia. Pobrawszy paliwo, razem z przeddrednotem HMS „Exmouth” eskortowała konwój do Durbanu w Afryce Południowej, gdzie dotarła 29 kwietnia 1917 roku[22]. Po kilkudniowym postoju w porcie, wykorzystanym m.in. na pobranie paliwa w ilości 717 ton, 3 maja okręt wyruszył jako eskorta konwoju do Simon’s Town, dokąd dotarł po trzydniowym rejsie. 11 maja krążownik udał się do Kapsztadu, gdzie dołączył do eskorty płynącego do Durbanu konwoju; podczas rejsu panowała sztormowa pogoda, a stan morza dochodził do 7 stopni w skali Douglasa[22]. 21 maja „Minerva” znów wyszła w morze z misją eskortową: tym razem portem przeznaczenia konwoju było Dar es Salaam, gdzie dotarł on w dniu 30 maja. Następnego dnia okręt pobrał 476 ton węgla i prowiant w pobliskim Zanzibarze, po czym powrócił do Dar es Salaam, gdzie 3 czerwca 1917 roku był wizytowany przez kontradmirała Edwarda Charltona, dowódcę sił brytyjskich w Afryce Południowej[22].

5 czerwca krążownik wypłynął na patrolowanie pobliskich wód, docierając do Kilwa Kisiwani i Lindi. W dniach 11–15 czerwca okręt ostrzeliwał z dział 152 mm pozycje wojsk nieprzyjaciela w Niemieckiej Afryce Wschodniej (12 czerwca z kontradm. Charltonem na pokładzie), a od 17 czerwca eskortował kablowiec s/s „Sherard Osborne” do Mozambiku[22]. W kolejnych dniach „Minerva” patrolowała wody między Kilwa Kisiwani a Lindi, kotwicząc w tym ostatnim 25 czerwca i pobierając 445 ton węgla. 2 lipca okręt wyruszył do Dar es Salaam, gdzie 4 lipca załoga miała okazję obserwować całkowite zaćmienie Księżyca, zaś 6 lipca zdemontowano dwa działa 152 mm, w które uzbrojono statek s/s „Huntcliffe”[22]. 9 lipca krążownik w Zanzibarze uzupełnił zapasy paliwa, a następnie udał się pod Kilwa Kisiwani, Kiswere i Lindi, gdzie w nocy z 18 na 19 lipca ostrzelał pozycje niemieckie z dział 152 i 76 mm, a rankiem dokonał próbnych strzelań torpedowych; powrócił do bazy w Zanzibarze 1 sierpnia 1917 roku[22].

8 sierpnia „Minerva” opuściła Zanzibar i udała się do Lindi, gdzie stacjonowała przez trzy tygodnie; 30 sierpnia okręt udał się do Msimbati nieopodal Mtwary, skąd przez Lindi i Kilwa Kisiwani powrócił do Zanzibaru (10 września). Po uzupełnieniu zapasu paliwa krążownik 17 września ponownie popłynął do Lindi, gdzie przebywał do 16 października (z krótką przerwą w dniach 2–6 października, kiedy to udał się do Masimbwy)[22]. W kolejnych dniach okręt przebywał w Zanzibarze, skąd 22 października wyszedł z misją uratowania załogi i ładunku brytyjskiego statku s/s „Ellerslie”, który 20 października wszedł na mieliznę nieopodal Angoche w Mozambiku. Krążownik dotarł na miejsce katastrofy 26 października i podjął 16 członków załogi statku oraz część przewożonego ładunku; do Zanzibaru powrócił 2 listopada[22]. Następnego dnia okręt przepłynął do Kilwa Kisiwani, gdzie podczas kilkudniowego postoju pobrał z węglowca 748 ton paliwa; 13 listopada udał się na patrol do Lindi i Mikindani, przeprowadzając ćwiczenia artyleryjskie i torpedowe (27 listopada powrócił do Zanzibaru). 1 grudnia krążownik uzupełnił zapasy paliwa (pobrał 540 ton walijskiego węgla) i wyruszył do Durbanu, dokąd dotarł w dniu 9 grudnia. Po kilkudniowym postoju „Minerva” udała się Simon’s Town, gdzie do końca roku przebywała w suchym doku[22].

Rok 1918[edytuj | edytuj kod]

Remont stoczniowy zakończył się na początku stycznia 1918 roku, a w dniach 11–16 stycznia okręt odbył próbny rejs wzdłuż wybrzeży Afryki, zaś 18 stycznia eskortował niewielki konwój płynący do Kapsztadu. Następnego dnia krążownik powrócił do Simon’s Town, a 25 stycznia ponownie trafił do doku[22]. Trwające blisko dwa miesiące prace stoczniowe objęły m.in. modernizację uzbrojenia (demontaż pancernych osłon kilku dział 152 mm) i malowanie. Okręt wyszedł w morze dopiero 25 marca, udając się do Port Elizabeth, a następnie do Durbanu. Po uzupełnieniu zapasów paliwa i prowiantu 3 kwietnia „Minerva” wypłynęła w rejs na Mauritius, kotwicząc w Port Louis 11 kwietnia[22]. Następnie okręt udał się na Madagaskar, zawijając do Tamatawy (17 kwietnia) i Diego Suarez (20 kwietnia). 26 kwietnia krążownik dopłynął do Port Amelia w Mozambiku, kończąc swój długi rejs 29 kwietnia w Zanzibarze[22]. Uzupełniwszy zapasy węgla okręt udał się na północ, docierając 4 maja do Tangi, gdzie przeprowadzono ćwiczenia strzeleckie broni małokalibrowej; 10 maja w Zanzibarze dokonano próbnych strzelań torpedowych, w wyniku których utracono jedną torpedę[22]. 14 maja krążownik przybył do Kilindini, skąd powrócił 23 maja do Zanzibaru, gdzie uzupełnił zapas paliwa. Ostatnie dni maja okręt spędził w Kilindoni na wyspie Mafia, zaś 1 czerwca udał się do Lindi. Następnie krążownik wypłynął do Mozambiku, z którego przewiózł pocztę do Port Amelia, dokąd dotarł 11 czerwca[22].

Podczas kilkudniowego postoju w porcie nurkowie oczyścili podwodną część kadłuba; 20 czerwca okręt udał się do Msimbati, a następnie do Lindi, prowadząc próbne strzelania artyleryjskie i torpedowe, powracając do Zanzibaru 30 czerwca. 3 lipca „Minerva” obrała kurs na południe, docierając 8 lipca pod Quelimane, patrolując Kanał Mozambicki; 26 lipca nastąpił powrót do Zanzibaru[22]. 6 sierpnia 1918 roku okręt wyszedł w kolejny rejs do Mozambiku, dokąd dostarczył pocztę oraz uzupełnił paliwo, prowiant i amunicję; do Zanzibaru powrócił 20 sierpnia, w kolejnych dniach uzupełniając zapasy węgla i prowadząc ćwiczenia. 14 września krążownik ponownie udał się z pocztą do Mozambiku, zawijając następnie do Port Amelia, zapełniając węglem zasobnie. Podczas długiego postoju w porcie w październiku 1918 roku sporą część załogi ogarnęła epidemia hiszpanki (szczyt liczby zachorowań nastąpił 11 października, kiedy to zanotowano 151 chorych na pokładzie)[22]. 15 października okręt wyszedł w morze, zawijając do Lindi, Kilwa Kisiwani i Dar es Salaam, kończąc rejs w Zanzibarze 25 października. W dniu 2 listopada „Minerva” udała się w rejs do Afryki Południowej, docierając 12 listopada do Durbanu; tam załoga dowiedziała się o podpisaniu zawieszenia broni z Niemcami[22].

Końcowy okres służby[edytuj | edytuj kod]

25 listopada 1918 roku krążownik dotarł do Simon’s Town, gdzie po wyładowaniu amunicji wszedł do doku. W czasie remontu nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy: komandor Cecil D. S. Raikes opuścił okręt, a jego następcą został komandor Owen T. H. Phillips. W stoczni zdemontowano część artylerii, wymieniono kotwicę i odmalowano okręt; remont zakończył się 23 grudnia[22]. W 1919 roku okręt powrócił do metropolii, stacjonując w Queenstown, gdzie zakończył służbę w maju 1920 roku[21]. Sprzedano go na złom firmie Auten 5 października 1920 roku[1][14].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Klasyfikowanych przed 1914 r. jako krążowniki II klasy. Zob. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat, Pierwsza wojna światowa na morzu, Warszawa: 1994, s. 591.
  2. 1 długa tona (tona standardowa – ts) = 2240 funtów brytyjskich = 1016,05 kg.
  3. Inne źródła i opracowania podają liczebność załogi od 393 do 450 osób. Por. Conway’s All the World’s Fighting Ships 1860–1905, London: 1979, s. 78; Jane’s Fighting Ships of World War I, London: 1990, s. 62.; Jane’s Fighting Ships, 1919, 1969, s. 89.
  4. Inne opracowania podają maksymalną ilość zabieranego węgla wynoszącą 1065 ton. Zob. Jane’s Fighting Ships of World War I, London: 1990, s. 62.
  5. Brytyjskie torpedy 18-calowe miały faktyczny kaliber 17,72 cala (450 mm)[7].
  6. Ang. Channel Fleet. Zob. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat, Pierwsza wojna światowa na morzu, Warszawa: 1994, s. 26, 484.
  7. 7th Gurkha Rifles. Zob. 7th Duke of Edinburgh’s Own Gurkha Rifles.
  8. Wiceadm. Carden zrezygnował z dowodzenia operacją zdobycia Dardaneli, nie wierząc w jej powodzenie (oficjalnie ze względu na zły stan zdrowia). Zob. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat, Pierwsza wojna światowa na morzu, Warszawa: 1994, s. 217.
  9. Choć w statek nie trafiła żadna z dwóch wystrzelonych torped, na jego pokładzie w wyniku paniki zginęło 51 osób. Zob. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat, Pierwsza wojna światowa na morzu, Warszawa: 1994, s. 224.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: 1979, s. 78.
  2. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 10.
  3. a b c John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 62.
  4. a b c d T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 237.
  5. a b T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1897. Portsmouth: 1897, s. 243.
  6. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1897. Portsmouth: 1897, s. 8.
  7. Tony DiGiulian: Torpedoes of the United Kingdom/Britain (ang.). www.navweaps.com. [dostęp 2016-10-19].
  8. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 8.
  9. J. Leyland, T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1906. Portsmouth: 1906, s. 220.
  10. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1915. London: 1915, s. 110.
  11. a b Oscar Parkes, Maurice Prendergast: Jane’s Fighting Ships, 1919. 1969, s. 89.
  12. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 592.
  13. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1896. Portsmouth: 1896, s. 11.
  14. a b Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 14.
  15. J.J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: 2006, s. 227.
  16. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 591.
  17. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 194.
  18. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 165.
  19. T.A. Brassey (red.): The Naval Annual 1902. Portsmouth: 1902, s. 169.
  20. David K. Brown: Warrior to Dreadnought: Warship Development 1860–1905. London: 2003, s. 165.
  21. a b c d e f g h i Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 15.
  22. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp Helen J.: HMS MINERVA – June 1914 to December 1918, Irish Station (11th Cruiser Squadron), Central Atlantic (5th Cruiser Squadron), Mediterranean, Dardanelles, Suez, East Indies Station (ang.). Naval History Homepage.
  23. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 485.
  24. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 167.
  25. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 222.
  26. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 224.
  27. Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 392.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]