Harpokrates

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Harpokrates
bóg płodności, pomyślności, urodzaju, personifikacja ciszy i dotrzymywania tajemnic
Ilustracja
Harpokrates w koronie Amona
(statuetka miedziana z VII-I w. p.n.e.)
Występowanie mitologia egipska
mitologia grecka
Teren kultu starożytna Grecja
starożytny Rzym
Rodzina
Ojciec Ozyrys
Matka Izyda
Przedstawienie bóstwa z okresu rzymskiego (rzeźba marmurowa z III w. n.e.)

Harpokrates (stgr. Ἁρποκράτης Harpokrátēs) – egipsko-greckie bóstwo popularne w świecie śródziemnomorskim w okresie hellenistycznym i rzymskim. Jedna z postaci Horusa, przedstawianego w postaci dziecka jako syn Ozyrysa i Izydy[1].

Stanowił jedną z wielu odmian Haroerisa, czyli Wielkiego (Starego) Horusa, wykreowanego w I Okresie Przejściowym w próbie zharmonizowanego połączenia różnych wcześniejszych przedstawień tego bóstwa[2]. Jego imię ḥr p3 ẖrd[3], znaczyło dosłownie „Horus Dziecię”. Przedstawiano go z dziecięcym lokiem nad uchem i palcem na ustach, wyłaniającego się z lotosu jako „dziecię słoneczne”. Cześć oddawano mu przede wszystkim w Edfu[4].

Wraz z Sarapisem i Izydą należał później do tzw. triady aleksandryjskiej[5]. Jego imię powstało wskutek zhellenizowania egipskiego Har-pa-chered[6]. Podobnie jak pierwowzór uważany był za potomka Izydy[a] i Ozyrysa oraz identyfikowany ze wschodzącym słońcem i przedstawiany jako małe dziecko ze wskazującym palcem prawej ręki na ustach[7]. Ten typowo dziecięcy gest[b] późniejsi interpretatorzy grecko-rzymscy tłumaczyli jako symbol milczenia, co dało podstawę mylnemu zrozumieniu istoty bóstwa uznanego za personifikację. Natomiast dla Egipcjan, w postaci dziecka – bliskiego początkowi bytu – stanowiło ono symbol rozwoju i stawania się, jako młodzieńcze bóstwo słońca bądź prapoczątku. Wskazuje się jednak, iż Harpokrates mógł przyjmować również postać bóstwa kwiatu lotosu – Nefertuma, także czczonego przez Egipcjan jako słoneczne dziecię[8].

W świecie rzymskim Harpokrates, który nie zachował prawie nic ze swego charakteru solarnego[9], cieszył się szczególną popularnością jako bóg płodności, pomyślności i urodzaju oraz – ze względu na swe przedstawienia – jako personifikacja milczenia i dotrzymywania tajemnic[10]. Zachowały się liczne przedstawiające go figurki, często pełniące funkcję amuletów[11], zapewniających siłę strzeżenia i zachowania tajemnicy[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Świadectwem ich ścisłego powiązania kultowego są świątynie na wyspie File wzniesione za Ptolemeusza II i Ptolemeusza III (Jaroslav Černý: Religia starożytnych Egipcjan. Warszawa: PIW, 1974, s. 133).
  2. W interpretacji Hilary Wilson ma być to „tradycyjna poza egipskiego dziecka” (Lud faraonów. Warszawa: PIW, 1999, s. 61).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. François Daumas: Od Narmera do Kleopatry. Cywilizacja starożytnego Egiptu. Warszawa: PWN, 1973, s. 455.
  2. Jadwiga Lipińska, Marek Marciniak: Mitologia starożytnego Egiptu. Warszawa: WAiF, 1986, s. 196-197.
  3. G5Q3A17
    ḥr p3 ẖrd
  4. Bogowie, demony, herosi. Leksykon. Kraków: Instytut Wydawniczy „Znak”, 1995, s. 163.
  5. James Hastings: Encyclopedia of Religion. T. 11. Kessinger Publishing, 2003, s. 379. ISBN 0-7661-3683-3.
  6. George Hart: The Routledge dictionary of Egyptian gods and goddesses. London: Routledge, 2005, s. 70. ISBN 978-0-415-36116-3.
  7. Hans Dieter Betz: The Greek Magical Papyri in Translation, Including the Demotic Spells. Chicago: University of Chicago Press, 1997, s. 334. ISBN 978-0-226-04447-7.
  8. Manfred Lurker: Bogowie i symbole starożytnych Egipcjan. Warszawa: Wydawnictwo „Czytelnik”, 1995, s. 74.
  9. Jaroslav Černý: Religia starożytnych Egipcjan. Warszawa: PIW, 1974, s. 127.
  10. Manfred Lurker: Bogowie i symbole starożytnych Egipcjan, dz. cyt., s. 74.
  11. Geraldine Pinch: Handbook of Egyptian mythology. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2002, s. 147. ISBN 978-1-57607-242-4.
  12. Guy Rachet: Słownik cywilizacji egipskiej. Katowice: Wydawnictwo „Książnica”, 2001, s. 126.