Józef Ćwiertniak
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
7 września 1896 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
21 września 1939 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1914–1939 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Jednostki | |
Stanowiska |
dowódca dywizji |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/P%C5%82k_dypl._Kazimierz_Janicki_i_p%C5%82k_dypl._J%C3%B3zef_%C4%86wiertniak_NAC_1-W-675.jpg/220px-P%C5%82k_dypl._Kazimierz_Janicki_i_p%C5%82k_dypl._J%C3%B3zef_%C4%86wiertniak_NAC_1-W-675.jpg)
Józef Stefan Ćwiertniak[a] (ur. 7 września 1896 w Dobczycach, zm. 21 września 1939 w Hołosku) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 7 września 1896 w Dobczycach, w ówczesnym powiecie wielickim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Tomasza, zarządcy dóbr ziemskich, i Wiktorii z Matusików[2][3][4]. W latach 1907–1914 uczył się w c. i k. Gimnazjum w Wadowicach[5]. Należał do skautingu, a od 1912 także do Związku Strzeleckiego, w którym ukończył szkołę podoficerską[2]. Był dowódcą I Wadowickiej Drużyny Skautowej[2].
Jako członek Strzelca wyruszył w składzie 1 kompanii z Wadowic do Bochni, gdzie został wcielony do 2 pułku piechoty Legionów Polskich. Marian Porwit, kolega pułkowy, dał świadectwo jego postawie w czasie bitwy pod Rafajłową „(...) Właściwe pokierowanie tym ogniem co do odległości (celownika), celu i rodzaju ognia – to zasługa chorążego Józefa Ćwiertniaka, który przyszedł w ślad za plutonem, objął komendę i wydał stosowne rozkazy, stojąc poza okopem nieczuły na rosyjskie pociski. (...) zerkałem z podziwem w stronę niedużej wzrostem, ale wspaniałej wtedy postaci chorążego Ćwiertniaka. Uradowałem się, przeczytawszy po 68 latach jego nazwisko w rozkazie pochwalnym pułkownika Hallera, gdy niedługo objął komendę Grupy. Wyniósł Ćwiertniak z tej walki ranę – mówi mi pamięć. Nie mam możności sprawdzenia. To Ty elektryzowałeś nas w nocnym ogniu na tyły rosyjskiego wypadu swymi komendami, nieżyjący już Serdeczny Kolego!” 10 listopada 1914 w swoim gimnazjum złożył wojenną maturę[6][5]. Służbę wojskową kontynuował w 3 pułku piechoty Legionów. W czasie służby awansował kolejno na stopień: chorążego (20 października 1914), podporucznika (25 czerwca 1915) i porucznika (1 listopada 1916)[7]. Latem 1917, po kryzysie przysięgowym, był internowany w Chust i Marmarosz-Sziget[8].
W latach 1918–1919 pełnił służbę w Oddziale VIII Geograficznym Sztabu Generalnego na stanowisku szefa Sekcji Geograficzno-Statystycznej. W maju 1919 przeniesiony został z Departamentu I Ministerstwa Spraw Wojskowych do Inspektoratu Szkół Wojskowych i wyznaczony na stanowisko dowódcy batalionu w szkole podoficerskiej w Dęblinie[9]. 2 stycznia 1920 rozpoczął naukę na II Kursie Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego[10]. W połowie kwietnia 1920 skierowany został na front wojny z bolszewikami celem odbycia praktyki sztabowej w dowództwie 1 Armii. 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, „w grupie byłych Legionów Polskich”[11]. W okresie od stycznia do września 1921 kontynuował naukę w WSWoj. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 156. lokatą w korpusie oficerów piechoty[12]. Po ukończeniu szkoły przydzielony został do Oddziału III Sztabu Generalnego WP i wyznaczony na stanowisko szefa Wydziału II Szkół Wojskowych[13]. W tym czasie pozostawał na ewidencji 3 pp Leg. 31 marca 1924 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 66. lokatą w korpusie oficerów piechoty[14]. W 1924 został wykładowcą w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, którego komendantem był gen. bryg. Rudolf Prich[15].
20 października 1926 przeniesiony został do 62 pułku piechoty w Bydgoszczy na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[16]. 31 marca 1927 ogłoszono jego przeniesienie do 12 pułku piechoty w Wadowicach na stanowisko dowódcy pułku[17][18]. 26 lutego 1929 mianowany szefem Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[19][20]. 1 stycznia 1929 Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 i 11. lokatą w korpusie oficerów piechoty[21]. Na tym stanowisku ujednolicił i unowocześnił uzbrojenie piechoty oraz, przy poparciu gen. bryg. Kazimierza Fabrycego, doprowadził do powstania Centrum Wyszkolenia Piechoty. W połowie 1932 obowiązki szefa departamentu przekazał płk dypl. Kazimierzowi Bogumiłowi Janickiemu[22] i objął wakujące stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 29 Dywizji Piechoty w Grodnie, którą w tym czasie dowodził gen. bryg. Franciszek Kleeberg[23]. W czerwcu 1934 został przeniesiony do 6 Dywizji Piechoty w Krakowie na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej[24].
28 stycznia 1938 został mianowany dowódcą 13 Kresowej Dywizji Piechoty w Równem. W maju 1939 ówczesny płk dypl. Stefan Rowecki scharakteryzował swojego starszego kolegę w sposób następujący „przeszłość bojowo-liniowa nie wyróżniająca. Bardzo dobry był jako szef Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych. Ruszył moc zagadnień i spraw piechoty z miejsca. Obecnie bardzo się roztył. Podobno jako dowódca dywizji – słaby. Kiepsko wypadł na manewrach wołyńskich 1938”[25].
W dniach 14–15 sierpnia 1939 przeprowadził mobilizację alarmową swojej dywizji, która została przetransportowana na Pomorze i włączona w skład Korpusu Interwencyjnego. Według Jerzego Kirchmayera „po kilku dniach pobytu na Pomorzu złożył pisemny meldunek dość nieoczekiwanej treści. Mianowicie prosił w nim Naczelnego Wodza, drogą służbową przez gen. Skwarczyńskiego i gen. Bortnowskiego, o zwolnienie go ze stanowiska dowódcy dywizji, gdyż w obliczu oczekujących nas groźnych wypadków nie czuje się na siłach – ze względu na zły stan zdrowia (serce) – dowodzić dywizją w polu. Meldunek był napisany wzruszająco, niemniej jednak robił niedobre wrażenie. Jakoś zbyt późno pułkownik, zresztą dobrze i z dobrej strony znany w naszym wojsku, zdecydował odsunąć się od dowodzenia. Śmigły przychylnie załatwił prośbę i dowództwo 13 DP objął dotychczasowy dowódca piechoty dywizyjnej, płk dypl. Władysław Kaliński”[26]. W ocenie Mariana Romeyki rezygnację z dowodzenia dywizją należy „uznać za bardzo uczciwe”[27]. Ze stanowiska dowódcy 13 DP został zwolniony 30 sierpnia 1939 zarządzeniem prezydenta RP, z jednoczesnym pozostawieniem w dotychczasowym garnizonie (Równe).
W nocy z 20 na 21 września 1939 popełnił samobójstwo w miejscowości Hołosko (obecnie dzielnica Lwowa)[5][28].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 7347 – 17 maja 1922[29]
- Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[30]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 8 listopada 1930 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”[31]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie[8]
- Złoty Krzyż Zasługi po raz pierwszy – 10 listopada 1928 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”[32][33]
- Złoty Krzyż Zasługi po raz drugi – 18 lutego 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej”[34])
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[8]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[8]
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych[5]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929, s. 229.
- ↑ a b c Ćwiertniak Józef Stefan. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2024-03-17].
- ↑ Łoza 1938 ↓, s. 127.
- ↑ Encyklopedia Wojskowa 1932 ↓, s. 106.
- ↑ a b c d Siwiec-Cielebon 2018 ↓, s. 110.
- ↑ Sprawozdanie 1915 ↓, s. 43.
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 10.
- ↑ a b c d Encyklopedia Wojskowa 1932 ↓, s. 107.
- ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 49 z 6 maja 1919.
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 28, 586.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 21 lipca 1920, s. 597.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 29.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 10, 131, 400.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924, s. 167.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 127, 343, 1370.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 20 października 1926, s. 366.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927, s. 98.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 28, 163.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929, s. 85.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 17, 435.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929, s. 1.
- ↑ Płk dypl. Kazimierz Bogumił Janicki do 1932 r. był dowódcą 1 Pułku Strzelców Podhalańskich
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932, s. 407.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934, s. 153.
- ↑ Rowecki 1988 ↓, s. 101.
- ↑ Kirchmayer 1975 ↓, s. 550.
- ↑ Romeyko 1983 ↓, s. 536.
- ↑ A. K. Kunert, Z. Walkowski, Kronika kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2005, ISBN 83-60160-99-6, s. 91.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923, s. 14.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199.
- ↑ M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 352.
- ↑ Monitor Polski nr 260, poz. 634. 1928-11-10. [dostęp 2022-11-16].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 404.
- ↑ M.P. z 1939 r. nr 45, poz. 76.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Wadowicach za rok szkolny 1914/15. Wadowice: Nakładem Funduszu Naukowego, 1915.
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 roku). Warszawa: Sztab Główny, 1931.
- Encyklopedia Wojskowa. Otton Laskowski (red.). T. II: Cuszima - Garibaldyści. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1932.
- Jerzy Kirchmayer: Pamiętniki. Wyd. III. Warszawa: Książka i Wiedza, 1975.
- Stanisław Łoza: Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938.
- Marian Romeyko: Przed i po maju. Wyd. III. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1983. ISBN 83-11-06884-4.
- Marian Porwit: Spojrzenia poprzez moje życie. Wyd. I. Warszawa: Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, 1986, s. 321–322, 351. ISBN 83-07-01535-9.
- Stefan Rowecki: Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906–1939). Wyd. III. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1988. ISBN 83-07-01547-2.
- Michał Siwiec-Cielebon. Wolności siew. Absolwenci i uczniowie c. i k. Gimnazjum Wyższego w Wadowicach do 1918 r. jako kadra przyszłych sił zbrojnych odrodzonej Rzeczypospolitej. „Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”. 21, 2018. ISSN 1505-0181.
- Gustaw Studnicki: Pierwsza wśród równych, Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach. Wadowice: Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, 1991, s. 321–322, 351. ISSN 0239-9571. OCLC 297664816.
- Tadeusz Böhm: Z dziejów naczelnych władz wojskowych II Rzeczypospolitej. Organizacja i kompetencje Ministerstwa Spraw Wojskowych w latach 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08368-1.
- Regina Czarnecka, Organizacja Sztabu Generalnego WP (Naczelnego Dowództwa WP) w latach 1918–1921, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 26 z 2003.
- Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914)
- Dowódcy 12 Pułku Piechoty (II RP)
- Dowódcy 13 Kresowej Dywizji Piechoty
- Dowódcy piechoty dywizyjnej 6 Dywizji Piechoty (II RP)
- Dowódcy piechoty dywizyjnej 29 Dywizji Piechoty (II RP)
- Internowani w Huszt
- Internowani w Syhocie Marmaroskim
- Ludzie urodzeni w Dobczycach
- Ludzie związani z Wadowicami
- Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości
- Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
- Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921
- Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych
- Oficerowie 3 Pułku Piechoty Legionów
- Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej
- Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918
- Polscy samobójcy
- Polscy skauci
- Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej
- Uczestnicy bitwy pod Rafajłową 1915
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska)
- Urodzeni w 1896
- Zastępcy dowódcy 62 Pułku Piechoty (II RP)
- Zmarli w 1939
- Żołnierze II Brygady Legionów Polskich