13 Kresowa Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 13 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 13 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty o numerze 13.
13 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 17 czerwca 1918
Rozformowanie 28 września 1939
Nazwa wyróżniająca Kresowa
Tradycje
Kontynuacja 13 Brygada Zmechanizowana[1]
Dowódcy
Pierwszy Joseph Ecochard
Ostatni płk dypl. Władysław Zubosz-Kaliński
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Równe
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość Armia Prusy
Równe – w tym mieście stacjonował sztab dywizji

13 Kresowa Dywizja Piechoty (13 DP) – wielka jednostka piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP w latach 1918-1939.

1 Dywizja Strzelców Polskich 1918-1919[edytuj]

W czerwcu 1918 w składzie Armii Polskiej we Francji przystąpiono do formowania 1 Dywizji Strzelców Polskich. 17 czerwca w miejscowości Villeres-Marmery 1 Pułk Strzelców Polskich złożył przysięgę i otrzymał sztandar ufundowany przez miasto Paryż. 22 czerwca pod Mailly w Szampanii miasta Verdun, Nancy i Belfort wręczyły ufundowane przez siebie sztandary 2 i 3 Pułkowi Strzelców Polskich oraz 1 Pułkowi Artylerii Polowej. 8 lipca dywizja liczyła 227 oficerów i 10.005 szeregowców. 4 sierpnia francuskie Naczelne Dowództwo podjęło formalną decyzję o sformowaniu 1 DSP w oparciu o dowództwo i pododdziały rozformowywanej 63 Dywizji Piechoty. Dowódcą 1 DSP został gen. Ecochard, dotychczasowy dowódca francuskiej 63 DP. Wkrótce zastąpił go gen. Vidalon, były szef Sztabu 4 Armii (franc.). Zastępcą dowódcy dywizji (dowódcą piechoty dywizyjnej) został płk Jasieński. Formowanie dywizji w oparciu o służby i zakłady 63 DP (franc.) trwało do grudnia 1918. W listopadzie 1918 dowództwo francuskie zamierzało użyć dywizji w operacji zmierzającej do zajęcia rejonu Saarbrücken pomimo tego, że nie zakończyła ona formowania. 11 listopada dywizja znalazła się na podstawie wyjściowej do natarcia w rejonie miejscowości Lunéville. Podpisanie rozejmu przekreśliło plany wykorzystania dywizji do walk frontowych. 19 lutego 1919 na bazie rozformowanego XXXVI Korpusu (franc.) sformowano I Korpus AP we Francji w skład, którego weszła 1 i 2 Dywizja Strzelców Polskich.

13 Kresowa DP 1919-1939[edytuj]

Bitwa komarow 1920.png

9 września 1919 r. rozkazem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego 1 Dywizję Strzelców Polskich przemianowano na 13 Dywizję Piechoty i przeformowano na etat dywizji złożonej z dwóch brygad piechoty (każda po dwa pułki):

13 DP uczestniczyła w maju czerwcu i lipcu 1919 w walkach z wojskami Ukraińskiej Republiki Ludowej w rejonie Włodzimierz Wołyński, Kowel, Łuck. Od sierpnia walczyła z bolszewikami o Równe, Zwiahel, Ostróg. Od kwietnia 1920 roku uczestniczyła w ofensywie na Kijów, zdobyła Ostropol i Koziatyn. Na przełomie maja i czerwca 1920 roku i broniła pozycji pod Koziatynem przed atakami Armii Konnej Budionnego, w zaciekłych walkach udaremniając wszystkie jej ataki. W lipcowym i sierpniowym odwrocie armii polskiej powstrzymywała wojska Budionnego w marszu na Lwów (m.in. w bitwie pod Brodami). 13 dywizja udaremniła zdobycie miasta przez Armię Konną (jej komisarzem politycznym był Stalin), zadając jej duże straty. Mieszkańcy Lwowa dziękując za ocalenie miasta ofiarowali dowódcy dywizji pamiątkowy proporzec. We wrześniu dywizja ścigała Budionnego pod Zamościem, Komarowem, Tyszowcami, a potem w ofensywie na Wołyniu do Łucka. Do końca walk dywizja działała w rejonie Zwiahla

18 października 1921 wprowadzono pokojową organizację wojska. Rozformowano brygady piechoty. Dywizje przeszły na strukturę trzypułkową. W związku z powyższym ze składu dywizji wyłączono 50 pp i podporządkowano go dowódcy 27 Dywizji Piechoty.

W 1931 utworzono 13 Kompanię Telegraficzną, a 13 Pułk Artylerii Polowej przemianowano na 13 Pułk Artylerii Lekkiej.

Jednostki dywizji stacjonowały na terenie Okręgu Korpusu Nr II, w garnizonach:

  • Równe – Dowództwo 13 DP, 44 i 45 pp oraz 13 pal, Ośrodek Sapersko-Pionierski 13 DP, 13 samodzielna bateria artylerii przeciwlotniczej, kompania łączności 13 DP,
  • Dubno – 43 pp,
  • Brody – II/43 pp,
  • Łuck – III/13 pal, Komenda Rejonu PW Konnego 13 DP,
  • Włodzimierz Wołyński – Kadra Zapasowa Piechoty.

Obsada personalna dowództwa[edytuj]

Dowódcy dywizji:

Dowódcy piechoty dywizyjnej:

Szefowie sztabu:

Dywizja w kampanii wrześniowej 1939[edytuj]

Działania zbrojne[edytuj]

13 DP zmobilizowana została w dniach 14–15 sierpnia 1939 w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym. W dniach 16–18 sierpnia przewieziona w rejon Bydgoszczy, gdzie wraz z 27 DP weszła w skład Korpusu Interwencyjnego. 23 sierpnia zrezygnował ze stanowiska dowódca dywizji płk Józef Ćwiertniak, co wpłynęło później na jej dowodzenie. 26 sierpnia dowódcą został płk Władysław "Zubosz" Kaliński (dowódca piechoty 8 DP). 31 sierpnia rozkazem marsz. Rydza-Śmigłego Korpus Interwencyjny rozwiązano, a dywizja została przydzielona do odwodowej Armii "Prusy" gen. Stefana Dęba-Biernackiego.

Przerzucanie pododdziałów dywizji spod Bydgoszczy w rejon Koluszek rozpoczęto jednak dopiero 1 września około południa. Pododdziały na skutek ataków lotniczych i zniszczenia linii kolejowych (zatory), docierały do rejonu wyładowczego przez kilka dni a ostatni (I batalion z 45 pułku) w nocy z 5 na 6 września.

Tomaszów Mazowiecki – w tych okolicach walczyła dywizja

4 września dywizja ześrodkowana została w lasach na południe od Regn. Rozkazem dowódcy Armii "Prusy" 5 września przesunięta została do obszaru: Tomaszów Mazowiecki-Ujazd w celu jego obrony. Była ostatnią dywizją broniącą drogi do stolicy. Lewe skrzydło obrony – las Zawady przed Tomaszowem – obsadził 45 pułk strzelców kresowych, prawe skrzydło – rejon miejscowości Wólka Krzykowska, Sangródź i Ujazd – 43 pułk strzelców. 44 pułk strzelców stanowił odwód i stał w lesie Lubochnia koło wsi Kaczka i (I baon) pod Bronisławowem.

W dniach 5-7 września 13 DP prowadziła zacięte walki z niemieckim XVI Korpusem Armijnym pod dowództwem gen. Ericha Höpnera (był to jedyny w kampanii wrześniowej bój samotnej polskiej dywizji piechoty z de facto korpusem pancernym). W nocy 5/6 września czołówki 1 DPanc. walczyły z ubezpieczeniami 13 DP o Wolbórz, a 4 DPanc. o Będków. 6 września rano niemieckie lotnictwo rozpoczęło bombardowanie pozycji i tyłów dywizji. Rano niemiecka 4 Dywizja Pancerna zaatakowała pozycje 43 pułku, a 1 Dywizja Pancerna – 45 pułku. Natarcie zostało odparte, jednak później Niemcy rozpoznali słabe punkty polskiej obrony. Przeprowadzili po południu i przed zmierzchem drugie natarcie i zdołali przedrzeć się przez jej obronę, wprowadzając zamieszanie w odwodowym 44 pułku. Czołówki pancerne dotarły na północne przedmieścia Tomaszowa, blokując główną trasę komunikacyjną przez miasto w kierunku północnym (ul. Warszawska). Ostatecznie do zmroku 13 dywizja wytrwała na stanowiskach, chociaż jej ugrupowanie zostało przecięte, uniemożliwiając skuteczne stawianie oporu. Dowództwo dywizji podjęło decyzję o wycofaniu się na pozycje oparte o linię kolejową Koluszki-Skarżysko-Kamienna. W trakcie odwrotu w nocy 6/7 września do dywizji dotarł nagły rozkaz dowódcy armii "Prusy", gen. Dęba-Biernackiego, nakazujący dywizji odwrót na południe za rzekę Pilicę. Oddziałom udało się z trudem wykonać ten rozkaz. Niestety 45 pułk, z którym nie było już łączności, maszerując w nocy przez miasto na północ według poprzedniego (na dodatek potwierdzonego) rozkazu został zaatakowany przez dywersantów niemieckich wspartych spadochroniarzami i prawie doszczętnie rozbity w nocnej walce. W walce poległ m. in. dowódca 45 pp płk Stanisław Piotr Hojnowski. Ostatecznym rezultatem działań dywizji było zniszczenie w dniu 6 września 64 czołgów niemieckich i zatrzymanie pochodu 4 DPanc. o 34, a 1 DPanc. - o 40 godzin[5].

Dywizja, zgodnie z rozkazem d-cy Armii wycofała się przez Lubochnię (bronił jej I baon 45 pułku), Glinnik (bronił go kilka godzin 44 pułk), Spałę i Inowłódz (broniła go część I baonu 43 pułku), ostatecznie grupując się 7 września wieczorem w lasach Nadleśnictwa Brudzewice. Tam próbowano uporządkować przemieszane i zmęczone oraz głodne oddziały. Dywizję, wraz ze zgrupowanymi tam resztkami 19 DP, 29 DP i Wileńskiej BK zaatakowali dywersanci. W nocy 8 września oddziały dywizji, podobnie jak inne jednostki, uległy panice. Została ona z trudem opanowana i rozpoczęto marsz na Odrzywół i Klwów. Pod Odrzywołem niemiecka 13 Dywizja Zmotoryzowana rozbiła batalion z 43 pp. Będąc jedyną zorganizowaną jednostką z całej grupy wojska z północnego zgrupowania Armii "Prusy" z czołgami i artylerią, 13 DP maszerując przez Klwów i Ulów osiągnęła rejon Dąbrówki i Stawiszyna. W nocy 9/10 września podjęła marsz przez Głowaczów na przeprawę przez Wisłę w Maciejowicach. Głowaczów, zajęty przez silny oddział niemieckiej 1 DLek. został zdobyty nad ranem 10 września przez 44 pułk strzelców. Zdobyto przy tym samochody pancerne z tajnymi dokumentami, wzięto jeńców i jednocześnie oswobodzono z niewoli własnych saperów.

10 września pod dojściu dywizji z ocalałą artylerią (17 dział) i ciężkim sprzętem (tabory, samochody, ciężka broń piechoty) do Ryczywołu dowódca dywizji postanowił jak najszybciej przeprawić wojsko przez Wisłę na południe od Magnuszewa koło Ostrowa do Podwierzbia, na zachód od Samogoszczy. Podjął decyzję o zniszczeniu całego uratowanego ciężkiego sprzętu, co spowodowało krytykę oficerów sztabu, proponujących przebicie się przez Ryczywół względnie odnalezienie wytyczonego brodu na Wiśle. Decyzja dowódcy była jednak ostateczna. Wszystkie czołgi 7TP były stopniowo niszczone z braku paliwa, ostatnie zatopiono w Wiśle. Przeprawę rozpoczęto rano 11 września. Wbrew rozkazowi, aby ciężki sprzęt (w tym działa) pozostawić na brzegu, żołnierze na własną rękę przeprawiali przez rzekę nawet karabiny maszynowe i działka ppanc. Okoliczni chłopi przeprawili dwa działa polowe 75 mm. Podczas przeprawy, która trwała aż do zmroku, w całości przeprawił się tylko 43 pp. Pozostałe pułki, rozproszone na zachodnim brzegu, przez Wisłę przeprawiły się w liczbie szczątkowej kompanii każdy, w dużo gorszych warunkach terenowych i ze stratami w utoniętych. Na drugim brzegu nie udało się już zebrać całej dywizji, gdyż spora część oddziałów, na skutek fałszywego rozkazu (prawdopodobnie dywersja) o marszu do garnizonów na Wołyń udała się na wschód.

Pozostała na miejscu część dywizji (pod dowództwem płk. dypl. W. Kalińskiego) broniła do 16 września odcinka Wisły od wsi Tarnów do Maciejowic. Podporządkowała sobie oddział rotmistrza Salomona z dwiema bateriami 3 dak (9 dział). 16 września wieczorem zagrożona otoczeniem dywizja wyruszyła z Samogoszczy w kierunku Warszawy, przez Wilgę, Natolin i Osieck. Postój dywizji 17 września miał miejsce w lasach na północ od Pogorzeli. W tym czasie dołączył do niej 2 dywizjon 29 pal (6 dział) mjr. Matuszewskiego. Stan tej części 13 DP wynosił ok. 2300 żołnierzy. Wieczorem 17 września dywizja wyruszyła przez Otwock i rankiem następnego dnia przeszła do obrony okrężnej w lesie na wschód od wsi Emów nad Świdrem. Płk dypl. W. Kaliński podjął decyzję o kontynuowaniu marszu ku Warszawie. 18 września oddziały opuściły rejon obrony koło Mlądza nad Świdrem, aby dotrzeć do Wału Miedzeszyńskiego a następnie przebić się przez niemiecki pierścień otaczający Pragę na Saską Kępę. Podczas formowania kolumn marszowych oddział osłonowy dywizji został od wschodu zaatakowany przez oddział niemiecki, który jednak po uporczywej walce odrzucono. Na skutek opóźnień w formowaniu kolumny marszowej oddziały wyruszyły w kierunku stolicy dopiero ok. 21.30. Ze względu na bardzo niekorzystne warunki atmosferyczne (ciemna noc, padający deszcz), trudnej do pokonania zabudowy osiedli letniskowych oraz skrajnego wyczerpania żołnierzy masz oddziałów przebiegał z dużymi trudnościami. Kolumny wojska niejednokrotnie ulegały rozerwaniu, a poszczególne pododdziały gubiły drogę w panujących ciemnościach. Okoliczności te zmusiły dowódcę 13 DP do podjęcia decyzji o przejściu do obrony okrężnej w lasach na północny wschód od Falenicy.

19 września rankiem oddziały niemieckiej wschodniopruskiej 11 DP wsparte artylerią oraz czołgami uderzyły ok. 10.00 na polskie pozycje od południa a potem od północnego wschodu, ale ataki odparto. Kolejny szturm Niemcy rozpoczęli przed 12.00 od północy, a potem od wschodu, natarcia te również odparto. Po południu od strony północnej Niemcy przypuścili dwa szturmy, a od wschodniej także dwa. Wszystkie ataki niemieckie zostały odparte. Na północy wykonano dwa przeciwnatarcia, na wschodzie – trzy. Walki toczyły się do zmierzchu. Po zapadnięciu zmroku na naradzie, z uwagi na okrążenie, brak amunicji, żywności i materiałów opatrunkowych płk dypl. W. Kaliński nakazał oddziałom przedzieranie się w grupkach do Warszawy (do Wisły przez Zagóźdź i Skrzypki). Przed północą kolumna 13 DP idąca przez Miedzeszyn na Skrzypki została zaatakowana zmasowanym ogniem karabinów maszynowych i rozproszyła się, przestając istnieć jako zwarty związek taktyczny. Grupki żołnierzy docierały do stolicy 20, 21 i 22 września, w sumie około 650 ludzi z czego blisko 500 z 43 pułku.

W Warszawie odtworzono dywizję w ramach Armii Warszawa, włączając do niej 1 i 2 pułki z ochotniczej Robotniczej Brygady Obrony Warszawy. Zreorganizowana i uzupełniona 13 DP stanowiła odwód obrony stolicy najpierw na Czerniakowie, a potem na Żoliborzu aż do momentu kapitulacji miasta 28 września.

Oddziały z 13 DP, które cofały się na wschód, zostały w Chełmie zorganizowane w dniach 13-16 września w 13 Brygadę Piechoty pod dowództwem płk. dypl. Wacława Szalewicza w składzie trzech (po dwa bataliony piechoty) pułków piechoty 43, 44 i 45. Brygada weszła w skład kombinowanej "dywizji Wołkowickiego" (dywizja piechoty od nazwiska jej dowódcy), będącej częścią składową Frontu Północnego (dowódca gen. Dąb-Biernacki).

Od 17 września maszerowała ona przez Hrubieszów na Rawę Ruską w kierunku Lwowa. Po drodze zwalczano uzbrojone grupy Ukraińców atakujących wojsko. Z uwagi na atak sowiecki brygada została skierowana 20 września na Tomaszów Lubelski, aby przez to miasto dotrzeć do lasów Puszczy Solskiej, a potem do Beskidów i na Węgry. Od 21 do 22 września toczyła ciężkie walki z niemiecką 28 DP o Łaszczów, Werechanie, Pawłówkę, Rachanie, próbując zdobyć Tomaszów Lubelski. 23 września po natarciu od południa niemieckiej 2 DPanc, atak załamał się, a 13 BP rozproszyła się, jej szczątki wycofały się na Suchowolę, rozpraszając się po walkach o Krasnobród.

Ośrodki Zapasowe 13 DP w Równem i Dubnie w przeważającej części ewakuowały się na zachód. Równe Sowieci zajęli 17, a Dubno 18 września. Część oddziałów z Równego dołączyła do Grupy "Dubno", która walczyła do 23 września i skapitulowała przed Niemcami (2 DPanc.) pod Rawą Ruską. Pozostała część z Równego skapitulowała 19 września na wschód od Łucka. Oddział Zapasowy w Łucku, po wkroczeniu Sowietów do miasta 19 września został rozbrojony.

Ordre de Bataille i obsada personalna[edytuj]

Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 13 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.

Taborów)

  • kolumna taborowa parokonna nr 209 (III/13 pal Łuck, przeniesiono do KZP)
  • kolumna taborowa parokonna nr 210 (III/13 pal Łuck, przeniesiono do KZP)
  • kolumna taborowa parokonna nr 211 (III/13 pal Łuck)
  • kolumna taborowa parokonna nr 212 (III/13 pal Łuck)
  • dowództwo grupy marszowej służb typ II nr 210 (Kadra 2 Dywizjonu Taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 213 (Kadra 2 Dywizjonu Taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 214 (Kadra 2 Dywizjonu Taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 215 (Kadra 2 Dywizjonu Taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 216 (Kadra 2 Dywizjonu Taborów)
  • warsztat taborowy parokonny nr 209 (KZP)
  • samodzielny patrol meteorologiczny nr 13 (13 pal)
  • pluton parkowy uzbrojenia nr 202 (III/13 pal Łuck)
  • park intendentury nr 202 (KZP)
  • kompania sanitarna nr 202 (KZP)
  • szpital polowy nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • zespół przeciwgazowy nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • polowa kolumna dezynfekcyjno – kąpielowa nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • polowa pracownia bakteriologiczno – chemiczna nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • polowa pracownia dentystyczna nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • sąd polowy nr 13 (Dowództwo 13 DP)
  • poczta polowa nr 46 (Dyrekcja Okręgowa Poczty i Telegrafu Lublin)
  • Ośrodek Zapasowy 13 DP (KZP)
  • Batalion Marszowy 43 pp (KZP)
  • Batalion Marszowy 44 pp (KZP)
  • Batalion Marszowy 45 pp (KZP)

Tradycje dywizji[edytuj]

We wrześniu 1971 roku kombatanci 13 DP i 3 dak spotkali się na Mszy Św w intencji poległych żołnierzy z dywizjonu w kościele parafialnym w Falenicy. 19 września 1972 roku w Falenicy odbyła się uroczystość rocznicowa w 33 rocznicę Bitwy pod Falenicą i od tego czasu rokrocznie tradycja ta jest kontynuowana po dzień dzisiejszy. W latach siedemdziesiątych próby nadania imienia dowódcy 43 pułku strzelców, ppłk. Franciszka Kubickiego szkole podstawowej w Miedzeszynie, położonej obok miejsca walk nie powiodły się z powodu sprzeciwu warszawskiego kuratorium oświaty. W dniu 1 maja 1991 imię 13 Kresowej Dywizji Piechoty przyjęła Szkoła Podstawowa Nr 76 w WarszawieWawrze. Święto szkoły obchodzone jest w dniu 19 września, w rocznicę obrony Falenicy przez 13 DP.

17 lipca 1996 dziedzictwo tradycji 1 Dywizji Strzelców Polskich i 13 Dywizji Piechoty Strzelców Kresowych przyjęła 13 Brygada Zmechanizowana imienia gen. broni Józefa Hallera z Czarnego.

20 czerwca 1996 dziedzictwo tradycji 1 Pułku Artylerii Polowej i 13 Kresowego Pułku Artylerii Lekkiej przejął 13 Kostrzyński Pułk Artylerii imienia płk. Mikołaja Gomólickiego z Kostrzyna nad Odrą.

Przypisy

  1. Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 79.
  2. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 7 z 22.01.1925 r.
  3. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 16 lutego 1926 roku, s. 58.
  4. Jako szef sztabu dywizji ogólna ocena WYBITNY – podpis gen. bryg. E. Knoll-Kownacki dca 13DP (opinia z Listy kwalifikacyjnej z 1934 r., Korpus osobowy piechota).
  5. Marian Porwit "Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku", Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, tom 2, strona 322

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Bieliński, " 44 pułk strzelców Legii Amerykańskiej", Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Warszawa 2010.
  • Piotr Bieliński, "45 pułk strzelców Kresowych", Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Warszawa 2010.
  • Piotr Bieliński, "43 pułk strzelców Legionu Bajończyków", Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Warszawa 2011.
  • Tadeusz Krząstek, Andrzej Żak: Z ziemi włoskiej do Polski. Warszawa: Wydawnictwo Marrow SA, 1997. ISBN 83-907396-5-8.
  • Wacław Lipiński Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach

1905-1918, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1990, wyd. I, ISBN 83-85218-00-9.

  • Mieczysław Wrzosek, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny

światowej 1914-1918, wyd. Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1990 ​ISBN 83-214-0724-2​.

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie. Krótki informator historyczny o Wojsku

Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939. Organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.

  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo

Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.

  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut

Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.

  • Księga chwały piechoty, komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992.
  • Witold Jarno 13 Dywizja Piechoty w wojnie 1939 roku, Wydawnictwo AJAKS, Pruszków 2012, ​ISBN 978-83-62046-38-6

Linki zewnętrzne[edytuj]