Przejdź do zawartości

Stanisław Skwarczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Stanisław Skwarczyński
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia

17 listopada 1888
Wierzchnia, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

8 sierpnia 1981
Londyn, Wielka Brytania

Przebieg służby
Lata służby

1914–1981

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Jednostki

5 Pułk Piechoty Legionów
3 Dywizja Piechoty Legionów
1 Dywizja Piechoty Legionów
Korpus Interwencyjny

Stanowiska

dowódca pułku piechoty
dowódca piechoty dywizyjnej
dowódca dywizji piechoty
dowódca korpusu

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia PolskiKrzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Order Trzech Gwiazd II klasy (Łotwa) Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Odznaka Oficerska Związków Strzeleckich „Parasol” Medal Pamiątkowy za Obronę Śląska Cieszyńskiego
Multimedia w Wikimedia Commons

Stanisław Eugeniusz Skwarczyński (ur. 17 listopada 1888 w Wierzchni, zm. 8 sierpnia 1981 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz polityczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Stanisław Skwarczyński w cywilu (ok. 1937)

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Eugeniusz Skwarczyński urodził się 17 listopada 1888 w Wierzchni, w powiecie kałuskim, w rodzinie Wincentego i Marii z Gnoińskich[1][2]. Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych, nobilitowanej w 1780 pieczętującej się herbem własnym (Zadora odmienna)[3]. Był młodszym bratem Adama.

Ukończył gimnazjum we Lwowie oraz studia architektoniczne na Politechnice Lwowskiej. Od 1908 był członkiem Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. W latach 1914–1917 służył w Legionach Polskich. Był komendantem Oleandrów, dowódcą kompanii i batalionu w 1 Pułku Piechoty Legionów. 29 września 1914 awansował na podporucznika, a 15 czerwca 1915 na porucznika. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do cesarskiej i królewskiej armii, z której zdezerterował. Od września 1917 działał w konspiracji, jako komendant Okręgu Łódź Polskiej Organizacji Wojskowej.

W listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. W grudniu 1918 został dowódcą III batalionu 28 pułku Strzelców Kaniowskich. Na czele tego pododdziału walczył z Czechami na froncie śląskim, a następnie wziął udział w wojnie z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. 31 sierpnia 1919 został dowódcą batalionu zapasowego, a 15 kwietnia 1920 dowódcą II batalionu 5 pułku piechoty Legionów. W czasie wojny z bolszewikami, od 12 czerwca do 4 lipca 1920 oraz od 23 sierpnia 1920 do 19 marca 1927, dowodził 5 pułkiem piechoty Legionów. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919, a w 1924 awansował na pułkownika.

7 grudnia 1926 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu[4]. Od 8 sierpnia 1928 pełnił obowiązki dowódcy 3 Dywizji Piechoty Legionów. 28 stycznia 1929 został mianowany dowódcą tej dywizji[5]. 25 października 1930 został zwolniony ze stanowiska dowódcy 3 DP Leg. i mianowany na stanowisko dowódcy 1 Dywizji Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego w Wilnie[6].

10 listopada 1930 Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki nadał mu stopień generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 5. lokatą w korpusie generałów. Jednocześnie zezwolił mu na nałożenie oznak nowego stopnia przed 1 stycznia 1931[7].

Zaangażowany w politykę wraz ze swoim bratem Adamem. Od początku stycznia 1938 przeszedł w stan nieczynny[8]. Od stycznia 1938 stał na czele Obozu Zjednoczenia Narodowego, zastępując na tej funkcji płk. Adama Koca[9][10]. W tym samym roku był prezesem Prezydium Zarządu Koła Parlamentarnego OZN[11]. Uroczyście otworzył obrady sejmu V kadencji w 1938.

Był wolnomularzem, należał do loży wolnomularskiej Tomasz Zan w Wilnie[12].

W końcu sierpnia 1939 powrócił do służby czynnej i został wyznaczony na stanowisko dowódcy Korpusu Interwencyjnego. Później wyznaczony na dowódcę Grupy Operacyjnej „Wyszków” (faktycznie nie zdążył objąć dowodzenia), następnie wyznaczony na dowódcę odwodów Armii „Prusy”, ostatecznie wieczorem 3 września objął dowodzenie Grupy Operacyjnej jego imienia w ugrupowaniu południowym Armii „Prusy”[13]. Siły którymi dowodził generał nie osiągnęły jeszcze gotowości bojowej, składały się z trzech niekompletnych dywizji piechoty (36 DP rez, 12 DP, 3 DPLeg)[14] oraz improwizowanej grupy "Kielce"[15]. 6 września, gdy został zaatakowany przez wojska niemieckiej 10 Armii gen. Reichenau w sile 8 dywizji[16], otrzymał z Naczelnego Dowództwa rozkaz do obrony przejść przez Góry Świętokrzyskie[17]. 7 września, gdy siły niemieckie wykorzystując 60-kilometrową lukę w polskim froncie na południu[15] wyszły na tyły jego zgrupowania, podjął decyzję o odwrocie za Wisłę[14]. 8 września drogę odwrotu zagrodziły mu wojska niemieckie i doszło do bitwy pod Iłżą. Po kilku nieudanych próbach przełamania się przez linie niemieckie, 9 września podjął decyzję o rozwiązaniu zgrupowania i przebijania się małymi oddziałami za Wisłę[18]. 10 września wraz z grupką oficerów dotarł do Wisły, a następnie 11 września rano udało mu się przeprawić przez rzekę w okolicach Józefowa[19]. 12 września dotarł do sztabu Armii "Lublin", a stamtąd wieczorem udał się do Włodzimierza wezwany do sztabu Naczelnego Wodza[20].

Ewakuował się do Rumunii, gdzie został internowany w obozie generalskim w Tŭlcea. 8 lutego 1941 wraz z grupą 11 generałów został wydany Niemcom przez rząd rumuński[21].

Przebywał od 1941 w oflagu VI E w Dorsten w zagłębiu Ruhry[21][22], potem w karnym oflagu w Dössel. Po wyzwoleniu w kwietniu 1945 dostał się do Londynu. W Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie nie służył. Stronił od polityki i działalności publicznej. Pozostał na emigracji w Londynie do ostatnich swoich dni. Zmarł 8 sierpnia 1981 w Londynie. Został pochowany na cmentarzu Elmers End[23][24].

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 308.
  2. ↑ a b Kolekcja ↓, s. 1.
  3. ↑ Genealogia rodu Skwarczyński herbu Skwarczyński [online] [dostęp 2019-05-10].
  4. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 52 z 7 grudnia 1926 roku, s. 427.
  5. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 69.
  6. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 1.
  7. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1930 roku, s. 323.
  8. ↑ Gen. Skwarczyński na emeryturze. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 6 z 11 stycznia 1938. 
  9. ↑ Zmiana na stanowisku szefa O. Z. N.. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 7 z 12 stycznia 1938. 
  10. ↑ Nowy szef Obozu Zjednoczenia Narodowego generał Stanisław Skwarczyński. „Wschód”. Nr 72, s. 1, 2, 20 stycznia 1938. 
  11. ↑ Prace parlamentarne O.Z.N. 1938/39 r., Warszawa 1939, s. 39.
  12. ↑ Cezary Leżeński, Legiony to braterska nuta... czyli od Legionów do masonów, Wolnomularz Polski, nr 40, listopad-grudzień 2003, s. 15.
  13. ↑ Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 2 ↓, s. 307.
  14. ↑ a b Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 2 ↓, s. 641.
  15. ↑ a b Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 2 ↓, s. 329.
  16. ↑ Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 2 ↓, s. 446-447.
  17. ↑ Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 2 ↓, s. 638.
  18. ↑ Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 3 ↓, s. 337-342.
  19. ↑ Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 3 ↓, s. 345.
  20. ↑ Polskie Siły Zbrojne Tom 1 Część 3 ↓, s. 377.
  21. ↑ a b Mieczysław Wrzosek, Stanisław Eugeniusz Skwarczyński [online], Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2019-08-11].
  22. ↑ Intersim, Gen. bryg. WP II RP Stanisław Skwarczyński - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy [online], www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2018-05-22] (pol.).
  23. ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 309.
  24. ↑ Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 166.
  25. ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2630 z 16 lutego 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 8 poz. 239
  26. ↑ Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 20, Nr 4 z 31 grudnia 1974. 
  27. ↑ M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 468 „za zasługi w służbie wojskowej” - błędnie Władysław Skwarczyński.
  28. ↑ Wskazany jako Władysław Skwarczyński. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 17, 11 listopada 1936. 
  29. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 18, poz. 31 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  30. ↑ a b c d e f Kolekcja ↓, s. 2.
  31. ↑ M.P. z 1927 r. nr 258, poz. 708 „za zasługi na polu organizacji armji i wyszkolenia żołnierza”.
  32. ↑ a b c d e Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938 [dostęp 2020-04-27].
  33. ↑ M.P. z 1930 r. Nr 98, poz. 143 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
  34. ↑ Pamiętnik Historyczny Bojowników o Niepodległość Śląska Zaolzańskiego. Cieszyn: 1938.
    1. ↑ S. 19.
    2. ↑ S. 66.
  35. ↑ Franciszek Latinik: Walka o Śląsk Cieszyński w r. 1919. Cieszyn: 1934, s. 140.
  36. ↑ Vilius Kavaliauskas: Symbole wolności bałtyckiej 1918–1940. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie, 2020, s. 49. ISBN 978-83-64178-88-7.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Marszałkowie seniorzy Sejmu i Senatu
Sejm Ustawodawczy II RP
Sejm II RP
Senat II RP
Sejm Śląski II RP
Sejm Ustawodawczy PRL
Sejm PRL
Senat PRL
Sejm III RP
Senat III RP
  1. ↑ Bolesław Limanowski z PPS nie mógł prowadzić pierwszych obrad, do czasu wyboru prezydium obrady prowadził Maksymilian Thullie (ChD)
  2. ↑ posiedzenie otworzył nie najstarszy wiekiem poseł, a płk Stanisław Skwarczyński (OZN)
  3. ↑ w zastępstwie najstarszego wiekiem Stefana Giebla z ChD
  4. ↑ Barbara Borys-Damięcka (PO) nie mogła prowadzić obrad, do czasu wyboru marszałka Senatu obrady poprowadził Michał Seweryński (PiS)
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stanisław_Skwarczyński&oldid=79742683”