Karol IX Walezjusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol IX Walezjusz
Z bożej łaski arcychrześcijański król Francji
ilustracja
Król Francji
Okres panowania od 5 grudnia 1560
do 30 maja 1574
Poprzednik Franciszek II Walezjusz
Następca Henryk III Walezjusz
Dane biograficzne
Dynastia Walezjusze
Data i miejsce urodzenia 27 czerwca 1550
Saint-Germain-en-Laye
Data i miejsce śmierci 30 maja 1574
Vincennes
Ojciec Henryk II Walezjusz
Matka Katarzyna Medycejska
Żona Elżbieta Austriacka
Dzieci Maria Elżbieta de Valois
Karol de Valois

Karol IX (ur. 27 czerwca 1550 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 30 maja 1574 w Vincennes), książę Orleanu jako Karol Maksymilian, później król Francji 15601574 z dynastii Walezjuszów. Był synem króla Henryka II i Katarzyny Medycejskiej, młodszym bratem Franciszka II (1559-1560), po którego śmierci objął tron francuski, i starszym bratem Henryka III (1574-1589). Na jego panowanie przypada początek wojen religijnych we Francji oraz niechlubna noc św. Bartłomieja.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od urodzenia Karol dzierżył tytuł księcia Angoulême. W 1550 roku, po śmierci swojego starszego brata, Ludwika, został mianowany księciem Orleanu. Jego ojciec natomiast, Henryk II zmarł w roku 1559, a władzę objął najstarszy jego syn Franciszek II. Jego panowanie było bardzo krótkie zakończone śmiercią młodego władcy już w roku następnym. 5 grudnia 1560 roku królem ogłoszono więc Karola, który miał wówczas zaledwie dziesięć lat. Szlachta francuska zatwierdziła Katarzynę Medycejską w roli jego regenta. W rządach pomagał jej kanclerz Michel de l'Hôpital. W 1561 roku Karol został koronowany w katedrze w Reims. Antoni de Burbon-Vendôme, król Nawarry został mianowany natomiast naczelnym generałem Francji.

Początek wojen religijnych[edytuj | edytuj kod]

Już w marcu 1560 miało miejsce we Francji niepokojące wydarzenie, które zapowiadało wojny religijne - tumult w Amboise, w którym grupa hugenotów próbowała przeprowadzić zamach na Franciszka Gwizjusza ostro opowiadającego się przy utrzymaniu katolicyzmu jako jedynej religii panującej. Spisek wykryto, a jego inicjatorów stracono. Celem polityki Katarzyny w tamtym czasie stało się zaspokojenie jątrzącego się konfliktu między francuskimi protestantami a katolikami. Stany Generalne w większości popierały szukanie kompromisu, silnej walki z herezją żądał oczywiście kler. Z inicjatywy Katarzyny w 1561 roku odbyło się kolokwium hugenotów i katolików w Poissy, ale w rozmowach nie osiągnięto żadnych porozumień. Regentce oraz królowi Karolowi spodobał się jednak wysłannik Kalwina, Teodor Beza, a bliskim doradcą dworu stał się Gaspard de Coligny, francuski admirał i hugenota.

W 1562 roku podpisano edykt z Saint Germain, który dawał wolność hugenotom w wyznawaniu wiary publicznie na wsiach i prywatnie w miastach. Opozycji katolicy rozpoczęli rozbijanie hugenockich nabożeństw. Parlament paryski oficjalnie odrzucić edykt, ale na wsiach często górę brali protestanci. Szczególnie ważnym incydentem była masakra w Wassy w 1562 roku, w której z inicjatywy Franciszka Gwizjusza doszło do mordu na ponad siedemdziesięciu hugenotach. Wydarzenie to było pretekstem do pierwszej wojny religijnej.

W 1572 pod wpływem matki i Gwizjuszów przyzwolił na krwawą rozprawę z hugenotami w Paryżu. Doszło do niej w nocy z 23 na 24 sierpnia, (tzw. Noc św. Bartłomieja), gdy żołnierze królewskiej gwardii szwajcarskiej znienacka napadli i, razem z podburzonym tłumem Paryżan, zabili w ciągu dwu dni ok. 3 tys. protestantów (w tym wielu szlachciców) przybyłych na ślub przywódcy hugenotów - Henryka Burbona, króla Nawarry z siostrą Karola, Małgorzatą de Valois (nazywaną przez rodzinę Margot).

Karol IX zmarł na gruźlicę. Przed śmiercią wezwał swojego szwagra - Henryka Burbona, objął go i pożegnał jak najlepszego przyjaciela, a następnie prosił aby zaopiekował się Marią Touchet i synem Karolem. Umierając nie miał jeszcze 24 lat, tron po nim objął jego brat Henryk III Walezy.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

26 listopada 1570 Karol ożenił się z Elżbietą Habsburżanką (1554-1592), arcyksiężniczką austriacką. Para miała jedynie córkę:

Karol do śmierci był wierny swej długoletniej kochance, Marii Touchet (1549–1638), hugenotce, córce radcy parlamentu w Lyonie, którą poznał w 1566 podczas podróży po Francji[1]. Miał z nią nieślubnego syna:

Wywód przodków[edytuj | edytuj kod]

4. Franciszek I Walezjusz      
    2. Henryk II Walezjusz
5. Klaudia Francuska        
      1. Karol IX Walezjusz
6. Lorenzo II Medyceusz    
    3. Katarzyna Medycejska    
7. Madeleine de la Tour d'Auvergne      
 

W literaturze[edytuj | edytuj kod]

Karol IX jest jednym z głównym bohaterów w powieści pt. Królowa Margot Aleksandra Dumasa. W powieści jest on przyjacielem swojego szwagra Henryka Burbona i wielokrotnie ratuje mu życie. Jego matka, Katarzyna Medycejska, próbuje zabić Henryka Burbona i w ten sposób zapobiec jego intronizacji na tron Francji. Karol IX umiera, po tym jak przypadkowo otruł się arszenikiem ze stron książki o myślistwie, którą Katarzyna podrzuciła do pokoi Henryka, a nieświadomy tego Karol pożyczył od szwagra.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stanisław Grzybowski: Henryk Walezy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 64. ISBN 8304001187.