Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Buczaczu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Костел Внебовзяття Пресвятої Діви Марії
kościół parafialny
Ilustracja
Fasada kościoła Wniebowzięcia NMP
Państwo  Ukraina
Obwód  obwód tarnopolski
Miejscowość Buczacz
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Położenie na mapie Buczacza
Mapa lokalizacyjna Buczacza
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej MarIi Panny w Buczaczu
Ziemia49°03′41″N 25°23′37″E/49,061389 25,393611
Galeria: kościół NMP
Brama stara, kościół WNMP w Buczaczu
Widok ze strony prezbiterium, kościół WNMP w Buczaczu
Kościół WNMP w Buczaczu
Kościół WNMP w Buczaczu
Kościół WNMP w Buczaczu
Kościół WNMP w Buczaczu
Ołtarz główny kościoła w Buczaczu
Widok na prezbiterium z ołtarzem św. Tadeusza, głównym i św. Mikołaja
Trzemeszno Lubuskie, kościół parafialny

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Buczaczu – zabytkowy rzymskokatolicki kościół znajdujący się przy ul. Mularskiej 2 w Buczaczu, w rejonie buczackim obwodu tarnopolskiego.

Historia[edytuj]

W 1373 lub 1379 właściciel Buczacza, Michał Awdaniec z Buczacza, założył parafię rzymskokatolicką. Wtedy też powstał pierwszy kamienny kościół, wielokrotnie przebudowywany.

21 marca 1761[2] właściciel Buczacza Mikołaj Bazyli Potocki ufundował nowy kościół parafialny w mieście[3]. Obecnie istniejący kościół został zbudowany w latach 1761–1763 z fundacji Mikołaja Bazylego Potockiego, wojewodzica bełskiego i właściciela miasta (przynajmniej od roku 1733[4]) oraz w drugiej połowie XVIII w.

Architekt nie jest znany. Zbigniew Hornung przypuszczał, że właściwym twórcą projektu mógł być Bernard Meretyn; albo Marcin Urbanik użył kopię projektu kościoła w Hodowicy, który jest prototypem buczackiego[5]. Jan K. Ostrowski uważał, że autorem projektu kościoła był kontynuator Meretyna, zapewne Marcin Urbanik[6].

14 sierpnia 1763 r. arcybiskup lwowski Wacław Hieronim Sierakowski konsekrował kościół oraz pięć ołtarzy[7]. W marcu 1890 podczas nabożeństwa w kościele[8] posąg anioła upadł na głowę kobiecie (pani Mierzwińskiej, żonie lustratora oraz kasjera magistratu buczackiego) która potem zmarła[9].

W 1945 po wypędzeniu ludności polskiej władze sowieckie zamknęły kościół i umieściły w nim magazyn artykułów żelaznych. W krypcie urządzono kotłownię, kości rodziny Potockich spoczywające w krypcie zostały sprofanowane i wyrzucone z kościoła.

W 1991 władze wolnej Ukrainy zwróciły zniszczony kościół katolikom. 24 sierpnia 1991 biskup diecezjalny Marcjan Trofimiak ponownie poświęcił kościół.

W latach 90. XX w. przeprowadzono remont świątyni. Jednym z głównych orędowników i inicjatorem remontu był polski proboszcz parafii w Buczaczu, ks. Ludwik Rutyna.

Proboszcz – ks. Dariusz Piechnik[10]. Jeden z proboszczów – ks. Stanisław Gromnicki – w 1908 był zastępcą przewodniczącego buczackiego oddziału Rady szkolnej okręgowej, został kawalerem orderu Franciszka Józefa[11] oraz prałatem papieskim[12].

Architektura, wystrój[edytuj]

Kościół zbudowany z cegieł na planie krzyża. Z zewnątrz jest otynkowany. W narożach obniżonej kruchty znajdują się kręte schody prowadzące na emporę. Fasada główna jest flankowana podwójnymi pilastrami z głowicami kompozytowymi, zwieńczona półokrągłym tympanonem, w którym umieszczono kopię obrazu Madonna Sykstyńska Rafaela Santi, znajdującego się w Galerii Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie. Według legendy kopia jest dziełem Edwarda Śmigłego-Rydza. Pośrodku znajduje się portal wejściowy. Na portalu widnieje napis: „Chcąc Potockich Pilawa mieć trzy krzyże całe / Dom Krzyżowy na Boską wybudował chwałę”.

Do najcenniejszych elementów wyposażenia należy ołtarz główny, sięgający pod sklepienie prezbiterium. Ciekawostką kościoła jest wieńczący go zamiast krzyża herb Pilawa, który jest herbem fundatorów, rodziny Potockich. W kościele znajduje się pięć ołtarzy bocznych, tematycznie związanych z życiem Matki Boskiej.

Adam Bochnak przypisał projekt ołtarza głównego Piotrowi Polejowskiemu na podstawie jego podobieństwa do ołtarza w kościele Franciszkanów w Przemyślu[13].

Jan K. Ostrowski przypuszczał, iż wystrój rzeźbiarski kościoła jest dziełem warsztatu Pinsla, w skład którego wchodziło przynajmniej trzech snycerzy. Główną postacią był anonimowy współpracownik Pinzla (nieco żartobliwie określony badaczem jako „Przyjaciel Pinsla”, lub „Amico di Pinsel”),[6] który najprawdopodobniej wykonał także figury dużych aniołów z ołtarza głównego w kościele w Hodowicy[14][15][16]. Drugą osobą - to snycerz, który wykonał figury w ołtarzach bocznych (także w cerkwi Pokrowy w Buczaczu).[17][a][18] Trzecim snycerzem warsztatu Pinsla był najprawdopodobniej Antoni Sztyl[17].

Andrzej Betlej uważa, iż Maciejewi Polejowskimu błędnie w starszej literaturze przypisywali struktury ołtarzy bocznych w kościele parafialnym w Buczaczu[19].

Jakub Sito przypisuje Sebastianowi Fesingeru rzeźby z ołtarza św. Tadeusza przy lewem łuku tęczowym oraz datuje go na lata 1745–1750[20]. Warto zwrócić uwagę, że twarz figury Anioła Stróża z tego ołtarza jest opracowana bardzo podobnie do fizjonomii posążków z epitafium Jabłonowskiej w kościele Jezuitów we Lwowie[21]. Jan K. Ostrowski uważał, że figury w tym ołtarzu tworzą grupę znacznie słabsze oraz archaiczne pod względem stylistycznym od pozostałych rzeźb w kościele[13].

Losy wyposażenia[edytuj]

Obecnie w Polsce[edytuj]

Zaginione[edytuj]

  • Szaty liturgiczne, chorągwie (20 szt.), baldachimy (2, 1 określony jako turecki)

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. mylnie w 1765 → Zob.: Aleksander Czołowski, Bohdan Janusz. Przeszłośc i zabytki województwa tarnopolskiego, Tarnopol : Wyd-wo Tarnopolia 1926, s. 150.
  2. Sadok Barącz, Pamiątki buczackie, s. 96.
  3. Jan K. Ostrowski, Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu, s. 16.
  4. Sadok Barącz, Pamiątki buczackie, s. 33. [dostęp 2017-01-17]
  5. Jan K. Ostrowski: Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu. T.1, cz. I, s. 23.
  6. a b Jan K. Ostrowski, Z problematyki warsztatowej i atrybucyjnej rzeźby lwowskiej w. XVIII, s. 85. [dostęp 2017-01-04].
  7. Jan K. Ostrowski, Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu, s. 16–17.
  8. Kronika. Straszny wypadek.Kurjer Lwowski”. 88 (29 marca 1890), s. 4.
  9. O wypadku w kościele Buczackim.Kurjer Lwowski”. 89 (30 marca 1890), s. 3.
  10. ks. Dariusz Piechnik
  11. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1908. Lwów: drukarnia Wadysława Łozińskiego, 1908, s. 532.
  12. Stanisław Gromnicki
  13. a b Jan K. Ostrowski, Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu, cz. I, t. 1, s. 25
  14. Jan K. Ostrowski, Kościół parafialny p.w. Wszystkich Świętych w Hodowicy [w] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 1. Kraków, «Secesja» 1993, cz. I, 364 il., s. 37, il. 83-131. ​ISBN 83-85739-09-2​.
  15. Piotr Krasny i Jakub Sito mają odmienne zdanie
  16. Piotr Krasny, Jakub Sito. „Pan Piotr Polejowski snycyrz lwowski” i jego dzieła w kościele Franciszkanów w Przemyślu. [w] Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej, 2003, nr 5, s. 186 (przyp.). [dostęp 2016-12-15]
  17. a b Jan K. Ostrowski, Z problematyki warsztatowej i atrybucyjnej rzeźby lwowskiej w. XVIII, s. 86. [dostęp 2017-01-17].
  18. Jan K. Ostrowski. Z problematyki warsztatowej i atrybucyjnej rzeźby lwowskiej w. XVIII, s. 84. [dostęp 2016-01-17].
  19. Andrzej Betlej, Polejowski Maciej [w] Słownik Artystów Polskich, t. 7, Warszawa, 2003, s. 376.
  20. Andrzej Betlej, Sibi, deo, posteritati: Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku, Kraków, 2010, s. 125–126. ​ISBN 978-83-61033-38-7​. [dostęp 2016-12-02]
  21. Andrzej Betlej, Epitafia w kościele Jezuitów we Lwowie [w:] Fides ars scientia. Studia dedykowane pamięci Księdza Kanonika Augustyna Mednisa, Tarnów 2008, s. 212

Uwagi

  1. Jan K. Ostrowski uważał, że nie jest możliwie by autor rzeźb w Beresteczku i Łopatynie był jednocześnie twórcą licznych dzieł, którzy można zgrupować wokół figur z ołtarza głównego w kościele w Buczaczu. Także ten badacz z braku danych na temat pobytu w Buczaczu Franciszka Olędzkiego odrzucił hipotezę Zbigniewa Hornunga, że tego snycerza można uważać za autora figur z ołtarza głównego w kościele

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]