Leipzig (1929)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Leipzig (1931))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy lekkiego krążownika z 1931 r.. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Leipzig
Leipzig
Historia
Stocznia Marinewerft, Wilhelmshaven
Położenie stępki 18 kwietnia 1928
Wodowanie 18 października 1929
 Reichsmarine
Wejście do służby 8 października 1931
 Kriegsmarine
Wycofanie ze służby 8 maja 1945
Los okrętu samozatopiony 11 lub 20 lipca 1946 (lub 12 grudnia 1946)
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 6614 t
pełna: 8427 t[1]
Długość 177,1 m całkowita
165,8 m na linii wodnej
Szerokość 16,3 m
Zanurzenie 5,69 m (maks.)
Napęd
6 kotłów parowych, 2 turbiny parowe o mocy 60 000 KM oraz 4 silniki wysokoprężne o mocy 12 400 KM, 3 śruby
Prędkość 32 węzły
Zasięg 3780 Mm przy 15 w,
2220 Mm / 27 w
Uzbrojenie
9 dział 149 mm (3xIII)
6 dział 88 mm plot (3xII)
8 działek 37 mm plot (4xII)
8 działek 20 mm plot (4xII)
12 wt 533 mm (4xIII), 120 min - stan na 1939, szczegóły w tekście
Wyposażenie lotnicze
2 wodnosamoloty Ar 196, katapulta
Załoga 850

Leipzig - niemiecki krążownik lekki z okresu międzywojennego i II wojny światowej, w służbie w latach 1931-1945, jedyny okręt swojego typu. Nazwany od miasta Lipska, był trzecim krążownikiem noszącym tę nazwę.

Historia powstania i opis[edytuj]

Projekt krążownika "Leipzig", opracowany w 1927, stanowił rozwinięcie krążowników poprzedniego typu K (Königsberg). Przy jedynie nieco zwiększonej wyporności i poszerzonym o metr kadłubie, zachowano takie samo uzbrojenie, lecz obie rufowe wieże ustawiono w osi symetrii okrętu, odstępując od rozsunięcia ich w kierunku burt. Okręt zachował generalnie sylwetkę okrętów typu K, z ich rozmieszczeniem uzbrojenia i główną nadbudówką przesuniętą w kierunku dziobu. Najbardziej widoczną różnicę w sylwetce stanowiło zastąpienie dwóch kominów przez jeden szerszy, zmianie uległ też nieco kształt rufy. Główne zmiany wprowadzono natomiast w mechanizmach napędowych. Zachowano nowatorski system kombinowanego napędu turbinowo-dieslowskiego, lecz zastosowano znacznie mocniejsze silniki diesla (12 400 KM). Nowością było, że silniki napędzały trzecią śrubę, pozwalając na rozwinięcie prędkości ekonomicznej 19 w, gdy nie pracowały turbiny, napędzające pozostałe dwie śruby. Okręt mógł płynąć także pod samymi turbinami (z łopatami środkowej śruby ustawionymi w celu wywoływania najmniejszego oporu) lub z całym pracującym zespołem napędowym. Zmieniono też podział wewnętrzny i schemat opancerzenia.

Okręt był budowany jako krążownik "E" (Kreuzer E) lub Ersatz Amazone (w celu zastąpienia starego krążownika "Amazone") w stoczni Marynarki (Marinewerft) w Wilhelmshaven. Położenie stępki miało miejsce 18 kwietnia 1928, wodowanie 18 października 1929 (w rocznicę bitwy pod Lipskiem)[2]. Okręt wszedł do służby 8 października 1931 pod nazwą "Leipzig", jako trzeci krążownik noszący tę nazwę, po pierwszym krążowniku SMS "Leipzig" z 1906 i drugim, nieukończonym z okresu I wojny światowej. Budowa kosztowała 38 milionów Reichsmark[3].

Opis i ocena projektu[edytuj]

Uzbrojenie główne stanowiło 9 dział kalibru 149,1 mm (nominalnie 15 cm). Podobnie jak poprzedniki, okręt miał nietypowe dla krążowników rozmieszczenie artylerii, z jedną trzydziałową wieżą na dziobie i dwoma na rufie (w wariancie "defensywnym", optymalizowanym dla krążowników pełniących samotnie zadania rajderskie i zwiadowcze, ostrzeliwujących się podczas odwrotu). Z ilością 9 dział 149 mm, odpowiadających typowemu dla krążowników lekkich kalibrowi 152 mm, "Leipzig" dysponował silniejszą salwą burtową od zagranicznych lekkich krążowników budowanych do połowy lat 30. Uzbrojenie przeciwlotnicze średniego kalibru stanowiły 4 stare działa 88 mm, lecz w 1936 zastąpiono je trzema podwójnymi podstawami nowych dział 88 mm na śródokręciu (jedna centralnie na nadbudówce i dwie po bokach). Lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo składało się z czterech podwójnych półautomatycznych działek 37 mm C30 i pojedynczych 20 mm, lecz było ono umiarkowanie skuteczne. Uzbrojenie uzupełniało 12 wyrzutni torpedowych i możliwość postawienia aż 120 min, rzadko spotykana u krążowników.

Opancerzenie pionowe było stosunkowo dobre, według charakterystycznego schematu dla krążowników niemieckich od I wojny światowej, który tworzył pas burtowy na linii wodnej obejmujący prawie całą długość okrętu i wewnętrzny pokład pancerny, schodzący skosami do burt i wzmacniający ich ochronę. W stosunku do krążowników typu K zmieniono jego układ, gdyż burtowy pas pancerny o maksymalnej grubości 50 mm (na większości swojej długości) był nieco nachylony od pionu na zewnątrz (18°), a pokład pancerny schodził do jego dolnej krawędzi nie skosami, ale łukami o grubości 25 mm. Pas burtowy w przedniej części miał grubość 20 mm, a w rufowej - 35 mm[4]. Kadłub dzielił się na 16 przedziałów wodoszczelnych, podobnie jak w typie K i miał podwójne dno na 75% długości. Również po poprzednikach odziedziczył on jednak wadę w postaci małej wytrzymałości kadłuba, powodowanej chęcią zbudowania silnego okrętu przy ograniczonej wyporności. Siłownia pozostała w układzie liniowym: od dziobu 3 kotłownie, 2 maszynownie i przedział silników. Zaletą było wyposażenie okrętu w katapultę dla wodnosamolotów zwiadowczych (od 1936[5], podobnie jak u krążowników typu K), lecz nie były one chronione przed wpływami atmosferycznymi z powodu braku hangaru. Dalszym rozwinięciem projektu "Leipziga" był krążownik "Nürnberg".

Modernizacje[edytuj]

  • 1934 - wyrzutnie torped 500 mm zamieniono na 533 mm[5]
  • 1936
    • 4 pojedyncze działa plot 88 mm zamienione na 6 SK C/32 na podwójnych podstawach, z systemem centralnego kierowania ogniem
    • dodano wyposażenie lotnicze: katapultę i dwa wodnosamoloty (początkowo Heinkel He 60C)
  • 1939-1940 (remont uszkodzeń)
    • zdemontowano 2 kotły parowe
    • dodano 2 poczwórne działka plot 20 mm Flakvierling (na nadbudówce dziobowej i rufowej)[4]
  • 1941, marzec
    • zdemontowano dwa rufowe aparaty torpedowe (zamontowano je na pancerniku "Gneisenau")
    • zdemontowana katapulta i wyposażenie lotnicze
  • 1943, lato - zainstalowano radar FuMO 21 na dachu nadbudówki dziobowej, stacje wykrywania promieniowania radarowego FuMB 4 Sumatra i FuMB 6 Palau[6]
  • 1944
    • zdemontowano pozostałe aparaty torpedowe
    • wzmocniono lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze do 4 działek 40 mm FlaK 28 (Bofors) (4xI), 4 działek 37 mm (2xII) i 8 działek 20 mm (2xIV lub 4xII)[5]
  • 1944-1945 (remont po kolizji)
    • zdemontowano lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze poza 2 pojedynczymi działkami 20 mm[5]

Służba[edytuj]

Podobnie jak inne niemieckie krążowniki lekkie, "Leipzig" był mało intensywnie używany bojowo podczas II wojny światowej, nie miał on również starć z żadnymi większymi okrętami przeciwnika.

Przed wojną[edytuj]

Jesienią 1931 i przez cały 1932 rok miały miejsce próby i poprawki okrętu, który kilka razy musiał być dokowany, oraz ćwiczenia załogi. W lutym 1933 udał się w pierwszy dalszy rejs do Portugalii. Pełnił służbę i uczestniczył w ćwiczeniach na Bałyku i Morzu Północnym. W lipcu 1934 razem z krążownikiem "Königsberg" wziął udział w pierwszej wizycie okrętów niemieckich w Wielkiej Brytanii po I wojnie światowej. W grudniu 1934 zamontowano na okręcie katapultę. Od sierpnia do października 1936 pełnił służbę patrolową na wodach ogarniętej wojną domową Hiszpanii w ramach Komitetu Nieinterwencji (w rzeczywistości wspomagając blokadę Republiki); ponownie od marca do czerwca 1937. Planowano na 1940 rok modernizację okrętu polegającą na wzmocnieniu i poszerzeniu kadłuba, na wzór krążownika "Karlsruhe", lecz odstąpiono od tych planów z powodu kosztów i wybuchu wojny.

II wojna światowa[edytuj]

Po wybuchu II wojny światowej, pierwszą operacją bojową "Leipziga" była osłona akcji stawiania min u wybrzeży Wielkiej Brytanii 12 listopada 1939, powtórzonej trzykrotnie na początku grudnia, bez kontaktów z nieprzyjacielem. 12 grudnia wziął udział z krążownikami "Köln" i "Nürnberg" w wypadzie lekkich sił na Dogger Bank w celu osłony prowadzonej przez niszczyciele operacji minowej. Podczas wypadu, 13 grudnia przed południem, "Leipzig" i "Nürnberg" zostały storpedowane przez brytyjski okręt podwodny HMS "Salmon". "Leipzig" otrzymał trafienie jedną torpedą w śródokręcie i nabrał 1700 t. wody do wnętrza, lecz okręt udało się uratować i pomimo utraty napędu głównego zdołał powrócić do bazy na silnikach diesla. W czasie powrotu 14 grudnia, stał się celem ataku jeszcze jednego okrętu podwodnego HMS "Ursula", lecz torpedy udało się wyminąć, a ich ofiarą padł jedynie eskortowiec F-9.

Po prawie rocznym remoncie "Leipzig" powrócił do służby 1 grudnia 1940, lecz już z przeznaczeniem do pełnienia funkcji okrętu szkolnego. W trakcie remontu usunięto cztery zniszczone kotły, urządzając w byłej kotłowni pomieszczenia dla kadetów, przez co jego prędkość maksymalna spadła do 24 w. Wzmocniono nieco małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze (dwa poczwórne działka 20 mm). Od lutego 1941 "Leipzig" bazował na Bałtyku i wchodził w skład eskadry szkolnej. Po ataku na ZSRR, we wrześniu 1941 wszedł (wraz z krążownikiem "Emden") w skład południowej grupy floty bałtyckiej (Baltenflotte), utworzonej przez Niemców w celu przeciwdziałania ewentualnym próbom przedarcia się okrętów floty radzieckiej. 26 września oba krążowniki ostrzeliwały pozycje lądowe na półwyspie Sworbe nad Zatoką Ryską, a 27 września dodatkowo odpierały atak 4 radzieckich kutrów torpedowych, niszcząc jeden (TKA-82). Po tym, okręt powrócił do służby szkolnej na Bałtyku.

4 marca 1943 został przebazowany do Lipawy i przeniesiony do rezerwy, jednakże już 1 sierpnia 1943 przywrócono do służby szkolnej. Otrzymał on wówczas radar FuMo 22. W 1944 zamierzano użyć go do stawiania min w cieśninach duńskich, lecz 15 października 1944 wychodząc z Gotenhafen (okupacyjna nazwa Gdyni), w rejonie Helu zderzył się we mgle z powracającym do Gdyni ciężkim krążownikiem "Prinz Eugen". "Prinz Eugen" praktycznie staranował "Leipziga", uderzając go dziobem w burtę między pomostem a kominem i niemal przecinając na pół kadłub lekkiego krążownika. Po rozdzieleniu okrętów odholowano "Leipzig" do Gdyni. W panującej sytuacji militarnej, wobec zmniejszających się potrzeb posiadania dużych okrętów, prace remontowe prowadzono powoli. Od 12 marca 1945 okręt służył jako pływająca bateria artylerii, ostrzeliwując podchodzące pod Gdynię wojska radzieckie i polskie. 25 marca okręt wyszedł z portu, mając uchodźców na pokładzie i przeszedł na silnikach diesla do zatoki Apenrade na północ od Flensburga, gdzie zastała go kapitulacja Niemiec. Po kapitulacji okręt przeholowano do Wilhelmshaven. Z uwagi na ustalenia konferencji poczdamskiej, kadłub wyholowano i zatopiono na pełnym morzu na południowy zachód od Farsundu (płd. Norwegia), na pozycji 57°53′N 6°13′E/57,883333 6,216667 11 lipca 1946[7][5], a według innych źródeł 20 lipca[8][3] lub 16 grudnia 1946[9][8]. Według części publikacji, zatopiono go z zapasami niemieckich gazów bojowych i amunicji chemicznej na pokładzie[8][5], lecz część autorów uznaje to za mało prawdopodobne[3].

Szkic krążownika "Leipzig" według danych amerykańskiego wywiadu, z zaznaczonym na rzutach poniżej opancerzeniem

Dane techniczne[edytuj]

  • napęd: 6 kotłów parowych (ciśnienie robocze 16 at) i 2 dwustopniowe turbiny parowe Deutsche Werke o mocy łącznej 66 000 KM oraz 4 7-cylindrowe silniki wysokoprężne MAN o mocy łącznej 12 400 KM dla prędkości ekonomicznej, 3 śruby
  • zapas paliwa do kotłów: 1235 t, oleju napędowego: 348 t

Uzbrojenie i wyposażenie:

  • po wejściu do służby:
    • 9 dział 150 mm SKC/25, w wieżach trzydziałowych (3xIII)
      • donośność maksymalna 25.700 m, kąt podniesienia -10°+40°, masa pocisku 45,5 kg, zapas amunicji 120 na działo (1080 ogółem, zwiększony w toku wojny do 1500)[5].
    • 4 pojedyncze działa przeciwlotnicze 88 mm
    • 12 wyrzutni torpedowych 500 mm (4xIII - po dwa stanowiska na burcie), 24 torpedy[5]
    • 120 min morskich (możliwość)
    • hydrolokator GHG
    • 3 dalmierze 6-metrowe kierowania ogniem artylerii głównej
  • 1936:
    • 9 dział 150 mm SKC/25 (3xIII)
    • 6 dział przeciwlotniczych 88 mm C32 (3xII)
      • Donośność 19.200 m (cele morskie) - 12.400 m (cele powietrzne), kąt podniesienia -10°+80°, masa pocisku 9 kg, zapas amunicji 1600-2400 nabojów ogółem[5]
    • 8 półautomatycznych działek przeciwlotniczych 37 mm C/30 (4xII)
      • Donośność 8450 m (cele morskie) - 6800 m (cele powietrzne), kąt podniesienia -10°+85°, szybkostrzelność prakt. 80 strz/min, zapas amunicji 9600 nabojów ogółem[5]
    • 8 działek przeciwlotniczych 20 mm (8xI)
    • 12 wyrzutni torpedowych 533 mm (4xIII), 24 torpedy (od 1934, demontowane w latach 1941-1944)
    • 120 min morskich (możliwość)
    • 2 wodnosamoloty Heinkel He 60, później Arado Ar 196, katapulta (od 1934)
    • hydrolokator GHG
    • 3 dalmierze 6-metrowe
    • radar FuMo-21 (od 1943)
Schemat poprzeczny opancerzenia kadłuba

Opancerzenie:

  • burty: pas pancerny 20-50 mm i łuki wewnętrznego pokładu pancernego 25 mm
  • pokład pancerny: 20 mm
  • stanowisko dowodzenia: 50-100 mm
  • wieże: 30 mm przód, 20 mm boki i tył[a]
  • masa opancerzenia: 774 t[10]

Uwagi

  1. W. Kofman, op.cit.; S. Trubicyn, op.cit. i inne. S. Breyer, Die Kreuzer... s.6 podaje dla "Leipziga" i "Nurnberga" pancerz wieży grubości 80 mm z przodu, 20 mm z boku i dla "Leipziga" 32 mm z tyłu

Przypisy

  1. Wyporność według W. Kofman... i podana jako alternatywna w S. Trubicyn... Spotyka się też inne dane, jak standardowa 6619 t i pełna 8382 t (S. Trubicyn...).
  2. Jedynie S. Breyer, Die Kreuzer... s.3 podaje (omyłkowo?) datę wodowania 16 października 1928.
  3. a b c S. Breyer, Die Kreuzer...
  4. a b W. Kofman Giermanskie...
  5. a b c d e f g h i j S. Trubicyn: Legkije...
  6. Radar FuMO 21 według S. Trubicyn..., według W. Kofman... - FuMO 22
  7. W. Kofman: "Giermanskie legkije krejsera..."
  8. a b c Roger Chesneau: "Conway's All the World's Fighting Ships 1922-1946", Londyn 1992, ​ISBN 0-85177-146-7
  9. German Naval History
  10. S. Trubicyn, op.cit. Według: S. Breyer, Die Kreuzer... s. 6 - masa pancerza bez wież

Bibliografia[edytuj]

  • (ros.) Władmir Kofman (Владимир Кофман): Giermanskie legkije kriejsiera Wtoroj Mirowoj wojny (Германские легкие крейсера Второй Мировой войны), Moskwa, 1996 (główne źródło)
  • (ros.) Siergiej B. Trubicyn: Legkije kriejsiera tipa Nurnberg (1928-1945 gg.) (Легкие крейсера типа 'Нюрнберг' (1928-1945 гг.)), seria Bojewyje Korabli Mira, Samara, 2006, ​ISBN 5-98830-010-3
  • Siegfried Breyer, Die Kreuzer Leipzig und Nürnberg, Marine-Arsenal Band 28, Podzun-Pallas-Verlag, 1994, ​ISBN 3-7909-0507-0
  • German Naval History

Linki zewnętrzne[edytuj]