Bitwa pod Lipskiem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Lipskiem
wojny napoleońskie
Napoleon i Poniatowski Lipsk.jpg
Napoleon i ks. Józef pod Lipskiem
Czas 16-19 października 1813
Miejsce okolice Lipska
Terytorium ziemie niemieckie
Przyczyna chęć obrony zdobyczy francuskich na ziemiach niemieckich
Wynik porażka wojsk napoleońskich
Strony konfliktu
Francja Francja
Flag of the Kingdom of Naples (1811).svg Królestwo Neapolu
Polska Księstwo Warszawskie
State flag of Saxony before 1815.svg Saksonia – przeszła na stronę koalicji
Cesarstwo Austrii Austria
Królestwo Prus Prusy
Rosja Rosja
Szwecja Szwecja
Dowódcy
Francja Napoleon Bonaparte
Neapol Joachim Murat
Polska Józef Poniatowski
State flag of Saxony before 1815.svg Fryderyk August
Cesarstwo Austrii Karl Schwarzenberg
Królestwo Prus Gebhard von Blücher
Rosja Michaił Barclay de Tolly
Rosja Levin August von Bennigsen
Szwecja książę Karol Szwedzki (Bernadotte)
Siły
175 tys. żołnierzy i 700 dział 360 tys. żołnierzy i 1500 dział
Straty
68 tys. żołnierzy (z wojskami saskimi) 70 tys. żołnierzy (bez wojsk saskich)

Bitwa pod Lipskiem (niem. Völkerschlacht bei Leipzig), znana też jako „bitwa narodów” – starcie zbrojne stoczone pod Lipskiem w dniach 1619 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona Bonaparte, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Napoleon starał się utrzymać swoje zdobycze w Niemczech, zwyciężając siły rosyjsko-pruskie w dwóch zaciętych bitwach pod Lützen (2 maja), oraz Budziszynem (20-21 maja). Zwycięstwa te doprowadziły do krótkiego zawieszenia broni[1]. Sprzymierzeni podjęli działania pod wodzą Gebharda von Blüchera, księcia Karola Szwedzkiego (Bernadotte) i Karla Schwarzenberga. Ich taktyka polegała na unikaniu samego Napoleona, ale na starciach z jego marszałkami, co dało im zwycięstwa w potyczkach pod Grossbeeren, Kulm, Kaczawą (Katzbach) i Dennewitz.

Plan bitwy – 16 października 1813
Plan bitwy - 18 października 1813

Napoleon, któremu nie udało się zdobyć Berlina, wycofał się na zachód, przekraczając pod koniec września Łabę i organizując swoje siły wokół Lipska, aby chronić swoje linie i spotkać się ze sprzymierzonymi. Armia francuska została skoncentrowana na obszarze od Taucha, przez Stötteritz, gdzie ulokowano dowództwo, aż do Lindenau. Prusacy nadciągnęli z kierunku Wartenburga, Austriacy i Rosjanie od Drezna, a siły szwedzkie od północy. W sumie Francuzi mieli 190 tys. żołnierzy, zaś sprzymierzeni 360 tys. - obie strony posiadały potężną artylerię, jednak Napoleon miał 2 razy mniej armat - łącznie po obu stronach było 2200 dział.

Napoleon opracował plan mający na celu zniszczenie armii czeskiej gen. Karla Schwarzenberga. Po związaniu Austriaków i Rosjan przez 40 tys. żołnierzy Murata, na jej prawe skrzydło uderzyć miało ok. 50 tys. Marmonta i Macdonalda (XI korpus), a centrum miało zaatakować 45 tys. żołnierzy Oudinota i Bertranda. Cały plan zniszczył pruski gen. Blucher, który już 15 października starł się z Marmontem.

Ordre de Bataille[edytuj | edytuj kod]

WIELKA ARMIA (Grande Armée): 

dowódca - Napoleon I Bonaparte, cesarz Francuzów, król Włoch 

szef sztabu - marsz. Louis-Alexandre Berthier, książę Neufchatel i Wagram 

Prawe skrzydło:  dowódca: marsz. Joachim Murat, król Neapolu 

Lewe skrzydło:  dowódca: marsz. Michel Ney, książę Moskwy 

Gwardia Cesarska 

I Korpus Młodej Gwardii - marsz. Nicolas Charles Oudinot, książę Reggio

II Korpus Młodej Gwardii - marsz. Édouard Mortier, książę Treviso

I Dywizja Starej Gwardii - gen. hr. Louis Friant

Korpus Kawalerii Gwardii - gen. hr. Étienne Marie Antoine Champion de Nansouty

Wojska liniowe:

II Korpus - marsz. Claude Victor-Perrin, książę Belluno 

III Korpus - gen. hr. Joseph Souham 

IV Korpus - gen. hr. Henri Gatien Bertrand 

V Korpus - gen. hr. Jacques Alexandre Law de Lauriston

VI Korpus - marsz. Auguste Marmont, książę Raguzy

VII Korpus - gen. hr. Jean-Louis-Ébénézer Reynier 

VIII Korpus (polski) - marsz. książę Józef Poniatowski  

IX Korpus - marsz. Pierre Augereau, książę Castiglione 

XI Korpus - marsz. Etienne Macdonald, książę Tarentu 

Dywizje samodzielne: w tym dywizja gen. Dąbrowskiego (polska) 

Kawaleria rezerwowa: 

I Korpus Kawalerii - gen. hr. Victor de Fay de Latour-Maubourg 

II Korpus Kawalerii - gen. hr. Horace Sébastiani 

III Korpus Kawalerii - gen. Jean Toussaint Arrighi de Casanova, książę Padwy

IV Korpus Kawalerii (polski) - gen. François Étienne Kellermann (w zastępstwie dowodził gen. Michał Sokolnicki

V Korpus Kawalerii - gen. Pierre Claude Pajol 


Wojska koalicyjne (austriacko-prusko-rosyjsko-szwedzkie)

ARMIA CZESKA 

dowódca - feldmarsz. książę Karl Philipp Schwarzenberg 

szef sztabu gen. hr. Joseph Radetzky von Radetz 

Wojska austriackie 

I Korpus - gen. hr. Hieronymus Karl von Colloredo-Mansfeld

II Korpus - gen. hr. Maximilian Friedrich von Merveldt (wzięty do niewoli 16 X, dowództwo przejął gen. książę Aloys Gonzaga von und zu Liechtenstein)

III Korpus - gen. hr. Ignác Gyulay von Maros-Németh

IV Korpus - gen. hr. Johann von Klenau

Korpus Rezerwowy - gen. kronprinz Friedrich von Hessen-Homburg


Wojska rosyjsko-pruskie 

dowódca- gen. książę Michaił Barclay de Tolly 

szef sztabu - gen. Iwan Dybicz 

Grupa korpusów - gen. hr. Ludwig Wittgenstein

Dywizja Kawalerii - gen. hr. Piotr Pahlen

I Korpus - gen. książę Andrej Gorczakow

II Korpus - gen. książę Eugeniusz Wirtemberski


Wojska rezerwowe - wielki książę Konstanty

Piechota rezerwowa - gen. Michaił Miłoradowicz

Korpus Grenadierów - gen. Nikołaj Rajewski

Gwardia Cesarska - gen. Aleksiej Jermołow

Gwardia Królewska (pruska)

II Korpus (pruski) - gen. hr. Friedrich Kleist von Nollendorf

Kawaleria rezerwowa - gen. książę Dmitrij Golicyn

Korpus Kawalerii Gwardii - gen. książę Dmitrij Golicyn

Korpus Kozaków dońskich - ataman hr. Matwiej Płatow


ARMIA ŚLĄSKA 

dowódca - gen. Gebhard Leberecht von Blücher 

generał-kwatermistrz (odpowiednik szefa sztabu) - gen. August Neidhardt von Gneisenau 

I Korpus (pruski) - gen. Johann David Ludwig von Yorck 

Korpus Rosyjski - gen. baron Fabian Gottlieb von der Osten-Sacken 

Grupa korpusów - gen. hr. Alexandre Andrault de Langeron 

Awangarda - gen. Aleksander Rudczewicz 

IX Korpus (rosyjski) - gen. Zachar Ołsufiew 

X Korpus (rosyjski) - gen. Piotr Kapcewicz 


ARMIA PÓŁNOCY 

dowódca - Karl Johan (właściwie Jean Baptiste Jules Bernadotte), następca tronu  Szwecji 

szef sztabu - gen. baron Carl Johan Adlercreutz 

III Korpus (pruski) - gen. Friedrich Wilhelm von Bülow 

Korpus Rosyjski - gen. baron Ferdinand von Wintzingerode 

Korpus Szwedzki - feldmarsz. hr. Curt Bogislaus von Stedingk


ARMIA POLSKA (rezerwowa) 

dowódca - gen. hr. Levin August von Bennigsen 

szef sztabu - gen. Oppermann 

Dywizja awangardy - gen. Paweł Stroganow

Korpus - gen. Dmitrij Dochturow, 12 Dywizja Piechoty - gen. Chowanski, 13 Dywizja Piechoty - gen. Lindfors, 26 Dywizja Piechoty - gen. Iwan Paskiewicz, Dywizja Kawalerii - gen. Eufemiusz Czaplic

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Bitwa pod Lipskiem rozpoczęła się 16 października atakiem 78 tys. żołnierzy sprzymierzonych od południa (na Wachau, Markleenberg i Liebertwolkwitz) i 54 tys. od północy, którzy niewiele jednak osiągnęli i zostali zmuszeni do wycofania. Następnego dnia obie strony toczyły potyczki w oczekiwaniu na nadejście posiłków. 18 października sprzymierzeni przypuścili silny atak ze wszystkich stron, po 9 godzinach bitwy wypierając powoli Francuzów w stronę Lipska. Obie strony poniosły ciężkie straty i tylko odwaga francuskich żołnierzy zapobiegła przełamaniu frontu. W czasie bitwy ks. Józef Poniatowski został jako jedyny cudzoziemiec mianowany marszałkiem Francji. Napoleon dostrzegł, że bitwa może się zakończyć jedynie klęską i w nocy z 18 na 19 października rozpoczął wycofywanie większości armii przez Elsterę. Przeprawa szła dobrze, dopóki most nie został zniszczony przez zdenerwowanego francuskiego kanoniera - odciął on od przejścia na drugi brzeg 15 tys. żołnierzy i 150 armat, w tym Poniatowskiego otoczonego krakusami, rannego już wcześniej czterokrotnie. Polski marszałek zginął w czasie próby sforsowania rzeki na koniach, otrzymał tam kolejny postrzał i utonął.

Bitwa pod Lipskiem
VI koalicja antyfrancuska

Lützen - Budziszyn - Großbeeren - Kaczawa - Drezno - Kulm - Dennewitz - Lipsk - Hanau - Sehested - Saint-Dizier - Brienne - Gdańsk - La Rothière - Mincio - Champaubert - Montmirail - Château-Thierry - Vauchamps - Mormant - Montereau - Bar-sur-Aube - Craonne - Laon - Reims - Arcis-sur-Aube - Claye-Souilly - Fère-Champenoise - Tuluza - Obrona Paryża


Kampania sześciodniowa

Straty francuskie w Bitwie Narodów przekraczały nawet straty Wielkiej Armii wracającej spod Moskwy. 55 tys. (z Polaków 9 tys.) zabitych, rannych, wziętych do niewoli, 15 tys. Sasów zmieniło front. Wśród dowódców straty były równie znaczne: 1 marszałek (Poniatowski), 15 generałów (z Polaków: Estko i Kwaśniewski) oraz 14 majorów i pułkowników. Francuzi stracili 250 dział, 900 pojazdów i 130 tys. karabinów. Ceną zwycięstwa dla koalicji było 70 tys. zabitych i rannych.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Walki żołnierza polskiego pod Lipskiem zostały, po 1990 r., upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, "LIPSK 16 - 19 X 1813".

Przypisy

  1. Digby Smith: Lipsk 1813. Gdańsk: Finna, 2009, s. 2. ISBN 83-89929-53-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]